Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 48
श्रद्धामाहात्म्यं तथा देवीप्रश्नः
The Greatness of Śraddhā and Devī’s Question to Śiva
तपः कर्म जपो ध्यानं ज्ञानं वेत्यनुपूर्वशः । पञ्चधा कथ्यते सद्भिस्तदेव भजनं पुनः । अन्यात्मविदितं बाह्यमस्मदभ्यर्चनादिकम् । तदेव तु स्वसंवेद्यमाभ्यंतरमुदाहृतम्
tapaḥ karma japo dhyānaṃ jñānaṃ vetyanupūrvaśaḥ | pañcadhā kathyate sadbhistadeva bhajanaṃ punaḥ | anyātmaviditaṃ bāhyamasmadabhyarcanādikam | tadeva tu svasaṃvedyamābhyaṃtaramudāhṛtam
തപസ്, കര്മ്മം, ജപം, ധ്യാനം, ജ്ഞാനം—ഇവ ക്രമമായി അഞ്ചുവിധമെന്ന് സദ്ജനര് ഉപദേശിക്കുന്നു; അതുതന്നെയാണ് ഭജന (ഭക്തി) എന്നു പറയുന്നത്. മറ്റുള്ളവര്ക്ക് അറിയപ്പെടുന്നത് ബാഹ്യം—നമ്മുടെ പൂജാ-അര്ച്ചനാദികള്; എന്നാല് സ്വയം അന്തരത്തില് നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നത് അന്തര്ഭജനമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Suta Goswami
Tattva Level: pashu
Type: stotra
Offering: pushpa
FAQs
It defines bhajana (devotion to Shiva) as a graded discipline—tapas, karma, japa, dhyana, and jnana—culminating in inward realization, not merely outward religiosity.
It affirms that external Linga-worship and rites are valid as “outer” devotion, but their fulfillment is “inner” devotion—direct inner experience of Shiva attained through japa, meditation, and knowledge.
It points to disciplined Shiva-upasana: begin with karma (puja/abhyarchana) supported by tapas, then stabilize japa (e.g., Panchakshara), deepen into dhyana, and mature into jnana as inward, self-evident realization.