
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—പരമേശ്വരൻ ആജ്ഞാബലത്തോടെ ലീലാരൂപത്തിൽ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കുകയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു? എല്ലാം ഏത് ആദിതത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് വ്യാപിച്ചു ഏതിനിൽ ലയിക്കുന്നു? വायु ക്രമബദ്ധമായ സൃഷ്ടിവിവരണം പറയുന്നു—ആദ്യം ശക്തി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അത് ‘ശാന്ത്യതീത’ പദത്തേക്കാളും അതീതമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ശക്തിയുക്തനായ ശിവനിൽ നിന്ന് മായയും തുടർന്ന് അവ്യക്തവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ശാന്ത്യതീത, ശാന്തി, വിദ്യ, പ്രതിഷ്ഠ, നിവൃത്തി എന്ന അഞ്ചു ‘പദ’ങ്ങൾ ഈശ്വരപ്രേരിത സൃഷ്ടിക്രമമായി പറയുന്നു; സംഹാരം ഇതിന്റെ വിപരീതക്രമത്തിൽ നടക്കുന്നു. ലോകം അഞ്ചു ‘കല’കളാൽ വ്യാപ്തമാണ്; അവ്യക്തം ആത്മാധിഷ്ഠാനം ലഭിക്കുമ്പോഴേ കാരണഭൂമിയാകൂ. തുടർന്ന് തത്ത്വചർച്ച—അവ്യക്തമോ ആത്മാവോ ഒറ്റയ്ക്ക് കർത്താവല്ല; പ്രകൃതി ജഡം, പുരുഷൻ ഈ സന്ദർഭത്തിൽ അകർത്താവുപോലെ; അതിനാൽ പ്രധാനം, പരമാണു മുതലായ ജഡകാരണങ്ങൾ ബുദ്ധിമാൻ കാരണമില്ലാതെ ക്രമബദ്ധമായ ലോകം സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട് സൃഷ്ടിയുടെ അനിവാര്യമായ ചേതനകർത്താവ് ശിവനാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു।
Verse 1
मुनय ऊचुः । कथं जगदिदं कृत्स्नं विधाय च निधाय च । आज्ञया परमां क्रीडां करोति परमेश्वरः
മുനികൾ പറഞ്ഞു—ഈ സമസ്ത ജഗത്തിനെ സൃഷ്ടിച്ച് പിന്നെ ലയിപ്പിച്ചും, പരമേശ്വരൻ തന്റെ സ്വാധീനാജ്ഞയാൽ പരമ ദിവ്യലീല എങ്ങനെ നടത്തുന്നു?
Verse 2
किं तत्प्रथमसंभूतं केनेदमखिलं ततम् । केना वा पुनरेवेदं ग्रस्यते पृथुकुक्षिणा
ആദ്യം എന്താണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്? ആരാൽ ഈ സമസ്തവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു? പിന്നെ ആരുടെ വിശാല ഉദരത്തിൽ ഇതെല്ലാം വീണ്ടും ഗ്രസിക്കപ്പെട്ടു ലയിക്കുന്നു?
Verse 3
वायुरुवाच । शक्तिः प्रथमसम्भूता शांत्यतीतपदोत्तरा । ततो माया ततो ऽव्यक्तं शिवाच्छक्तिमतः प्रभोः
വായു പറഞ്ഞു—ആദ്യം ശക്തി ഉദ്ഭവിച്ചു; അത് ശാന്തിയുടെ പരമപദത്തെയും അതിക്രമിക്കുന്നതാണ്. പിന്നെ അവളിൽ നിന്ന് മായ, പിന്നെ അവ്യക്തം ഉദിച്ചു—ശക്തിസമ്പന്നനായ പ്രഭു ശിവനിൽ നിന്ന്।
Verse 4
शान्त्यतीतपदं शक्तेस्ततः शान्तिपदक्रमात् । ततो विद्यापदं तस्मात्प्रतिष्ठापदसंभवः
ശക്തിയിൽ നിന്നു ശാന്തിയെ അതീതമായ പദം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ശാന്തി-പദത്തിന്റെ ക്രമാനുഗതാരോഹണത്തിലൂടെ വിദ്യാ-പദം പ്രാപിക്കുന്നു. ആ വിദ്യാ-പദത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ‘പ്രതിഷ്ഠാ’ എന്ന പദത്തിന്റെ പ്രകാശം സംഭവിക്കുന്നു.
Verse 5
निवृत्तिपदमुत्पन्नं प्रतिष्ठापदतः क्रमात् । एवमुक्ता समासेन सृष्टिरीश्वरचोदिता
പ്രതിഷ്ഠാ-പദത്തിൽ നിന്നു ക്രമമായി ‘നിവൃത്തി’ എന്ന പദം ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപത്തിൽ—ഈ സൃഷ്ടി ഈശ്വരന്റെ പ്രേരണയും ഭരണവും കൊണ്ടാണ് പ്രവഹിക്കുന്നത് എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു.
Verse 6
आनुलोम्यात्तथैतेषां प्रतिलोम्येन संहृतिः । अस्मात्पञ्चपदोद्दिष्टात्परस्स्रष्टा समिष्यते
ആനുലോമ ക്രമത്തിൽ ഇവയുടെ പ്രകടനം നടക്കുന്നു; പ്രതിലോമ ക്രമത്തിൽ ലയം സംഭവിക്കുന്നു. ഈ പഞ്ചപദോപദേശത്തിൽ നിന്ന് പരമ സ്രഷ്ടാവിനെ ഗ്രഹിക്കണം.
Verse 7
कलाभिः पञ्चभिर्व्याप्तं तस्माद्विश्वमिदं जगत् । अव्यक्तं कारणं यत्तदात्मना समनुष्ठितम्
അതുകൊണ്ട് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് പഞ്ചകലകളാൽ വ്യാപ്തമാണ്; അവ്യക്തമായ കാരണമെന്നത് ആത്മാവ്—അന്തര്യാമിയായ പ്രഭു—ആൽ സ്ഥാപിതവും നിയന്ത്രിതവും ആകുന്നു.
Verse 8
महदादिविशेषांतं सृजतीत्यपि संमतम् । किं तु तत्रापि कर्तृत्वं नाव्यक्तस्य न चात्मनः
മഹത് മുതലായവയിൽ നിന്ന് വിശേഷ തത്ത്വങ്ങൾ വരെ സൃഷ്ടിവികാസം നടക്കുന്നു എന്നു അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും അവിടെ കർത്തൃത്വം അവ്യക്ത (പ്രകൃതി)യ്ക്കുമല്ല, ആത്മയ്ക്കുമല്ല.
Verse 9
अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरुषस्य च । प्रधानपरमाण्वादि यावत्किञ्चिदचेतनम्
പ്രകൃതി ജഡമാണ്; ബന്ധിതപുരുഷനും യഥാർത്ഥജ്ഞാനരഹിതൻ. അതിനാൽ പ്രധാനം മുതൽ പരമാണുവോളം ഉള്ളതെല്ലാം സ്വഭാവതഃ അചേതനമെന്നു ഗ്രഹിക്കണം।
Verse 10
तत्कर्तृकं स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना । जगच्च कर्तृसापेक्षं कार्यं सावयवं यतः
ഈ (ക്രമബദ്ധമായ) ജഗത്ത് കർത്താവാൽ സൃഷ്ടിച്ചതെന്നു നേരിട്ട് കാണപ്പെടുന്നു; ബുദ്ധിമാനായ കാരണമില്ലാതെ ഇതു നിലനിൽക്കില്ല. കാരണം വിശ്വം അവയവങ്ങളാൽ ഘടിതമായ പ്രവർത്ത്യമായതിനാൽ കർത്താവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നു।
Verse 11
तस्माच्छक्तस्स्वतन्त्रो यः सर्वशक्तिश्च सर्ववित् । अनादिनिधनश्चायं महदैश्वर्यसंयुतः
അതുകൊണ്ട് അവൻ സമർത്ഥനും പൂർണ്ണ സ്വതന്ത്രനും—സർവശക്തിയുള്ളവനും സർവജ്ഞനും. ഈ പ്രഭു അനാദി-അനന്തൻ; മഹത്തായ ഐശ്വര്യസമ്പന്നൻ।
Verse 12
स एव जगतः कर्ता महादेवो महेश्वराः । पाता हर्ता च सर्वस्य ततः पृथगनन्वयः
അവൻ തന്നെയാണ് ലോകത്തിന്റെ കർത്താവ്—മഹാദേവൻ, മഹേശ്വരൻ. അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാറ്റിനെയും പാലിക്കുന്നവനും എല്ലാറ്റിനെയും സംഹരിച്ചു പിൻവലിക്കുന്നവനും; അതിനാൽ അവൻ സർവ്വത്തിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തൻ, അനുപമൻ।
Verse 13
परिणामः प्रधानस्य प्रवृत्तिः पुरुषस्य च । सर्वं सत्यव्रतस्यैव शासनेन प्रवर्तते
പ്രധാനത്തിന്റെ പരിണാമവും പുരുഷന്റെ പ്രവൃത്തിയും—ഇതെല്ലാം സത്യവ്രതൻ (ശിവൻ) എന്ന പ്രഭുവിന്റെ ശാസനത്താൽ മാത്രമേ പ്രവഹിക്കൂ।
Verse 14
इतीयं शाश्वती निष्ठा सतां मनसि वर्तते । न चैनं पक्षमाश्रित्य वर्तते स्वल्पचेतनः
ഈ ശാശ്വത നിഷ്ഠ സത്പുരുഷന്മാരുടെ മനസ്സിൽ നിത്യവും വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ അല്പബുദ്ധിയുള്ളവൻ ആ സത്യപക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നില്ല.
Verse 15
यावदादिसमारंभो यावद्यः प्रलयो महान् । तावदप्येति सकलं ब्रह्मणः शारदां शतम्
സൃഷ്ടിയുടെ ആദി ആരംഭം മുതൽ മഹാപ്രളയം വരെ എത്ര കാലമോ, അത്രകാലം തന്നെയാണ് സമസ്ത ജഗച്ചക്രം പ്രവഹിക്കുന്നത്—അത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ നൂറ് ശരദ്വർഷങ്ങളുടെ അളവാണ്.
Verse 16
परमित्यायुषो नाम ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । तत्पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिधीयते
അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ്സിന് ‘പരമ’ എന്ന നാമം. ആ കാലമാനത്തിലെ ‘പരാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഭാഗവും അതിന്റെ അർദ്ധഭാഗവും ‘പരാർധ’മെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 17
परार्धद्वयकालांते प्रलये समुपस्थिते । अव्यक्तमात्मनः कार्यमादायात्मनि तिष्ठति
രണ്ട് പരാർധകാലത്തിന്റെ അവസാനം പ്രളയം സമുപസ്ഥിതമാകുമ്പോൾ, അവ്യക്തം തന്റെ കാര്യരൂപങ്ങളെ സ്വയം ഉള്ളിലേക്കു പിന്വലിച്ച് സ്വാത്മത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 18
आत्मन्यवस्थिते ऽव्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते । साधर्म्येणाधितिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ
അവ്യക്തം ആത്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും എല്ലാ വികാരങ്ങളും പ്രതിസംഹൃതമാകുകയും ചെയ്താൽ, സാധർമ്യത്താൽ, പ്രധാനവും പുരുഷനും—ഇരുവരും ആ അവസ്ഥയിൽ തന്നെ സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നതുപോലെ നിലനിൽക്കും.
Verse 19
तमः सत्त्वगुणावेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ । अनुद्रिक्तावनन्तौ तावोतप्रोतौ परस्परम्
തമസും സത്ത്വവും—ഈ രണ്ടു ഗുണങ്ങളും സമത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അശാന്തിയില്ലാത്തതും അനാദിയുമായ അവ പരസ്പരം താന്നും പാന്നും പോലെ ഒതപ്രോതമായി ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
Verse 20
गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभागे तमोदये । शांतवातैकनीरे च न प्राज्ञायत किंचन
അപ്പോൾ ആ ഗുണസാമ്യാവസ്ഥയിൽ—വിഭാഗമില്ലാതെ തമസ് ഉദിച്ചപ്പോൾ—കാറ്റും ശാന്തമായി, എല്ലാം ഒരൊറ്റ അവിഭക്ത വ്യാപ്തിയായി നിലകൊണ്ടപ്പോൾ—ഒന്നും തിരിച്ചറിയാനായില്ല.
Verse 21
अप्रज्ञाते जगत्यस्मिन्नेक एव महेश्वरः । उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं ततः
ഈ ലോകം അവ്യക്തവും അജ്ഞാതവും ആയിരുന്നപ്പോൾ ഏക മഹേശ്വരൻ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. തുടർന്ന് സമ്പൂർണ്ണ രാത്രിയും പരമ മാഹേശ്വരീ തത്ത്വത്തെ ഉപാസിച്ച് പിന്നീടുള്ള ദിവ്യ വികാസം സംഭവിച്ചു.
Verse 22
प्रभातायां तु शर्वर्यां प्रधानपुरुषावुभौ । प्रविश्य क्षोभयामास मायायोगान्महेश्वरः
പ്രഭാതത്തിൽ മഹാദേവൻ തന്റെ മായായോഗശക്തിയാൽ പ്രധാനംയും പുരുഷനും ഇരുവരിലും പ്രവേശിച്ച് അവരെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ച് പ്രവർത്തനത്തിലാക്കി.
Verse 23
ततः पुनरशेषाणां भूतानां प्रभवाप्ययात् । अव्यक्तादभवत्सृष्टिराज्ञया परमेष्ठिनः
അതിനുശേഷം സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും ലയവും നടക്കുന്നതിനായി, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടി പരമേഷ്ഠി പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ വീണ്ടും പ്രവഹിച്ചു.
Verse 24
विश्वोत्तरोत्तरविचित्रमनोरथस्य यस्यैकशक्तिशकले सकलस्समाप्तः । आत्मानमध्वपतिमध्वविदो वदंति तस्मै नमः सकललोकविलक्षणाय
വിശ്വാതീതനായ ആ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം; അവന്റെ അത്ഭുതവും നിരന്തരം അതീതമാകുന്ന സംकल्पവും എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അവന്റെ ശക്തിയുടെ ഒരു അംശത്തിൽ തന്നെ സമസ്ത സത്തയും സമാപിക്കുന്നു. മാർഗ്ഗവിദർ അവനെ ആത്മാവും അധ്വപതിയും എന്നു പറയുന്നു—സകല ലോകങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തനായവൻ.
A doctrinal cosmogony: Vāyu explains the first principle (Śakti), the emergence of māyā and avyakta, and the ordered emanation/dissolution of the cosmos under Śiva’s command.
They function as a graded metaphysical map of manifestation and reabsorption, marking successive levels/steps through which creation proceeds and through which dissolution retraces its path in reverse.
The chapter highlights pañca-kalā (five functional powers/parts) pervading the cosmos and situates avyakta as causal only when activated by the Self, ultimately subordinated to Śiva as conscious governor.