अग्नीषोमात्मकविश्ववर्णनम् / The Universe as Agni–Soma (Fire and Nectar)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । देवीं समादधानेन देवेनेदं किमीरितम् । अग्निषोमात्मकं विश्वं वागर्थात्मकमित्यपि

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ദേവിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ ദേവൻ എന്താണ് പ്രസ്താവിച്ചത്? സർവ്വവിശ്വം അഗ്നി‑സോമസ്വഭാവവും വാക്കും അർത്ഥവും സ്വഭാവവുമാണെന്ന് തന്നെയോ?

Verse 2

आज्ञैकसारमैश्वर्यमाज्ञा त्वमिति चोदितम् । तदिदं श्रोतुमिच्छामो यथावदनुपूर्वशः

നിങ്ങൾ ‘ഐശ്വര്യത്തിന്റെ സാരം ആജ്ഞ മാത്രമാണ്’ എന്നും ‘നീ തന്നെയാണ് ആ ആജ്ഞ’ എന്നും പ്രസ്താവിച്ചു. അതിനാൽ ഇതു യഥാവിധം, വ്യക്തമായി, ക്രമാനുസരിച്ച് കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 3

वायुरुवाच । अग्निरित्युच्यते रौद्री घोरा या तैजसी तनुः । सोमः शाक्तो ऽमृतमयः शक्तेः शान्तिकरी तनुः

വായു പറഞ്ഞു—റൗദ്രീയും ഘോരവും തേജോമയവുമായ ആ തനുവിനെ ‘അഗ്നി’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ‘സോമ’ എന്നാൽ ശാക്തം, അമൃതമയം—ശക്തിക്ക് ശാന്തി നൽകുന്ന തനുവാണ്.

Verse 4

अमृतं यत्प्रतिष्ठा सा तेजो विद्या कला स्वयम् । भूतसूक्ष्मेषु सर्वेषु त एव रसतेजसी

ആ പ്രതിഷ്ഠ തന്നെയാണ് അമൃതസ്വരൂപിണി; അവൾ തന്നെയാണ് തേജസ്സ്, വിദ്യ, ദിവ്യകല. സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മാവസ്ഥകളിൽ അവൾ തന്നെ രസവും തേജസ്സും ആയി അന്തർശക്തിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 5

द्विविधा तेजसो वृत्तिसूर्यात्मा चानलात्मिका । तथैव रसवृत्तिश्च सोमात्मा च जलात्मिका

തേജ തത്ത്വത്തിന്റെ വൃത്തി ദ്വിവിധമാണ്—ഒന്ന് സൂര്യാത്മകം, മറ്റൊന്ന് അനലാത്മകം. അതുപോലെ രസത്തിന്റെ വൃത്തിയും ദ്വിവിധം—ഒന്ന് സോമാത്മകം, മറ്റൊന്ന് ജലാത്മകം.

Verse 6

विद्युदादिमयन्तेजो मधुरादिमयो रसः । तेजोरसविभेदैस्तु धृतमेतच्चराचरम्

തേജസ് മിന്നൽ മുതലായ രൂപങ്ങളാൽ നിർമ്മിതം; രസം മധുരം മുതലായ രുചിഭാവങ്ങളാൽ നിർമ്മിതം. തേജസും രസവും എന്ന വ്യത്യാസങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് ഈ ചരാചര ലോകം ധരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 7

अग्नेरमृतनिष्पत्तिरमृतेनाग्निरेधते । अत एव हि विक्रान्तमग्नीषोमं जगद्धितम्

അഗ്നിയിൽ നിന്ന് അമൃതം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ആ അമൃതം കൊണ്ടുതന്നെ അഗ്നി പോഷിതനായി വർദ്ധിക്കുന്നു. അതിനാൽ അഗ്നി-സോമ സംയുക്ത തത്ത്വമായ ‘അഗ്നീഷോമം’ പരാക്രമശാലിയും ജഗദ്ധിതകരവും ആകുന്നു.

Verse 8

हविषे सस्यसम्पत्तिर्वृष्टिः सस्याभिवृद्धये । वृष्टेरेव हविस्तस्मादग्नीषोमधृतं जगत्

ഹവിഷ് മൂലം ധാന്യസമൃദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നു; ധാന്യവർധനയ്ക്കായി മഴ ഉണ്ടാകുന്നു. മഴയും ഹവിഷിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ലോകം അഗ്നിയും സോമവും ധരിക്കുന്നു.

Verse 9

अग्निरूर्ध्वं ज्वलत्येष यावत्सौम्यं परामृतम् । यावदग्न्यास्पदं सौम्यममृतं च स्रवत्यधः

ഈ അഗ്നി മേലോട്ടു ജ്വലിക്കുന്നു, സൗമ്യമായ പരമ അമൃതം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും. അതുപോലെ ആ സൗമ്യ അമൃതം—അഗ്നിയുടെ ആസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായി—താഴോട്ടു സ്രവിക്കുന്നത്രയും.

Verse 10

अत एव हि कालाग्निरधस्ताच्छक्तिरूर्ध्वतः । यावदादहनं चोर्ध्वमधश्चाप्लावनं भवेत्

അതുകൊണ്ടുതന്നെ കാലാഗ്നി താഴെയായിരിക്കുന്നു; (ദിവ്യ) ശക്തി മുകളിലായിരിക്കുന്നു. മേലോട്ടു ദഹനവും താഴോട്ടു ആപ്ലാവനം/പ്രവാഹവും നിലനിൽക്കുന്നത്രയും ഈ ക്രമം തുടരുന്നു.

Verse 11

आधारशक्त्यैव धृतः कालाग्निरयमूर्ध्वगः । तथैव निम्नगः सोमश्शिवशक्तिपदास्पदः

ആധാരശക്തിയാൽ മാത്രമേ ഈ ഊർദ്ധ്വഗാമിയായ കാലാഗ്നി ധൃതമായുള്ളൂ. അതുപോലെ അധോഗാമിയായ സോമൻ ശിവശക്തിയുടെ പദാസ്പദവും ആശ്രയവും; അവിടെ ശിവശക്തിതത്ത്വം പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നു.

Verse 12

शिवश्चोर्ध्वमधश्शक्तिरूर्ध्वं शक्तिरधः शिवः । तदित्थं शिवशक्तिभ्यान्नाव्याप्तमिह किञ्चन

മുകളിൽ ശിവൻ, താഴെ ശക്തി; അതുപോലെ മുകളിൽ ശക്തി, താഴെ ശിവൻ. ഇങ്ങനെ ഇവിടെ ശിവ-ശക്തികളാൽ വ്യാപിക്കാത്തത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 13

असकृच्चाग्निना दग्धं जगद्यद्भस्मसात्कृतम् । अग्नेर्वीर्यमिदं चाहुस्तद्वीर्यं भस्म यत्ततः

ഭസ്മം തന്നെയാണ് അഗ്നിയുടെ വീര്യമെന്ന് പറയുന്നു; കാരണം ലോകം വീണ്ടും വീണ്ടും അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച് ഭസ്മമാകുന്നു; അതിനാൽ അവശേഷിക്കുന്ന ഭസ്മം അഗ്നിശക്തിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 14

यश्चेत्थं भस्मसद्भावं ज्ञात्वा स्नाति च भस्मना । अग्निरित्यादिभिर्मन्त्रैर्बद्धः पाशात्प्रमुच्यते

ഇങ്ങനെ ഭസ്മത്തിന്റെ സത്യസ്വഭാവം അറിഞ്ഞ് ഭസ്മംകൊണ്ട് സ്നാനം ചെയ്ത്, “അഗ്നി…” മുതലായ മന്ത്രങ്ങളാൽ ബദ്ധനായി (അഭിമന്ത്രിതനായി) ഭസ്മധാരണം ചെയ്യുന്നവൻ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു।

Verse 15

अग्नेर्वीर्यं तु यद्भस्म सोमेनाप्लावितम्पुनः । अयोगयुक्त्या प्रकृतेरधिकाराय कल्पते

അഗ്നിയുടെ വീര്യമായ ആ ഭസ്മം സോമംകൊണ്ട് വീണ്ടും നനച്ചാലും, യോഗശാസനം കൂടാതെ ധരിച്ചാൽ അത് പ്രകൃതിയുടെ അധികാരമേഖലയ്ക്ക് മാത്രമേ യോജിക്കൂ; പരമ ശൈവ ലക്ഷ്യത്തിന് അല്ല।

Verse 16

योगयुक्त्या तु तद्भस्म प्लाव्यमानं समन्ततः । शाक्तेनामृतवर्षेण चाधिकारान्निवर्तयेत्

യോഗയുക്തിയാൽ ആ പവിത്ര ഭസ്മം എല്ലാടവും പരിപ്ലാവിതമായി, ശക്തിരൂപ അമൃതവർഷംകൊണ്ട് ലൗകിക അധികാരങ്ങളും അവകാശവാദങ്ങളും വിട്ടുനില്ക്കുമാറാക്കണം।

Verse 17

अतो मृत्युंजयायेत्थममृतप्लावनं सदा । शिवशक्त्यमृतस्पर्शे लब्धं येन कुतो मृतिः

അതുകൊണ്ട് മൃത്യുഞ്ജയനാകുവാൻ ഇത് സദാ ലഭ്യമായ ‘അമൃത-പ്ലാവനം’; ശിവശക്തിയുടെ അമൃതസ്പർശംകൊണ്ട് ഇതു ലഭിച്ചവന് മരണമെവിടെ നിന്നു വരും?

Verse 18

यो वेद दहनं गुह्यं प्लावनं च यथोदितम् । अग्नीषोमपदं हित्वा न स भूयो ऽभिजायते

ശാസ്ത്രപ്രകാരം ഗൂഢമായ ‘ദഹനം’യും ‘പ്ലാവനം’യും യഥാവിധി അറിയുന്നവൻ, അഗ്നി-സോമബന്ധിത അവസ്ഥ (കർമ്മകാണ്ഡ ദ്വൈതം) ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 19

शिवाग्निना तनुं दग्ध्वा शक्तिसौम्या मृतेन यः । प्लावयेद्योगमार्गेण सो ऽमृतत्वाय कल्पते

ശിവാഗ്നിയിൽ ദേഹാഭിമാനം ദഹിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് യോഗമാർഗ്ഗം വഴി ശക്തിരൂപമായ സൗമ്യ അമൃതംകൊണ്ട് അതിനെ പ്ലാവിതം/പരിപൂർണമാക്കുന്നവൻ അമൃതത്വം (മോക്ഷം) പ്രാപിക്കാൻ യോഗ്യനാകുന്നു।

Verse 20

हृदि कृत्वेममर्थं वै देवेन समुदाहृतम् । अग्नीषोमात्मकं विश्वं जगदित्यनुरूपतः

ദേവൻ പ്രസ്താവിച്ച ഈ ഉപദേശം ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പിച്ച്, അതിന്റെ യഥാർത്ഥാർത്ഥപ്രകാരം സമസ്ത വിശ്വം—ഈ ചരാചര ജഗത്ത്—അഗ്നി-സോമസ്വഭാവമാണെന്ന് ഗ്രഹിക്കണം।