दक्षयज्ञदर्शनम् — The Vision of Dakṣa’s Great Sacrifice (and the Onset of Vīrabhadra’s Terror)

Verse 1

वायुरुवाच । ततो विष्णुप्रधानानां सुराणाममितौजसाम् । ददर्श च महत्सत्रं चित्रध्वजपरिच्छदम्

വായു അരുളിച്ചെയ്തു—അപ്പോൾ അദ്ദേഹം വിഷ്ണുവിനെ പ്രധാനമായി கொண்ட അപാര തേജസ്സുള്ള ദേവന്മാരെ ദർശിച്ചു; കൂടാതെ വർണ്ണധ്വജങ്ങളും ഉത്സവചിഹ്നങ്ങളും അണിഞ്ഞ മഹത്തായ സത്രയജ്ഞവും കണ്ടു।

Verse 2

सुदर्भऋतुसंस्तीर्णं सुसमिद्धहुताशनम् । कांचनैर्यज्ञभांडैश्च भ्राजिष्णुभिरलंकृतम्

യജ്ഞഭൂമി ഉത്തമ ദർഭകൊണ്ട് മനോഹരമായി വിരിച്ചിരുന്നതും, യഥാവിധി സമിധകളാൽ പ്രജ്വലിച്ച ഹോമാഗ്നി ദീപ്തമായി ജ്വലിച്ചിരുന്നതുമായിരുന്നു. കാഞ്ചന യജ്ഞപാത്രങ്ങളുടെ തിളക്കമുള്ള ശോഭയാൽ അത് അലങ്കൃതമായി പ്രകാശിച്ചു.

Verse 3

ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः । विधिना वेददृष्टेन स्वनुष्ठितबहुक्रमम्

യജ്ഞത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഋഷിമാർ—കർമ്മങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ കർത്താക്കൾ—വേദം ദർശിപ്പിച്ച വിധിപ്രകാരം, യഥാക്രമവും യഥാവിധിയും അനുസരിച്ച്, അനേകം നിർദ്ദിഷ്ട ഘട്ടങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ അനുഷ്ഠിച്ച് യജ്ഞം നടത്തി.

Verse 4

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगणसेवितम् । वेणुवीणारवैर्जुष्टं वेदघोषैश्च बृंहितम्

ആ സ്ഥലം ആയിരക്കണക്കിന് ദേവാംഗനകളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; അപ്സരോഗണങ്ങളുടെ സേവനത്താൽ പരിപോഷിതമായിരുന്നു. വേണുവിന്റെയും വീണയുടെയും മധുരനാദം മുഴങ്ങുകയും, വേദഘോഷങ്ങളുടെ പ്രതിധ്വനിയിൽ അത് കൂടുതൽ മഹിമയാർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 5

दृष्ट्वा दक्षाध्वरे वीरो वीरभद्रः प्रतापवान् । सिंहनादं तदा चक्रे गंभीरो जलदो यथा

ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം കണ്ടപ്പോൾ പ്രതാപശാലിയായ വീരൻ വീരഭദ്രൻ അപ്പോൾ സിംഹനാദം മുഴക്കി—അത് ഇടിമേഘംപോലെ ഗംഭീരമായി മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 6

ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्निव । गणेश्वरैः कृतो जज्ञे महान्न्यक्कृतसागरः

അപ്പോൾ ‘കിലകിലാ’ എന്ന മഹാകോലാഹലം ആകാശമൊട്ടാകെ നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉയർന്നു. ഗണേശ്വരന്മാർ ഉയർത്തിയ ആ ശബ്ദം ക്ഷുബ്ധസമുദ്രംപോലെ പ്രചണ്ഡമായി പൊങ്ങിക്കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 7

तेन शब्देन महताः ग्रस्ता सर्वेदिवौकसः । दुद्रुवुः परितो भीताः स्रस्तवस्त्रविभूषणाः

ആ മഹാശബ്ദത്തിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും വിറച്ചുപോയി. ഭീതിയോടെ അവർ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി; ആകുലതയിൽ അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഇളകി വഴുതിപ്പോയി.

Verse 8

किंस्विद्भग्नो महामेरुः किंस्वित्संदीर्यते मही । किमिदं किमिदं वेति जजल्पुस्त्रिदशा भृशम्

“മഹാമേരു തകർന്നോ? ഭൂമി പിളരുകയാണോ?”—എന്ന് ത്രിദശന്മാർ അത്യന്തം വ്യാകുലരായി വീണ്ടും വീണ്ടും, “ഇതെന്ത്, ഇതെന്ത്?” എന്നു വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 9

मृगेन्द्राणां यथा नादं गजेंद्रा गहने वने । श्रुत्वा तथाविधं केचित्तत्यजुर्जीवितं भयात्

ഘനവനത്തിൽ മൃഗേന്ദ്രന്റെ ഗർജ്ജനം കേട്ട് ഗജേന്ദ്രന്മാർ ഭീതിയിൽ വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, അത്തരം ഭയാനക ശബ്ദം കേട്ട് ചിലർ ഭയത്താൽ ജീവൻപോലും ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 10

पर्वताश्च व्यशीर्यंत चकम्पे च वसुंधरा । मरुतश्च व्यघूर्णंत चुक्षुभे मकरालयः

പർവതങ്ങൾ പൊടിഞ്ഞു പൊടിഞ്ഞു വീഴാൻ തുടങ്ങി; വസുന്ധര കുലുങ്ങി. കാറ്റുകൾ ചുഴലിപോലെ തിരിഞ്ഞു; മകരങ്ങളുടെ ആലയമായ സമുദ്രവും ഉഗ്രമായി ക്ഷുബ്ധമായി.

Verse 11

अग्नयो नैव दीप्यंते न च दीप्यति भास्करः । ग्रहाश्च न प्रकाशंते नक्षत्राणि च तारकाः

അഗ്നികൾ ജ്വലിക്കുന്നില്ല; സൂര്യനും പ്രകാശിക്കുന്നില്ല. ഗ്രഹങ്ങൾക്കും വെളിച്ചമില്ല; നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളും പോലും പ്രകാശിക്കുന്നില്ല—എല്ലാ ജ്യോതിയും പിൻവലിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ.

Verse 12

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञवाटं तदुज्ज्वलम् । संप्राप भगवान्भद्रो भद्रैश्च सह भद्रया

അന്നേ സമയത്ത് ആ ദീപ്തമായ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് ഭഗവാൻ ഭദ്രൻ എത്തി; ഭദ്രന്മാരോടൊപ്പം, ഭദ്രയെയും കൂട്ടി.

Verse 13

तं दृष्ट्वा भीतभीतो ऽपि दक्षो दृढ इव स्थितः । क्रुद्धवद्वचनं प्राह को भवान् किमिहेच्छसि

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭയത്തിൽ വിറച്ചിട്ടും ദക്ഷൻ ദൃഢനെന്നപോലെ നിന്നു. ക്രോധഭരിതമായ വാക്കുകളോടെ പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്? ഇവിടെ എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?”

Verse 14

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षस्य च दुरात्मनः । वीरभद्रो महातेजा मेघसंभीरनिस्स्वनः

ദുരാത്മനായ ദക്ഷന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാതേജസ്സുള്ള വീരഭദ്രൻ ഘനമേഘഗർജ്ജനപോലെ ഗംഭീര നാദത്തോടെ ഗർജ്ജിച്ചു।

Verse 15

स्मयन्निव तमालोक्य दक्षं देवाश्च ऋत्विजः । अर्थगर्भमसंभ्रान्तमवोचदुचितं वचः

ദക്ഷനെ കണ്ട ദേവന്മാരും ഋത്വിജന്മാരും പുഞ്ചിരിയോടെന്നപോലെ, കലക്കമില്ലാതെ, അവസരയോഗ്യവും അർത്ഥഗർഭവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 16

वीरभद्र उवाच । वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः । भागाभिलिप्सया प्राप्ता भागो नस्संप्रदीयताम्

വീരഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അമിതതേജസ്സുള്ള ശർവ്വൻ (ശ്രീശിവൻ) എന്ന ദേവന്റെ അനുചരന്മാരാണ്. ഞങ്ങളുടെ യുക്തമായ പങ്ക് ആഗ്രഹിച്ച് വന്നിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ പങ്ക് വിധിപൂർവ്വം ഞങ്ങൾക്ക് നൽകപ്പെടട്ടെ।

Verse 17

अथ चेदध्वरे ऽस्माकं न भागः परिकल्पितः । कथ्यतां कारणं तत्र युध्यतां वा मयामरैः

ഈ യാഗത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പങ്ക് നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ കാരണം അവിടെ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടട്ടെ; അല്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാർ എന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്യട്ടെ.

Verse 18

इत्युक्तास्ते गणेंद्रेण देवा दक्षपुरोगमाः । ऊचुर्मन्त्राः प्रमाणं नो न वयं प्रभवस्त्विति

ഗണേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദക്ഷൻ മുൻപന്തിയിലുള്ള ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങൾക്ക് മന്ത്രങ്ങളാണ് പ്രമാണം; ഞങ്ങൾ സ്വയം (അതിനപ്പുറം) തീരുമാനിക്കാൻ ശേഷിയില്ല.”

Verse 19

मन्त्रा ऊचुस्सुरा यूयं मोहोपहतचेतसः । येन प्रथमभागार्हं न यजध्वं महेश्वरम्

മന്ത്രങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ചിത്തം മോഹത്താൽ ബാധിതമാണ്; അതുകൊണ്ട് ആദ്യഭാഗത്തിന് അർഹനായ മഹേശ്വരനെ നിങ്ങൾ യജിക്കുന്നില്ല.”

Verse 20

मंत्रोक्ता अपि ते देवाः सर्वे संमूढचेतसः । भद्राय न ददुर्भागं तत्प्रहाणमभीप्सवः

മന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചിട്ടും ആ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും മൂടചിത്തരായി തുടരന്നു; ഭദ്രയ്ക്ക് പങ്ക് നൽകിയില്ല, കാരണം അവളെ ഉപേക്ഷിച്ച് പുറത്താക്കാൻ അവർ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 21

यदा तथ्यं च पथ्यं च स्ववाक्यं तद्वृथा ऽभवत् । तदा ततो ययुर्मंदा ब्रह्मलोकं सनातनम्

അവരുടെ സ്വന്തം വാക്കുകൾ—സത്യവും ഹിതകരവും ആയിട്ടും—നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, അപ്പോൾ ക്ഷീണിതരായ അവർ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു സനാതന ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 22

अथोवाच गणाध्यक्षो देवान्विष्णुपुरोगमान् । मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः

അപ്പോൾ ശിവഗണങ്ങളുടെ അധിപൻ വിഷ്ണു മുൻപന്തിയിലുള്ള ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“ബലഗർവിതരേ! നിങ്ങൾ മന്ത്രങ്ങളെ പ്രമാണമായി ആദരിച്ചില്ല; ധർമ്മകർമ്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മാനദണ്ഡമാക്കുകയും ചെയ്തില്ല।”

Verse 23

यस्मादस्मिन्मखे देवैरित्थं वयमसत्कृताः । तस्माद्वो जीवितैस्सार्धमपनेष्यामि गर्वितम्

ഈ യാഗത്തിൽ ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ ഞങ്ങളെ അപമാനിച്ചതിനാൽ, ഹേ ഗർവിതരേ! നിങ്ങളുടെ ജീവൻ സഹിതം എല്ലാം ഞാൻ അപഹരിക്കും।

Verse 24

इत्युक्त्वा भगवान् क्रुद्धो व्यदहन्नेत्रवह्निना । यक्षवाटं महाकूटं यथातिस्रः पुरो हरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച് തന്റെ നേത്രാഗ്നിയാൽ യക്ഷവാടവും മഹാകൂട പർവ്വതശിഖരവും ദഹിപ്പിച്ചു—പണ്ടെ ഹരൻ ത്രിപുരം ദഹിപ്പിച്ചതുപോലെ।

Verse 25

ततो गणेश्वरास्सर्वे पर्वतोदग्रविग्रहाः । यूपानुत्पाट्य होत्ःणां कंठेष्वाबध्य रज्जुभिः

പിന്നീട് പർവ്വതംപോലെ മഹാകായരായ എല്ലാ ഗണേശ്വരന്മാരും യാഗസ്തംഭങ്ങൾ പിഴുതെറിഞ്ഞ്, ഹോതൃപുരോഹിതരുടെ കഴുത്തിൽ കയറുകെട്ടി അവരെ പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 26

यज्ञपात्राणि चित्राणि भित्त्वा संचूर्ण्य वारिणि । गृहीत्वा चैव यज्ञांगं गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

അവർ യാഗത്തിലെ ചിത്രവൈവിധ്യമുള്ള അലങ്കൃത പാത്രങ്ങൾ പൊട്ടിച്ച് വെള്ളത്തിൽ ചൂർണ്ണമാക്കി; യാഗാംഗ ഉപകരണങ്ങളും എടുത്ത് ഗംഗാസ്രോതസ്സിലേക്കു എറിഞ്ഞു.

Verse 27

तत्र दिव्यान्नपानानां राशयः पर्वतोपमाः । क्षीरनद्यो ऽमृतस्रावाः सुस्निग्धदधिकर्दमाः

അവിടെ ദിവ്യ അന്നപാനങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ നിന്നു. ക്ഷീരനദികൾ ഒഴുകി, അമൃതധാരകൾ ചൊരിഞ്ഞു, അത്യന്തം സ്നിഗ്ധമായ തൈര് തീരങ്ങളിൽ മൃദുവായ ചെളിപോലെ പടർന്നിരുന്നു.

Verse 28

उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि सुरभीणि च । रसवन्ति च पानानि लेह्यचोष्याणि तानि वै

അവിടെ പലവിധ മാംസങ്ങളും, സുഗന്ധമുള്ള ഭക്ഷ്യങ്ങളും, രസവത്തായ പാനീയങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ നക്കിയും ചൂഷിച്ചും കഴിക്കാവുന്ന ലേഹ്യ-ചോഷ്യ വസ്തുക്കളും തീർച്ചയായും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 29

वीरास्तद्भुजते वक्त्रैर्विलुंपंति क्षिपंति च । वज्रैश्चक्रैर्महाशूलैश्शक्तिभिः पाशपट्टिशैः

ആ വീരയോദ്ധാക്കൾ അവരെ വായാൽ തന്നെ പിടിച്ചു വിഴുങ്ങി, കീറി ചിതറിച്ച് ദൂരേക്ക് എറിഞ്ഞുകളയുന്നു. വജ്രം, ചക്രായുധം, മഹാശൂലം, ശക്തി, പാശം, പട്ടിശം എന്നിവകൊണ്ട് അവർ പ്രഹരിക്കുന്നു.

Verse 30

मुसलैरसिभिष्टंकैर्भिधिपालैः परश्वधैः । उद्धतांस्त्रिदशान्सर्वांल्लोकपालपुरस्सरान्

മുസലം, വാൾ, ടങ്കം, ഭിന്ദിപാലം, പരശ്വധം എന്നിവകൊണ്ട് അവർ ലോകപാലന്മാർ മുന്നിൽ നിന്നു അഹങ്കാര-ക്രോധത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ എല്ലാ ഉദ്ധത ദേവന്മാരെയും വീഴ്ത്തി.

Verse 31

बिभिदुर्बलिनो वीरा वीरभद्रांगसंभवाः । छिंधि भिंधि क्षिप क्षिप्रं मार्यतां दार्यतामिति

അപ്പോൾ വീരഭദ്രന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ച ആ ബലവാന്മാരായ വീരന്മാർ പാഞ്ഞെത്തി പ്രഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി; “മുറിക്കൂ! കുത്തൂ! വേഗം എറിക്കൂ! കൊല്ലട്ടെ! കീറട്ടെ!” എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 32

हरस्व प्रहरस्वेति पाटयोत्पाटयेति च । संरंभप्रभवाः क्रूराश्शब्दाः श्रवणशंकवः

“പിടിക്കൂ! പ്രഹരിക്കൂ!” എന്നും “കീറൂ! പിഴുതെടുക്കൂ!” എന്നും—കോപാവേശത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ ക്രൂരഘോഷങ്ങൾ ചെവിയിൽ മുളകുപോലെ കുത്തി.

Verse 33

यत्रतत्र गणेशानां जज्ञिरे समरोचिताः । विवृत्तनयनाः केचिद्दष्टदंष्ट्रोष्ठतालवः

അവിടെയും ഇവിടെയും യുദ്ധത്തിന് സജ്ജരായ ഗണേശന്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ചിലരുടെ കണ്ണുകൾ ഉരുളുകയായിരുന്നു, ചിലരുടെ പല്ലുകളും ചുണ്ടുകളും താലുവും കോപത്താൽ വികൃതമായിരുന്നു.

Verse 34

आश्रमस्थान्समाकृष्य मारयन्ति तपोधनात् । स्रुवानपहरन्तश्च क्षिपन्तोग्निं जलेषु च

അവർ തപസ്വികളെ അവരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് വലിച്ചിഴച്ച് കൊല്ലുന്നു. അവർ യാഗപാത്രങ്ങൾ മോഷ്ടിക്കുകയും വിശുద్ధ അഗ്നിയെ വെള്ളത്തിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 35

कलशानपि भिन्दंतश्छिंदंतो मणिवेदिकाः । गायंतश्च नदन्तश्च हसन्तश्च मुहुर्मुहुः

അവർ കലശങ്ങൾ ഉടയ്ക്കുകയും രത്നങ്ങൾ പതിച്ച വേദികൾ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും പാടുകയും അലറുകയും ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 36

रक्तासवं पिबन्तश्च ननृतुर्गणपुंगवाः । निर्मथ्य सेंद्रानमरान् गणेन्द्रान्वृषेन्द्रनागेन्द्रमृगेन्द्रसाराः

ചുവന്ന ആസവം കുടിച്ചുകൊണ്ട് ശിവഗണങ്ങളുടെ അഗ്രഗണ്യർ നൃത്തം ചെയ്തു. ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ അമരന്മാരെയും മഥിച്ച് കുലുക്കി, ആ ഗണേന്ദ്രർ വൃഷഭം, ഗജേന്ദ്രം, മൃഗേന്ദ്രംപോലെ പ്രബലരും വേഗവാന്മാരുമായി വിഹരിച്ചു।

Verse 37

चक्रुर्बहून्यप्रतिमभावाः सहर्षरोमाणि विचेष्टितानि । नन्दंति केचित्प्रहरन्ति केचिद्धावन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित्

അപ്രതിമമായ ഭാവാവേശത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട്, ഹർഷത്തിൽ രോമാഞ്ചിതരായി അവർ പല സ്വയംസ്ഫൂർത്ത ചേഷ്ടകളും ചെയ്തു—ചിലർ ആനന്ദിച്ചു, ചിലർ പ്രഹരിച്ചു, ചിലർ ഓടി, ചിലർ പ്രലാപിച്ചു।

Verse 38

नृत्यन्ति केचिद्विहसन्ति केचिद्वल्गन्ति केचित्प्रमथा बलेन । केचिज्जिघृक्षंति घनान्स तोयान्केचिद्ग्रहीतुं रविमुत्पतंति

ചില പ്രമഥർ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ചിലർ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിക്കുന്നു; ചിലർ ബലത്തോടെ ചാടിക്കുതിക്കുന്നു. ചിലർ മേഘങ്ങളെയും അവയിലെ ജലത്തെയും പിടിക്കുവാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ചിലർ സൂര്യനെ പിടിക്കാനെന്നപോലെ മേലോട്ടുചാടുന്നു.

Verse 39

केचित्प्रसर्तुं पवनेन सार्धमिच्छंति भीमाः प्रमथा वियत्स्थाः । आक्षिप्य केचिच्च वरायुधानि महा भुजंगानिव वैनतेयाः

ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ട ചില ഭീകര പ്രമഥർ കാറ്റിനോടൊപ്പം പാഞ്ഞുപോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മറ്റുചിലർ ഉത്തമ ആയുധങ്ങൾ പിടിച്ച്, ഗരുഡൻ മഹാനാഗങ്ങളെ തേടി ചാടുന്നതുപോലെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുനടന്നു.

Verse 40

भ्रमंति देवानपि विद्रवंतः खमंडले पर्वतकूटकल्पाः । उत्पाट्य चोत्पाट्यगृहाणि केचित्सजालवातायनवेदिकानि

അവർ ഓടിച്ചുറ്റി ദേവന്മാരെയും ഓടിപ്പിച്ച്, ആകാശമണ്ഡലത്തിൽ പർവ്വതശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ സഞ്ചരിച്ചു. ചിലർ ജാലകജാലങ്ങളും ഉയർന്ന വേദികകളും സഹിതം വീടുകൾ പിഴുതെടുത്ത് എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞു.

Verse 41

विक्षिप्य विक्षिप्य जलस्य मध्ये कालांबुदाभाः प्रमथा निनेदुः । उद्वर्तितद्वारकपाटकुड्यं विध्वस्तशालावलभीगवाक्षम्

ജലത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് അതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും എറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഇടിമേഘനിറമുള്ള പ്രമഥന്മാർ ഗർജിച്ചു. വാതിലുകൾ, കപാടങ്ങൾ, മതിലുകൾ മറിഞ്ഞുപൊളിഞ്ഞു; ശാലകളും വലഭികളും ഗവാക്ഷങ്ങളും തകർന്നു നശിച്ചു.

Verse 42

अहो बताभज्यत यज्ञवाटमनाथवद्वाक्यमिवायथार्थम् । हा नाथ तातेति पितुः सुतेति भ्रतर्ममाम्बेति च मातुलेति

അയ്യോ! യജ്ഞവാടം തകർന്നു; പറഞ്ഞ വാക്കുകളും ആശ്രയമില്ലാത്തവന്റെ വാക്കുപോലെ വ്യർത്ഥമായി. “ഹാ നാഥാ!”, “ഹാ താതാ!”, “പിതൃസുതാ!”, “ഭ്രാതാ!”, “മമ അംബേ!”, “മാതുലാ!” എന്നു അവർ വ്യാകുലമായി നിലവിളിച്ചു.

Verse 43

उत्पाट्यमानेषु गृहेषु नार्यो ह्यानाथशब्दान्बहुशः प्रचक्रुः

വീടുകൾ പിഴുതെറിയപ്പെടുമ്പോൾ സ്ത്രീകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ‘ഞങ്ങൾ അനാഥരാണ്, രക്ഷകനില്ല!’ എന്നു കരുണയായി നിലവിളിച്ചു।