परस्य दुर्निर्णयः—षट्कुलीयमुनिविवादः तथा ब्रह्मदर्शनार्थं मेरुप्रयाणम् | The Dispute of the Six-Lineage Sages on the Supreme and Their Journey to Brahmā at Meru
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ കല്പചക്രത്തിൽ സൃഷ്ടികാര്യങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്ന പശ്ചാത്തലം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘ഷട്കുലീയ’ മുനിമാർ ‘പരം’—പരമോന്നത തത്ത്വം ഏത്? എന്ന വിഷയത്തിൽ ദീർഘവാദത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; ഓരോരുത്തരും വ്യത്യസ്തമായ നിലപാട് ഉന്നയിച്ചാലും പരമതത്ത്വം ദുർനിരൂപ്യമാകയാൽ തീർച്ചയായ തീരുമാനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. അതിനാൽ വിവാദപരിഹാരത്തിനായി ദേവ-ദാനവസ്തുതികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, അവിനാശിയായ വിധിനിർണ്ണായകൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദർശനത്തിന് അവർ മേരുപർവതത്തിലേക്ക് യാത്രചെയ്യുന്നു. മേരുവിന്റെ പുണ്യശിഖരം ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ എന്നിവരാൽ സമൃദ്ധവും, രത്നങ്ങൾ, ഉപവനങ്ങൾ, ഗുഹകൾ, ജലപാതങ്ങൾ എന്നിവാൽ അലങ്കൃതവുമെന്നായി വർണ്ണിക്കുന്നു. അവിടെ ‘ബ്രഹ്മവനം’ എന്ന വിശാലവനം, സുഗന്ധമുള്ള ശുദ്ധജല തടാകങ്ങൾ, പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങൾ, കൂടാതെ ദൃഢപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടി ദീപ്തമായ മഹാനഗരിയുടെ ദൃശ്യവും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഈ വിവരണം തത്ത്വനിർണ്ണയത്തിന് മുൻപുള്ള പീഠികയായി, പരമപ്രശ്നത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിന് പവിത്രസ്ഥലത്ത് വിശ്വാധികാരിയെ സമീപിക്കേണ്ടതാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । पुरा कालेन महता कल्पेतीते पुनःपुनः । अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्ठिकर्मणि
സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് മഹാകാലം കടന്നുപോയി, അനേകം കല്പങ്ങൾ പുനഃപുനഃ അവസാനിച്ചതിനുശേഷം, ഈ ഉപസ്ഥിത (പുതിയ) കല്പത്തിൽ സൃഷ്ടികർമ്മം ആരംഭിച്ചു.
Verse 2
प्रतिष्ठितायां वार्तायां प्रबुद्धासु प्रजासु च । मुनीनां षट्कुलीयानां ब्रुवतामितरेतरम्
വാർത്ത യഥാവിധി സ്ഥാപിതമായി, സമവേത പ്രജകൾ ജാഗ്രതചിത്തരായി ശ്രദ്ധിച്ചപ്പോൾ, ആറുകുലങ്ങളിലെ മുനിമാർ പരസ്പരം സംവദിക്കാൻ തുടങ്ങി।
Verse 3
इदं परमिदं नेति विवादस्सुमहानभूत् । परस्य दुर्निरूपत्वान्न जातस्तत्र निश्चयः
“ഇതാണ് പരമം” “ഇത് പരമമല്ല” എന്നിങ്ങനെ മഹാവിവാദം ഉയർന്നു; എന്നാൽ പരമൻ (പതി) നിർവചിക്കാൻ ദുഷ്കരമായതിനാൽ അവിടെ നിശ്ചയം ഉണ്ടായില്ല।
Verse 4
ते ऽभिजग्मुर्विधातारं द्रष्टुं ब्रह्माणमव्ययम् । यत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा स्तूयमानस्सुरासुरैः
അപ്പോൾ അവർ വിധാതാവായ അവ്യയ ബ്രഹ്മാവിനെ ദർശിക്കാനായി പോയി; അവിടെ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സ്തുതിക്കുന്നതിനിടയിൽ ആസീനനായിരുന്നു।
Verse 5
मेरुशृंगे शुभे रम्ये देवदानवसंकुले । सिद्धचारणसंवादे यक्षगंधर्वसेविते
അവർ ശുഭവും രമ്യവും ആയ മേരു ശിഖരത്തിലെത്തി; അത് ദേവദാനവസമൂഹം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു; അവിടെ സിദ്ധരും ചാരണരും സംവദിക്കുകയും യക്ഷഗന്ധർവന്മാർ സേവിക്കുകയും ചെയ്തു।
Verse 6
विहंगसंघसंघुष्टे मणिविद्रुमभूषिते । निकुंजकंदरदरीगृहानिर्झरशोभिते
അത് പക്ഷിസമൂഹങ്ങളുടെ കൂജനാദത്തോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; മണികളും പ്രവാളവും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; കൂടാതെ നികുഞ്ജങ്ങൾ, ഗുഹകൾ, പർവ്വതചിരികൾ, ഏകാന്തഗൃഹങ്ങൾ, തിളങ്ങുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ശോഭയാൽ മനോഹരമായിരുന്നു।
Verse 7
तत्र ब्रह्मवनं नाम नानामृगसमाकुलम् । दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्
അവിടെ ‘ബ്രഹ്മവനം’ എന്നൊരു വനമുണ്ടായിരുന്നു; പലവിധ മൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്. അതിന്റെ വീതി പത്ത് യോജനയും നീളം നൂറ് യോജനയും ആയിരുന്നു.
Verse 8
सुरसामलपानीयपूर्णरम्यसरोवरम् । मत्तभ्रमरसंछन्नरम्यपुष्पितपादपम्
അവിടെ നിർമ്മലവും സുഗന്ധിതവുമായ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ മനോഹരമായൊരു സരോവരം ഉണ്ടായിരുന്നു. ചുറ്റും പുഷ്പിതമായ മനോഹര വൃക്ഷങ്ങൾ, മത്തഭ്രമരങ്ങൾ മൂടിനിന്നു.
Verse 9
तरुणादित्यसंकाशं तत्र चारु महत्पुरम् । दुर्धर्षबलदृप्तानां दैत्यदानवरक्षसाम्
അവിടെ ഉദയിക്കുന്ന യുവസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ, അതിവിശാലവും മനോഹരവുമായ മഹാനഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു—അജേയബലത്തിന്റെ ഗർവത്തിൽ മത്തായ ദൈത്യ-ദാനവ-രാക്ഷസന്മാരുടേതു।
Verse 10
तप्तजांबूनदमयं प्रांशुप्राकारतोरणम् । निर्व्यूहवलभीकूटप्रतोलीशतमंडितम्
അത് തപ്ത ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിതമായിരുന്നു; ഉയർന്ന പ്രാകാരങ്ങളും തോരണങ്ങളും ഉള്ളത്, പുറത്തേക്ക് നീളുന്ന വലഭികൾ, ഉന്നത കൂറ്റശിഖരങ്ങൾ, നൂറുകണക്കിന് ഭംഗിയാർന്ന കവാടങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കൃതം।
Verse 11
महार्हमणिचित्राभिर्लेलिहानमिवांबरम् । महाभवनकोटीभिरनेकाभिरलंकृतम्
അമൂല്യ രത്നങ്ങളുടെ വർണ്ണകാന്തിയിൽ ആകാശം തന്നേ ലയിച്ചു നൃത്തം ചെയ്യുന്നപോലെ തോന്നി; അനവധി മഹാഭവനസമൂഹങ്ങളാൽ ആ നഗരം അലങ്കൃതമായിരുന്നു।
Verse 12
तस्मिन्निवसति ब्रह्मा सभ्यैः सार्धं प्रजापतिः । तत्र गत्वा महात्मानं साक्षाल्लोकपितामहम्
ആ സ്ഥലത്ത് സഭ്യജനങ്ങളോടൊപ്പം പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് വസിച്ചിരുന്നു. അവിടെ ചെന്നു അദ്ദേഹം മഹാത്മാവായ—സാക്ഷാൽ ലോകപിതാമഹനായ—അവനെ സമീപിച്ചു।
Verse 13
दद्दशुर्मुनयो देवा देवर्षिगणसेवितम् । शुद्धचामीकरप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्
മുനികളും ദേവന്മാരും, ദേവർഷിഗണങ്ങൾ സേവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ദിവ്യസന്നിധിയെ ദർശിച്ചു; അത് ശുദ്ധസ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തവും സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതവും ആയിരുന്നു।
Verse 14
प्रसन्नवदनं सौम्यं पद्मपत्रायतेक्षणम् । दिव्यकांतिसमायुक्तं दिव्यगंधानुलेपनम्
അവൻ പ്രസന്നവദനനും സൗമ്യനും, പദ്മപത്രസദൃശമായ നേത്രങ്ങളുള്ളവനും; ദിവ്യകാന്തിയാൽ യുക്തനായി, ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങളാൽ അനുലിപ്തനായിരുന്നു।
Verse 15
दिव्यशुक्लांबरधरं दिव्यमालाविभूषितम् । सुरासुरेन्द्रयोगींद्रवंद्यमानपदांबुजम्
അവൻ ദിവ്യശ്വേതാംബരം ധരിച്ച് ദിവ്യമാലയാൽ വിഭൂഷിതനായിരുന്നു; ദേവേന്ദ്രരും അസുരേന്ദ്രരും യോഗീന്ദ്രരും വന്ദിക്കുന്ന പദ്മപാദനായിരുന്നു।
Verse 16
सर्वलक्षणयुक्तांग्या लब्धचामरहस्तया । भ्राजमानं सरस्वत्या प्रभयेव दिवाकरम्
സകല മംഗളലക്ഷണങ്ങളാലും യുക്തമായ അംഗങ്ങളുള്ള, കൈയിൽ ചാമരം ലഭിച്ച സരസ്വതി, സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി।
Verse 17
तं दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे प्रसन्नवदनेक्षणाः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टुवुस्सुरपुंगवम्
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ മുനിമാരും പ്രസന്നമുഖവും ആനന്ദനേത്രങ്ങളും ഉള്ളവരായി. അവർ ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി ധരിച്ചു, ദേവശ്രേഷ്ഠനായ ആ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 18
मुनय ऊचुः । नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं सर्गस्थित्यंतहेतवे । पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मणे परमात्मने
മുനികൾ പറഞ്ഞു—നമസ്കാരം, ഹേ ത്രിമൂർത്തിസ്വരൂപാ! സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയം എന്നിവയുടെ കാരണമേ! ആദിപുരുഷാ, പുരാതനാ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപാ, പരമാത്മാവേ—നമസ്കാരം.
Verse 19
नमः प्रधानदेहाय प्रधानक्षोभकारिणे । त्रयोविंशतिभेदेन विकृतायाविकारिणे
പ്രധാനമേ ദേഹമായിരിക്കുന്നവനും, പ്രധാനത്തെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ച് പ്രകടമാക്കുന്നവനും നമസ്കാരം. ഇരുപത്തിമൂന്ന് ഭേദങ്ങളായി വികൃതിരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും സ്വയം അവികാരിയായിരിക്കുന്ന ശിവനു പ്രണാമം.
Verse 20
नमो ब्रह्माण्डदेहाय ब्रह्मांडोदरवर्तिने । तत्र संसिद्धकार्याय संसिद्धकरणाय च
ബ്രഹ്മാണ്ഡമേ ദേഹമായിരിക്കുന്നവനും, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഉദരത്തിൽ വസിക്കുന്നവനും നമസ്കാരം. അതിനുള്ളിൽ തന്നെ പരിപൂർണസിദ്ധമായ ലക്ഷ്യവും പരിപൂർണസിദ്ധമായ ഉപായവും ആയ ശിവനു പ്രണാമം.
Verse 21
नमोस्तु सर्वलोकाय सर्वलोकविधायिने । सर्वात्मदेहसंयोग वियोगविधिहेतवे
സകല ലോകങ്ങളായിരിക്കുന്നവനും, സകല ലോകങ്ങളുടെ ക്രമവിധാനം നിർണ്ണയിക്കുന്നവനും നമസ്കാരം. എല്ലാ ജീവികളുടെ ദേഹങ്ങൾ അന്തരാത്മാവുമായി സംയോഗവും വിയോഗവും പ്രാപിക്കുന്ന നിയമത്തിന്റെ കാരണമായ ശിവനു പ്രണാമം.
Verse 22
त्वयैव निखिलं सृष्टं संहृतं पालितं जगत् । तथापि मायया नाथ न विद्मस्त्वां पितामह
നിനക്കാലെ തന്നെയാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നതും പാലിക്കപ്പെടുന്നതും സംഹരിക്കപ്പെടുന്നതും. എങ്കിലും, ഹേ നാഥാ, നിന്റെ മായയാൽ ഞങ്ങൾ നിന്നെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല—ഹേ പിതാമഹാ।
Verse 23
सूत उवाच । एवं ब्रह्मा महाभागैर्महर्षिभिरभिष्टुतः । प्राह गंभीरया वाचा मुनीन् प्रह्लादयन्निव
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മഹാഭാഗ മഹർഷിമാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ഗംഭീരമായ വാണിയിൽ മുനിമാരോട് സംസാരിച്ചു; അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । ऋषयो हे महाभागा महासत्त्वा महौजसः । किमर्थं सहितास्सर्वे यूयमत्र समागताः
ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗ ഋഷിമാരേ, മഹാസത്ത്വവും മഹൗജസ്സും ഉള്ളവരേ! നിങ്ങളെല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ഇവിടെ ഏതു കാരണത്താൽ സമാഗതരായി?
Verse 25
तमेवंवादिनं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मवित्तमाः । वाग्भिर्विनयगर्भाभिस्सर्वे प्रांजलयो ऽब्रुवन्
ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത ദേവബ്രഹ്മാവിനെ, ബ്രഹ്മവിദ്യയിലെ ശ്രേഷ്ഠജ്ഞാനികൾ എല്ലാവരും കരംകൂപ്പി, വിനയഗർഭമായ വാക്കുകളാൽ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു പറഞ്ഞു.
Verse 26
मुनय ऊचुः । भगवन्नंधकारेण महता वयमावृताः । खिन्ना विवदमानाश्च न पश्यामो ऽत्र यत्परम्
മുനിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! ഞങ്ങൾ മഹാ അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ക്ഷീണിതരായി വാദവിവാദങ്ങളിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ പരമത്തെ ഞങ്ങൾ കാണുന്നില്ല.
Verse 27
त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम् । त्वया ह्यविदितं नाथ नेह किंचन विद्यते
നീ തന്നെയാണ് സർവ്വജഗത്തിന്റെ ധാതാ-പാലകൻ, സർവ്വകാരണങ്ങളുടെയും കാരണം. ഹേ നാഥ ശിവ, ഇവിടെ നിനക്കറിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
Verse 28
कः पुमान् सर्वसत्त्वेभ्यः पुराणः पुरुषः परः । विशुद्धः परिपूर्णश्च शाश्वतः परमेश्वरः
സകല ജീവികളിലും പുരാതനനായ, പരാത്പരനായ, പരമവിശുദ്ധനായ, പരിപൂർണ്ണനായ, ശാശ്വതനായ പരമേശ്വരൻ—ആ പരമപുരുഷൻ ആര്?
Verse 29
केनैव चित्रकृत्येन प्रथमं सृज्यते जगत् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ स्वसंदेहापनुत्तये
ഈ ജഗത്ത് ആദ്യം ഏതു അത്ഭുതകൃത്യത്തിലൂടെയാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്? ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ, എന്റെ സംശയം നീങ്ങാൻ ആ തത്ത്വം പറഞ്ഞു തരുക.
Verse 30
एवं पृष्टस्तदा ब्रह्मा विस्मयस्मेरवीक्षणः । देवानां दानवानां च मुनीनामपि सन्निधौ
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അത്ഭുതത്തിൽ ദീപ്തവും മന്ദഹാസ്യപൂർണ്ണവുമായ ദൃഷ്ടിയോടെ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും മുനിമാരുടെയും സന്നിധിയിൽ (ഉത്തരം പറയാൻ) ഒരുങ്ങി।
Verse 31
उत्थाय सुचिरं ध्यात्वा रुद्र इत्युद्धरन् गिरिम् । आनंदक्लिन्नसर्वांगः कृतांजलिरभाषत
എഴുന്നേറ്റ് ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച്, ‘രുദ്ര’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പർവ്വതം ഉയർത്തി. ആനന്ദം കൊണ്ട് ശരീരമൊട്ടാകെ നനഞ്ഞു; പിന്നെ കരംകൂപ്പി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു।
Frequently Asked Questions
A group of ṣaṭkulīya sages become embroiled in a major dispute over which reality is “param” (supreme). Unable to decide, they go to Brahmā—praised by devas and asuras—at Meru, entering the sacral space of Brahmavana.
It dramatizes the epistemic limit that the ultimate cannot be conclusively fixed by rival assertions alone; the “param” is durnirūpya, prompting recourse to higher authority/revelation and a structured hierarchy of knowledge sources.
Meru’s peak and Brahmavana are foregrounded, populated by devas, asuras/dānavas, siddhas, cāraṇas, yakṣas, and gandharvas, along with lakes, jeweled ornamentation, and a radiant fortified city—marking a cosmographic prelude to doctrinal resolution.