दक्षस्य यज्ञप्रवृत्तिः तथा ईश्वरवर्जितदेवसमागमः (Dakṣa’s Sacrificial Undertaking and the Devas’ Assembly without Īśvara)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं दक्षस्य धर्मार्थं प्रवृत्तस्य दुरात्मनः । महेशः कृतवान् विघ्नमेतदिच्छाम वेदितुम्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ധർമ്മവും അർത്ഥവും ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രവൃത്തിച്ച ആ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിൽ മഹേശൻ എങ്ങനെ വിഘ്നം വരുത്തി? ഇത് ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 2

वायुरुवाच । विश्वस्य जगतो मातुरपि देव्यास्तपोबलात् । पितृभावमुपागम्य मुदिते हिमवद्गिरौ

വായു പറഞ്ഞു—സകല ജഗത്തിന്റെ മാതാവായ ദേവിയുടെ തപോബലത്താൽ (ശിവൻ) പിതൃഭാവം സ്വീകരിച്ചു; ആനന്ദിതമായ ഹിമവദ്‌ഗിരിയിൽ (ദിവ്യലീലകൾ വിരിഞ്ഞു)।

Verse 3

देवे ऽपि तत्कृतोद्वाहे हिमवच्छिखरालये । संकीडति तया सार्धं काले बहुतरे गते

ദേവനായ ശിവൻ വിവാഹം കഴിച്ചിട്ടും, ഹിമവാന്റെ ശിഖരത്തിൽ വസിച്ചു, വളരെ കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും, പാർവതിയോടൊപ്പം ക്രീഡാ‑വിഹാരം ചെയ്തു.

Verse 4

वैवस्वते ऽंतरे प्राप्ते दक्षः प्राचेतसः स्वयम् । अश्वमेधेन यज्ञेन यक्ष्यमाणो ऽन्वपद्यत

വൈവസ്വത മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ പ്രാചേതസപുത്രനായ ദക്ഷൻ സ്വയം അശ്വമേധയജ്ഞം നടത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു യജ്ഞാരംഭം ചെയ്തു।

Verse 5

ततो हिमवतः पृष्ठे दक्षो वै यज्ञमाहरत् । गंगाद्वारे शुभे देशे ऋषिसिद्धनिषेविते

അതിനുശേഷം ദക്ഷൻ ഹിമവാന്റെ ചരിവുകളിൽ, ഗംഗാദ്വാരമെന്ന ശുഭദേശത്ത്—ഋഷികളും സിദ്ധരും സേവിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്—യജ്ഞം നടത്തി।

Verse 6

तस्य तस्मिन्मखेदेवाः सर्वे शक्र पुरोगमाः । गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा

അവന്റെ ആ മഖത്തിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുൻപന്തിയിലായി എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു കൂടി; അപ്പോൾ അവർ പുറപ്പെടുവാൻ തീരുമാനിച്ചു।

Verse 7

आदित्या वसवो रुद्रास्साध्यास्सह मरुद्गणैः । ऊष्मपाः सोमपाश्चैव आज्यपा धूमपास्तथा

ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, സാധ്യർ—മരുത്ഗണങ്ങളോടുകൂടെ—ഉഷ്മപർ, സോമപർ, അതുപോലെ ആജ്യപർയും ധൂമപർയും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 8

अश्विनौ पितरश्चैव तथा चान्ये महर्षयः । विष्णुना सहिताः सर्वे स्वागता यज्ञभागिनः

അശ്വിനീദേവന്മാരും പിതൃഗണങ്ങളും മറ്റ് മഹർഷിമാരും—വിഷ്ണുവിനോടുകൂടെ—എല്ലാവരും എത്തി; യജ്ഞത്തിലെ നിശ്ചിത ഭാഗത്തിന് അർഹരായതിനാൽ അവർ സാദരം സ്വാഗതം ചെയ്യപ്പെട്ടു।

Verse 9

दृष्ट्वा देवकुलं सर्वमीश्वरेण विनागतम् । दधीचो मन्युनाविष्टो दक्षमेवमभाषत

ഈശ്വരൻ (ശിവൻ) ഇല്ലാതെ മുഴുവൻ ദേവസഭയും അവിടെ എത്തിയതുകണ്ട്, ക്രോധാവിഷ്ടനായ ദധീചി ദക്ഷനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 10

दधीच उवाच । अप्रपूज्ये चैव पूजा पूज्यानां चाप्य पूजने । नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः

ദധീചി പറഞ്ഞു—പൂജാർഹനല്ലാത്തവനോട് പൂജ അർപ്പിക്കുകയും, യഥാർത്ഥത്തിൽ പൂജ്യരായവരെ പൂജിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായും മഹാപാപം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 11

असतां संमतिर्यत्र सतामवमतिस्तथा । दंडो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः

എവിടെ ദുഷ്ടർക്ക് അംഗീകാരം ലഭിക്കുകയും സജ്ജന്മാർ അവമാനിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുവോ, അവിടെ ദൈവനിർമ്മിതമായ ഭീകര ദണ്ഡം ഉടൻ തന്നെ പതിക്കുന്നു।

Verse 12

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः पुनर्दक्षमभाषत । पूज्यं तु पशुभर्तारं कस्मान्नार्चयसे प्रभुम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണ-ഋഷി വീണ്ടും ദക്ഷനോട് പറഞ്ഞു—‘പൂജ്യനായ, സർവ്വജീവികളുടെ അധിപതിയും രക്ഷകനുമായ പശുപതി പ്രഭുവിനെ നീ എന്തുകൊണ്ട് ആരാധിക്കുന്നില്ല?’

Verse 13

दक्ष उवाच । संति मे बहवो रुद्राः शूलहस्ताः कपर्दिनः । एकादशावस्थिता ये नान्यं वेद्मि महेश्वरम्

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—എനിക്ക് അനേകം രുദ്രന്മാർ ഉണ്ട്; അവർ ശൂലധാരികളും ജടാധാരികളും; അവർ ഏകാദശരൂപങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതരാണ്. അവരെക്കൂടാതെ മറ്റൊരു മഹേശ്വരനെ ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.

Verse 14

दधीच उवाच । किमेभिरमरैरन्यैः पूजितैरध्वरे फलम् । राजा चेदध्वरस्यास्य न रुद्रः पूज्यते त्वया

ദധീചി പറഞ്ഞു—ഈ യാഗത്തിൽ മറ്റു ദേവന്മാരെ പൂജിച്ചതാൽ എന്ത് ഫലം? ഈ അധ്വരത്തിന്റെ രാജാവായ രുദ്രനെ നീ പൂജിക്കാത്തപക്ഷം, ഈ യാഗത്തിന് രാജത്വം എവിടെ?

Verse 15

ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्रष्टा यः प्रभुरव्ययः । ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्य कैंकर्यवादिनः

അവ്യയനായ പ്രഭു—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ എന്നിവരുടേയും സ്രഷ്ടാവ്; ബ്രഹ്മ മുതൽ പിശാചന്മാർ വരെ എല്ലാസത്തകളും ആരുടെ ദാസ്യത്വം പ്രസ്താവിക്കുന്നുവോ അവൻ.

Verse 16

प्रकृतीनां परश्चैव पुरुषस्य च यः परः । चिंत्यते योगविद्वद्भि ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

പ്രകൃതിയുടെ വികാരങ്ങളെക്കാൾ പരനും, പുരുഷനേക്കാൾ പോലും പരാത്പരനും ആയ അവനെ തന്നെയാണ് യോഗവിദ്വാന്മാരും തത്ത്വദർശികളായ ഋഷിമാരും ധ്യാനിക്കുന്നത്.

Verse 17

अक्षरं परमं ब्रह्म ह्यसच्च सदसच्च यत् । अनादिमध्यनिधनमप्रतर्क्यं सनातनम्

അത് അക്ഷരമായ പരബ്രഹ്മം—അസത്തും സത്തും രണ്ടിനും അതീതമായിട്ടും രണ്ടിന്റെയും ആധാരമാണ്. അത് ആദി-മധ്യ-നിധനരഹിതം, തർക്കാതീതം, സനാതനം.

Verse 18

यः स्रष्टा चैव संहर्ता भर्ता चैव महेश्वरः । तस्मादन्यं न पश्यामि शंकरात्मानमध्वरे

സ്രഷ്ടാവും സംഹർത്താവും ഭർത്താവുമായ മഹേശ്വരൻ—അവൻ മഹാദേവൻ. അതിനാൽ ഈ അധ്വരത്തിൽ ഞാൻ മറ്റാരെയും കാണുന്നില്ല; യാഗത്തിന്റെ ആത്മസ്വരൂപമായി ശങ്കരനെയേ ഞാൻ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 19

दक्ष उवाच । एतन्मखेशस्य सुवर्णपात्रे हविः समस्तं विधिमंत्रपूतम् । विष्णोर्नयाम्यप्रतिमस्य भागं प्रभोर्विभज्यावहनीयमद्य

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു: വിധിയും മന്ത്രവും ശുദ്ധീകരിച്ച ഈ സമസ്ത ഹവിസ് യജ്ഞാധിപന്റെ സ്വർണ്ണപാത്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇന്ന് ഞാൻ അപരിമിതനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗം കൊണ്ടുപോയി, പ്രഭുവിനായി വിഭജിച്ച്, ആഹവനീയ അഗ്നിയിൽ യഥാവിധി അർപ്പിക്കും.

Verse 20

दधीच उवाच । यस्मान्नाराधितो रुद्रस्सर्वदेवेश्वरेश्वरः । तस्माद्दक्ष तवाशेषो यज्ञो ऽयं न भविष्यति

ദധീചി പറഞ്ഞു: സർവ്വ ദേവാധിപന്മാരുടെയും അധീശ്വരനായ രുദ്രനെ ആരാധിച്ചിട്ടില്ല; അതിനാൽ ഹേ ദക്ഷ, നിന്റെ ഈ സമസ്ത യജ്ഞം ഫലപ്രാപ്തിയിലേക്കു വരികയില്ല.

Verse 21

इत्युक्त्वा वचनं क्रुद्धो दधीचो मुनिसत्तमः । निर्गम्य च ततो देशाज्जगाम स्वकमाश्रमम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ക്രുദ്ധനായ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ദധീചി ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 22

निर्गते ऽपि मुनौ तस्मिन्देवा दक्षं न तत्यजुः । अवश्यमनुभावित्वादनर्थस्य तु भाविनः

ആ മുനി പുറപ്പെട്ടിട്ടും ദേവന്മാർ ദക്ഷനെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല; വരാനിരുന്ന അനർത്ഥം വിധിപ്രകാരം നിർബന്ധമായി അനുഭവിക്കേണ്ടതായതിനാൽ അത് ഒഴിവാക്കാനായില്ല।

Verse 23

एतस्मिन्नेव काले तु ज्ञात्वैतत्सर्वमीश्वरात् । दग्धुं दक्षाध्वरं विप्रा देवी देवमचोदयत्

അന്നേ സമയത്ത് ഈശ്വരനിൽ നിന്ന് എല്ലാം അറിഞ്ഞ്, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ദേവി ദേവാധിദേവനായ ശിവനെ ദക്ഷന്റെ അധ്വരം (യജ്ഞം) ദഹിപ്പാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.

Verse 24

देव्या संचोदितो देवो दक्षाध्वरजिघांसया । ससर्ज सहसा वीरं वीरभद्रं गणेश्वरम्

ദേവിയുടെ പ്രേരണയാൽ, ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ദേവൻ ഉടൻ തന്നെ ഗണാധിപനായ വീരഭദ്രനെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 25

सहस्रवदनं देवं सहस्रकमलेक्षणम् । सहस्रमुद्गरधरं सहस्रशरपाणिकम्

ഞാൻ സഹസ്രമുഖനായ ദേവനെ കണ്ടു; സഹസ്ര കമലനേത്രങ്ങളുള്ളവനെ; സഹസ്ര മുദ്ഗരങ്ങൾ ധരിച്ചവനെ, സഹസ്ര ശരങ്ങൾ കൈകളിൽ പിടിച്ചവനെ.

Verse 26

शूलटंकगदाहस्तं दीप्तकार्मुकधारिणम् । चक्रवज्रधरं घोरं चंद्रार्धकृतशेखरम्

അവന്റെ കൈകളിൽ ശൂലം, ടങ്കം/പരശു, ഗദ എന്നിവയും; ജ്വലിക്കുന്ന ധനുസ്സും ഉണ്ടായിരുന്നു. ചക്രവും വജ്രവും ധരിച്ച ഭയങ്കര മഹിമയോടെ, ശിരസ്സിൽ അർദ്ധചന്ദ്രനെ ശേഖരമായി ധരിച്ചു നിന്നു.

Verse 27

कुलिशोद्योतितकरं तडिज्ज्वलितमूर्धजम् । दंष्ट्राकरालं बिभ्राणं महावक्त्रं महोदरम्

അവന്റെ കൈ വജ്രപ്രഭയിൽ ദീപ്തമായിരുന്നു; ജടകൾ മിന്നലുപോലെ ജ്വലിച്ചു. ഭയങ്കര ദംഷ്ട്രകൾ ധരിച്ചു, മഹാവക്ത്രവും മഹോദരവും ഉള്ളവനായി, അത്യന്തം ഘോരരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 28

विद्युज्जिह्वं प्रलंबोष्ठं मेघसागरनिःस्वनम् । वसानं चर्म वैयाघ्रं महद्रुधिरनिस्रवम्

(അവൻ) മിന്നൽപോലെയുള്ള ജിഹ്വയുള്ളവൻ, തൂങ്ങുന്ന അധരങ്ങളുള്ളവൻ, മേഘഗർജ്ജനവും സമുദ്രനാദവും പോലെ മുഴങ്ങുന്നവൻ; വ്യാഘ്രചർമ്മം ധരിച്ച്, മഹത്തായ രക്തധാരകൾ ഒഴുകുന്നവൻ।

Verse 29

गण्डद्वितयसंसृष्टमण्डलीकृतकुण्डलम् । वरामरशिरोमालावलीकलितशेखरम्

അവന്റെ വൃത്താകാര കുണ്ഡലങ്ങൾ ഇരുചെമ്പുകളോടും ചേർന്ന് നിലകൊണ്ടു; അവന്റെ ശിഖരം ശ്രേഷ്ഠ അമരന്മാരുടെ ശിരോമാലകളുടെ നിരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 30

रणन्नूपुरकेयूरमहाकनकभूषितम् । रत्नसंचयसंदीप्तं तारहारावृतोरसम्

മുഴങ്ങുന്ന നൂപുരങ്ങളും കേയൂരങ്ങളും ധരിച്ച്, മഹത്തായ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതനായി; രത്നസഞ്ചയങ്ങളാൽ ദീപ്തനായി, നക്ഷത്രസമമായ മുത്തുമാലയാൽ വക്ഷസ്ഥലം മൂടപ്പെട്ട ആ ദിവ്യരൂപം ദർശനമായി।

Verse 31

महाशरभशार्दूलसिंहैः सदृशविक्रमम् । प्रशस्तमत्तमातंगसमानगमनालसम्

അവന്റെ വിക്രമം മഹാശരഭം, വ്യാഘ്രം, സിംഹം എന്നിവയെപ്പോലെ; അവന്റെ ഗതി പ്രശസ്ത മത്ത രാജഗജത്തിന്റെ അളവുള്ള, മന്ദവും മഹത്തായതുമായ നടപ്പുപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 32

शंखचामरकुंदेन्दुमृणालसदृशप्रभम् । सतुषारमिवाद्रीन्द्रं साक्षाज्जंगमतां गतम्

ശംഖം, ചാമരം, കുന്ദം, ചന്ദ്രൻ, മൃണാലം എന്നിവയെപ്പോലെ അവന്റെ പ്രഭ; ആ പർവതരാജൻ മഞ്ഞുപുതഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി, സത്യമായി ചലിച്ചു ജീവൻ ഉള്ളവനെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 33

ज्वालामालापरिक्षिप्तं दीप्तमौक्तिकभूषणम् । तेजसा चैव दीव्यंतं युगांत इव पावकम्

ജ്വാലാമാലയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും ദീപ്ത മൗക്തികാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമായ ആ രൂപം തേജസ്സാൽ അങ്ങനെ ജ്വലിച്ചു—യുഗാന്തത്തിലെ പ്രളയാഗ്നിപോലെ.

Verse 34

स जानुभ्यां महीं गत्वा प्रणतः प्रांजलिस्ततः । पार्श्वतो देवदेवस्य पर्यतिष्ठद्गणेश्वरः

അപ്പോൾ ഗണേശ്വരൻ മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിലിറങ്ങി, കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു, ദേവദേവനായ ശ്രീശിവന്റെ പാർശ്വത്ത് ശ്രദ്ധയോടെ നിന്നു.

Verse 35

मन्युना चासृजद्भद्रां भद्रकालीं महेश्वरीम् । आत्मनः कर्मसाक्षित्वे तेन गंतुं सहैव तु

തന്റെ ക്രോധത്തിൽ നിന്നു അദ്ദേഹം മംഗളമയിയായ ദേവി—മഹേശ്വരി ഭദ്രകാളിയെ—പ്രകടിപ്പിച്ചു; തന്റെ തന്നെ കർമത്തിന്റെ സാക്ഷിയായി അവളും കൂടെ അവിടേക്ക് പോകേണ്ടതിനായി.

Verse 36

तं दृष्ट्वावस्थितं वीरभद्रं कालाग्निसन्निभम् । भद्रया सहितं प्राह भद्रमस्त्विति शंकरः

കാലാഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച് നിലകൊണ്ട വീരഭദ്രനെ കണ്ടപ്പോൾ, ശങ്കരൻ ഭദ്രയോടുകൂടെ അവനോട് പറഞ്ഞു—“നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ.”

Verse 37

स च विज्ञापयामास सह देव्या महेश्वरम् । आज्ञापय महादेव किं कार्यं करवाण्यहम्

അപ്പോൾ അവൻ ദേവിയോടുകൂടെ മഹേശ്വരനോട് വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചു—“ആജ്ഞാപിക്കണമേ, മഹാദേവാ! ഞാൻ ഏതു കാര്യം നിർവഹിക്കണം?”

Verse 38

ततस्त्रिपुरहा प्राह हैमवत्याः प्रियेच्छया । वीरभद्रं महाबाहुं वाचा विपुलनादया

അനന്തരം ത്രിപുരഹനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ, ഹൈമവതി (പാർവതി)യുടെ പ്രിയ ഇച്ഛ നിറവേറ്റുവാൻ, മഹാബാഹുവായ വീരഭദ്രനോട് ഗംഭീരമായി മുഴങ്ങുന്ന വാണിയിൽ പറഞ്ഞു।

Verse 39

देवदेव उवाच । प्राचेतसस्य दक्षस्य यज्ञं सद्यो विनाशय । भद्रकाल्या सहासि त्वमेतत्कृत्यं गणेश्वर

ദേവദേവനായ മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ‘പ്രാചേതസന്റെ പുത്രനായ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം ഉടൻ നശിപ്പിക്ക. ഭദ്രകാളിയോടൊപ്പം, ഹേ ഗണേശ്വരാ, ഈ കൃത്യം നീ തന്നേ നിർവഹിക്കണം.’

Verse 40

अहमप्यनया सार्धं रैभ्याश्रमसपीपतः । स्थित्वा वीक्षे गणेशान विक्रमं तव दुःसहम्

‘ഞാനും അവളോടൊപ്പം റൈഭ്യാശ്രമത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു. അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട്, ഹേ ഗണേശാ, നിന്റെ ദുർജ്ജയമായ പരാക്രമം ഞാൻ ദർശിക്കുന്നു.’

Verse 41

वृक्षा कनखले ये तु गंगाद्वारसमीपगाः । सुवर्णशृंगस्य गिरेर्मेरुमंदरसंनिभाः

കനഖലയിൽ ഗംഗാദ്വാര (ഹരിദ്വാർ) സമീപമുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ സുവർണശൃംഗഗിരിയുടെ ചരിവുകളെപ്പോലെ, മേരു–മന്ദരസദൃശമായ മഹിമയോടെ ദീപ്തമാകുന്നു।

Verse 42

तस्मिन्प्रदेशे दक्षस्य युज्ञः संप्रति वर्तते । सहसा तस्य यज्ञस्य विघातं कुरु मा चिरम्

അവിടത്തെ പ്രദേശത്ത് ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നു. നീ ഉടൻ—വൈകാതെ—ആ യജ്ഞത്തിന് വിഘാതം വരുത്തുക।

Verse 43

इत्युक्ते सति देवेन देवी हिमगिरीन्द्रजा । भद्रं भद्रं च संप्रेक्ष्य वत्सं धेनुरिवौरसम्

ദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹിമഗിരീന്ദ്രജയായ ദേവി ‘ഭദ്രം, ഭദ്രം’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് മംഗളസ്നേഹത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി—പശു തന്റെ നെഞ്ചോടു ചേർന്ന കിടാവിനെ നോക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 44

आलिंग्य च समाघ्राय मूर्ध्नि षड्वदनं यथा । सस्मिता वचनं प्राह मधुरं मधुरं स्वयम्

അവൾ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് തലയിൽ സ്നേഹത്തോടെ ചുംബിച്ചു—ഷഡ്വദനനായ (കാർത്തികേയനെ) ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ. പിന്നെ പുഞ്ചിരിയോടെ അവൾ സ്വയം അതിമധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 45

देव्युवाच । वत्स भद्र महाभाग महाबलपराक्रम । मत्प्रियार्थं त्वमुत्पन्नो मम मन्युं प्रमार्जक

ദേവി പറഞ്ഞു—വത്സാ, ഭദ്രാ, മഹാഭാഗാ, മഹാബലപരാക്രമശാലീ! നീ എന്റെ പ്രിയകാര്യത്തിനായിട്ടാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്; എന്റെ കോപം മായ്ക്കുന്നവനാകുക.

Verse 46

यज्ञेश्वरमनाहूय यज्ञकर्मरतो ऽभवत् । दक्षं वैरेण तं तस्माद्भिंधि यज्ञं गणेश्वर

യജ്ഞേശ്വരനെ ക്ഷണിക്കാതെ അദ്ദേഹം യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഹേ ഗണേശ്വരാ, ആ ദക്ഷനോടുള്ള വൈരാഗ്യം നിമിത്തം ആ യജ്ഞം തകർക്കുക.

Verse 47

यज्ञलक्ष्मीमलक्ष्मीं त्वं भद्र कृत्वा ममाज्ञया । यजमानं च तं हत्वा वत्स हिंसय भद्रया

ഹേ ഭദ്രാ, എന്റെ കല്പനയാൽ ഈ യജ്ഞത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തെ ദൗർഭാഗ്യമാക്കി മാറ്റുക. എന്നിട്ട് ആ യജമാനനെ വധിക്കുക, എന്റെ മകനേ, ഭദ്രയാൽ അവനെ നശിപ്പിക്കുക.

Verse 48

अशेषामिव तामाज्ञां शिवयोश्चित्रकृत्ययोः । मूर्ध्नि कृत्वा नमस्कृत्य भद्रो गंतुं प्रचक्रमे

അപരിമിത അത്ഭുതകൃത്യങ്ങളുള്ള ആ രണ്ടു ശിവന്മാരുടെ ആജ്ഞ ശിരസ്സിൽ വഹിക്കുന്നതുപോലെ സ്വീകരിച്ച്, ഭദ്രൻ നമസ്കരിച്ചു പുറപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.

Verse 49

अथैष भगवान्क्रुद्धः प्रेतावासकृतालयः । वीरभद्रो महादेवो देव्या मन्युप्रमार्जकः

അപ്പോൾ ആ ഭഗവാൻ ക്രുദ്ധനായി—പ്രേതാവാസത്തിനിടയിൽ ആലയം ഉള്ളവൻ—ദേവിയുടെ കോപം ശമിപ്പിക്കുകയും നിറവേറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന വീരഭദ്ര മഹാദേവനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 50

ससर्ज रोमकूपेभ्यो रोमजाख्यान्गणेश्वरान् । दक्षिणाद्भुजदेशात्तु शतकोटिगविश्वरान्

അവൻ തന്റെ രോമകൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് ‘രോമജ’ എന്നു പേരുള്ള ഗണേശ്വരന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ വലത് ഭുജപ്രദേശത്തിൽ നിന്ന് ശതകോടി മഹാബല ഗണനായകരെ പ്രസ്ഫുടിപ്പിച്ചു.

Verse 51

पादात्तथोरुदेशाच्च पृष्ठात्पार्श्वान्मुखाद्गलात् । गुह्याद्गुल्फाच्छिरोमध्यात्कंठादास्यात्तथोदरात्

പാദങ്ങളിൽ നിന്ന്, ഊരുദേശത്തിൽ നിന്ന്, പൃഷ്ഠവും പാർശ്വങ്ങളും നിന്ന്; മുഖവും ഗളവും നിന്ന്; ഗുഹ്യാംഗവും ഗുല്ഫം (കാൽമുട്ട്/കണങ്കാൽ) നിന്ന്; ശിരോമധ്യത്തിൽ നിന്ന്, കണ്ഠത്തിൽ നിന്ന്, വായിൽ നിന്ന്, അതുപോലെ ഉദരത്തിൽ നിന്നുമാണ്—ഇവയാണ് പറയപ്പെട്ട സ്ഥാനങ്ങൾ.

Verse 52

तदा गणेश्वरैर्भद्रैर्भद्रतुल्यपराक्रमैः । संछादितमभूत्सर्वं साकाशविवरं जगत्

അപ്പോൾ ഭദ്രനോടു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ള ശുഭ ഗണേശ്വരന്മാർ ആകാശത്തിലെ വിടവുകളോടുകൂടി സർവ്വജഗത്തെയും പൂർണ്ണമായി മൂടി ആച്ഛാദിച്ചു.

Verse 53

सर्वे सहस्रहस्तास्ते सहस्रायुधपाणयः । रुद्रस्यानुचरास्सर्वे सर्वे रुद्रसमप्रभाः

അവർ എല്ലാവരും സഹസ്രഹസ്തർ; അവരുടെ കൈകളിൽ സഹസ്ര ആയുധങ്ങൾ. അവർ എല്ലാവരും രുദ്രന്റെ അനുചരന്മാർ; എല്ലാവർക്കും രുദ്രസമമായ പ്രഭയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 54

शूलशक्तिगदाहस्ताष्टंकोपलशिलाधराः । कालाग्निरुद्रसदृशास्त्रिनेत्राश्च जटाधराः

അവർ കൈകളിൽ ശൂലം, ശക്തി, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ചു, പർവ്വതശിഖരങ്ങളും മഹാശിലകളും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചിരുന്നു. അവർ കാലാഗ്നിരുദ്രനെപ്പോലെ ത്രിനേത്രരും ജടാധാരികളും ആയി ദൃശ്യപ്പെട്ടു.

Verse 55

निपेतुर्भृशमाकाशे शतशस्सिंहवाहनाः । विनेदुश्च महानादाञ्जलदा इव भद्रजाः

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ സിംഹവാഹനന്മാർ നൂറുകണക്കിന് പേർ അതിവേഗത്തിൽ താഴേക്ക് പതിച്ചു; അവർ മംഗളമേഘങ്ങളുടെ ഇടിമുഴക്കുപോലെ മഹാനാദത്തോടെ ഗർജിച്ചു.

Verse 56

तैर्भद्रैर्भगवान्मद्रस्तथा परिवृतो बभौ । कालानलशतैर्युक्तो यथांते कालभैरवः

അങ്ങനെ മംഗളഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ ഭഗവാൻ മദ്ര ദീപ്തനായി തിളങ്ങി; പ്രളയാന്തത്തിൽ കാലഭൈരവൻ കാലത്തിന്റെ ദാഹകാഗ്നികളുടെ നൂറു ജ്വാലകളോടെ നില്ക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 57

तेषां मध्ये समारुह्य वृषेंद्रं वृषभध्वजः । जगाम भगवान्भद्रश्शुभमभ्रं यथा भवः

അവരുടെ മദ്ധ്യേ വൃഷേന്ദ്രനെ കയറി വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ ഭദ്രൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; ഭവൻ (ശിവൻ) മംഗളമായ ദീപ്ത മേഘത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 58

तस्मिन्वृषभमारूढे भद्रे तु भसितप्रभः । बभार मौक्तिकं छत्रं गृहीतसितचामरः

അപ്പോൾ വിഭൂതി-പ്രഭയാൽ ദീപ്തനായ ശുഭനായ പരമേശ്വരൻ വൃഷഭാരൂഢനായി; മുത്തുപോലെ വെളുത്ത രാജച്ഛത്രം വഹിച്ചു, കൈയിൽ ശ്വേത ചാമരം പിടിച്ചു।

Verse 59

स तदा शुशुभे पार्श्वे भद्रस्य भसितप्रभः । भगवानिव शैलेन्द्रः पार्श्वे विश्वजगद्गुरोः

അപ്പോൾ വിഭൂതി-പ്രഭയാൽ ദീപ്തനായ അവൻ ഭദ്രന്റെ പാർശ്വത്തിൽ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു—സകലജഗദ്ഗുരുവായ ഭഗവാന്റെ അരികിൽ മഹാശൈലേന്ദ്രൻ ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 60

सो ऽपि तेन बभौ भद्रः श्वेतचामरपाणिना । बालसोमेन सौम्येन यथा शूलवरायुधः

അവനാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭദ്രനും കൈയിൽ ശ്വേത ചാമരം പിടിച്ച് ദീപ്തനായി; কোমല ബാലസോമനെപ്പോലെ സൗമ്യനായി—ശ്രേഷ്ഠ ശൂലായുധധാരിയായ പരമേശ്വരനെപ്പോലെ।

Verse 61

दध्मौ शंखं सितं भद्रं भद्रस्य पुरतः शुभम् । भानुकंपो महातेजा हेमरत्नैरलंकृतः

അപ്പോൾ സ്വർണ്ണ-രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മഹാതേജസ്സുള്ള ഭാനുകമ്പൻ ഭദ്രന്റെ മുമ്പിൽ ഭക്തിയോടെ നിന്നുകൊണ്ട്, ശുഭവും ശുദ്ധവുമായ വെളുത്ത ശംഖ് ഊതിച്ചു।

Verse 62

देवदुंदुभयो नेदुर्दिव्यसंकुलनिःस्वनाः । ववृषुश्शतशो मूर्ध्नि पुष्पवर्षं बलाहकाः

ദേവദുന്ദുഭികൾ ദിവ്യമായി കലർന്ന നാദത്തോടെ മുഴങ്ങി; മേഘസമൂഹങ്ങൾ ശിരസ്സിന്മേൽ നൂറുകണക്കിന് പുഷ്പവർഷം ചൊരിഞ്ഞു—മംഗളാർപ്പണമായി।

Verse 63

फुल्लानां मधुगर्भाणां पुष्पाणां गंधबंधवः । मार्गानुकूलसंवाहा वबुश्च पथि मारुताः

പുഷ്പിച്ച തേൻനിറഞ്ഞ പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം അവയുടെ സഖിയായി പടർന്നു; വഴിയിൽ യാത്രയ്ക്ക് അനുകൂലമായി മൃദുവായ കാറ്റുകൾ ഒഴുകി വീശി।

Verse 64

ततो गणेश्वराः सर्वे मत्ता युद्धबलोद्धताः । ननृतुर्मुमुदुर्१ एदुर्जहसुर्जगदुर्जगुः

അപ്പോൾ എല്ലാ ഗണേശ്വരന്മാരും ഉത്സാഹമത്തരായി, യുദ്ധബലത്തിന്റെ അഭിമാനത്തിൽ ഉന്മത്തരായി നൃത്തം തുടങ്ങി; അവർ ആനന്ദിച്ചു, ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു, ചിരിച്ചു, സംസാരിച്ചു, പാടി—ദിക്കുകൾ മുഴങ്ങിപ്പോയി।

Verse 65

तदा भद्रगणांतःस्थो बभौ भद्रः स भद्रया । यथा रुद्रगणांतः स्थस्त्र्यम्बकोंबिकया सह

അപ്പോൾ ഭദ്രഗണങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ട ആ മംഗളനായ ഭദ്രൻ, ഭദ്രയോടുകൂടെ ദീപ്തനായി; റുദ്രഗണങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ത്ര്യംബക ശിവൻ അംബിക (പാർവതി) സഹിതം ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 66

तत्क्षणादेव दक्षस्य यज्ञवाटं रण्मयम् । प्रविवेश महाबाहुर्वीरभद्रो महानुगः

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ മഹാബാഹുവായ വീരഭദ്രൻ, തന്റെ മഹാനുചരന്മാരോടുകൂടെ, യുദ്ധഭൂമിയായി മാറിയ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 67

ततस्तु दक्षप्रतिपादितस्य क्रतुप्रधानस्य गणप्रधानः । प्रयोगभूमिं प्रविवेश भद्रो रुद्रो यथांते भुवनं दिधक्षुः

പിന്നീട് ഗണങ്ങളുടെ അധിപനായ ഭദ്ര-രുദ്രൻ, ദക്ഷൻ സ്ഥാപിച്ച ആ പ്രധാന ക്രതുവിന്റെ യജ്ഞപ്രയോഗഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; പ്രളയാന്തത്തിൽ രുദ്രൻ ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പാൻ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ।