Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 53
सर्गविभागवर्णनम्
Classification of Creation: the Nine Sargas and the Streams of Beings
स सृष्ट्यर्थं समाधाय ब्रह्मात्मानमयूयुजत् । मुखादजनयद्देवान् पित्ःंश्चैवोपपक्षतः । जघनादसुरान् सर्वान् प्रजनादपि मानुषान् । अवस्करे क्षुधाविष्टा राक्षसास्तस्य जज्ञिरे
sa sṛṣṭyarthaṃ samādhāya brahmātmānamayūyujat | mukhādajanayaddevān pitḥṃścaivopapakṣataḥ | jaghanādasurān sarvān prajanādapi mānuṣān | avaskare kṣudhāviṣṭā rākṣasāstasya jajñire
സൃഷ്ടിക്കായി അദ്ദേഹം സമാധി ധരിച്ചു തന്റെ സ്വസ്വരൂപത്തെ ബ്രഹ്മഭാവത്തോടു യോജിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ദേവർ ജനിച്ചു; പാർശ്വത്തിൽ നിന്നു പിതൃകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജഘനത്തിൽ നിന്നു എല്ലാ അസുരരും, ജനനേന്ദ്രിയത്തിൽ നിന്നു മനുഷ്യരും ഉത്ഭവിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവശിഷ്ടത്തിൽ നിന്നു ക്ഷുധാബാധിതരായ രാക്ഷസർ ജനിച്ചു.
Suta Goswami
Tattva Level: pati
Shiva Form: Sadyojāta
Cosmic Event: emanational creation via yogic concentration (samādhi) and bodily differentiation
FAQs
It depicts graded manifestation in creation: higher, luminous orders arise from purer sources, while restless and hungry tendencies arise from refuse—teaching that embodied nature carries differing guṇic impulses, and liberation comes by turning the soul (paśu) away from bondage (pāśa) toward the Lord (Pati).
By showing Brahmā as a functional expression within cosmic order, the verse points beyond the creator to the Supreme Lord who empowers all functions; Linga-worship centers the devotee on that transcendent Pati, the source and inner ruler of all categories of beings.
The practical takeaway is to cultivate purity and steadiness through japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and dhyāna (samādhi-like recollection), reducing ‘hunger’ (craving) that is symbolically linked here with lower, agitated births.