Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 23

त्रिमूर्तिसाम्यं तथा महेश्वरस्य परमार्थकारणत्वम् | Equality of the Trimūrti and Maheśvara as the Supreme Cause

तस्येश्वरस्य प्रतिमा ज्ञानवैराग्यलक्षणा । धर्मैश्वर्यकरी बुद्धिर्ब्राह्मी यज्ञे ऽभिमानिनः

tasyeśvarasya pratimā jñānavairāgyalakṣaṇā | dharmaiśvaryakarī buddhirbrāhmī yajñe 'bhimāninaḥ

ആ ഈശ്വരന്റെ പ്രതിമ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും എന്ന ലക്ഷണങ്ങളാൽ വിശിഷ്ടമാണ്. യജ്ഞത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാത്രിയായ ബ്രാഹ്മീ ബുദ്ധി ധർമ്മവും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്നു.

tasyaof him/of that
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
īśvarasyaof the Lord
īśvarasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular
pratimāimage/form
pratimā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpratimā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular
jñāna-vairāgya-lakṣaṇācharacterized by knowledge and dispassion
jñāna-vairāgya-lakṣaṇā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootjñāna (प्रातिपदिक) + vairāgya (प्रातिपदिक) + lakṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; बहुपद-तत्पुरुषः: ‘ज्ञानं च वैराग्यं च (as defining features) यस्याः सा’ = characterized by knowledge and dispassion; agrees with ‘pratimā’
dharma-aiśvarya-karīproducing dharma and sovereignty
dharma-aiśvarya-karī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdharma (प्रातिपदिक) + aiśvarya (प्रातिपदिक) + karī (प्रातिपदिक; from √kṛ/कृ ‘to do’, agentive feminine)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; तत्पुरुषः: ‘धर्मं ऐश्वर्यं च करोति’ = producing dharma and lordly power; agrees with ‘buddhiḥ’
buddhiḥintellect
buddhiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular
brāhmīBrahmā-related/Brahmic
brāhmī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbrāhmī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; relational adjective ‘pertaining to Brahmā/Brahman’
yajñein the sacrifice
yajñe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular
abhimāninaḥof the presiding/identifying one
abhimāninaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootabhimānin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (classical usage also allows nominative plural; here best as genitive singular qualifying ‘buddhiḥ’/‘pratimā’ as ‘of the presiding/identifying one’ in yajña)

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Type: stotra

Role: teaching

Offering: naivedya

S
Shiva
B
Brahma

FAQs

It identifies the Lord’s true “mark” as jñāna (right knowledge) and vairāgya (detachment), teaching that approach to Shiva is perfected not merely by outer acts but by inner transformation that leads toward moksha.

A pratimā (including the Śiva-liṅga) is meaningful when it awakens the qualities it signifies—knowledge and dispassion—so saguna worship becomes a doorway to realizing Shiva as Pati beyond bondage (pāśa).

Let yajña become inward: practice buddhi (discernment) with japa of “Om Namaḥ Śivāya,” offering attachments into the fire of awareness, so dharma and true aiśvarya (spiritual sovereignty) arise.