Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā (Genealogy and Dharma-Choice)

Verse 1

सूत उवाच । मनोर्वैवस्वतस्यासन्पुत्रा वै नव तत्समाः । पश्चान्महोन्नता धीराः क्षत्रधर्मपरायणाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—വൈവസ്വത മനുവിന് ഒൻപത് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; എല്ലാവരും പരാക്രമത്തിൽ സമന്മാർ. തുടർന്ന് അവർ ധീരരും മഹോന്നതരുമായി ക്ഷത്രധർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിൽ പരായണരായി.

Verse 2

इक्ष्वाकुः शिबिनाभागौ धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभागः करूषश्च प्रियव्रतः

ഇക്ഷ്വാകു, ശിബി, നാഭാഗ, ധൃഷ്ട, ശര്യാതി, നരിഷ്യന്ത, പിന്നെയും നാഭാഗ; കൂടാതെ കരൂഷനും പ്രിയവ്രതനും—ഇവർ രാജപുരുഷന്മാർ ക്രമമായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 3

अकरोत्पुत्त्रकामस्तु मनुरिष्टिं प्रजापति । अनुत्पन्नेषु पुत्रेषु तत्रेष्ट्यां मुनिपुंगवः

പുത്രകാമനയോടെ പ്രജാപതി മനു ഇഷ്ടി യാഗം നടത്തി. പുത്രന്മാർ ജനിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അതേ ഇഷ്ടിയിൽ തുടർച്ചയായി ഏർപ്പെട്ടു നിന്നു.

Verse 4

सा हि दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैवमिला जज्ञे हि विश्रुता

അവൾ ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിക്കുകയും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ദിവ്യപ്രഭയുള്ള ദേഹസൗഷ്ടവത്തോടെ ‘മിലാ’ എന്ന പ്രസിദ്ധയായ കന്യ ജനിച്ചു.

Verse 5

तामिडेत्येव होवाच मनुर्दण्डधरस्तथा । अनुगच्छत्व मामेति तमिडा प्रत्युवाच ह

അപ്പോൾ ദണ്ഡധാരി മനു അവളെ ‘ഇഡാ’ എന്ന് വിളിച്ചു—“ഇവിടെ വാ; എന്നെ അനുഗമിക്കൂ” എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനുത്തരമായി ഇഡാ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 6

इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर

ഇഡാ പറഞ്ഞു—“ഇത് ധർമ്മയുക്തമായ വാക്കാണ്. പുത്രകാമനായ പ്രജാപതേ, അറിയുക—മിത്രനും വരുണനും എന്നവരുടെ അംശശക്തികളാൽ ഞാൻ ജനിച്ചു. വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, പറയുക.”

Verse 7

तयोस्सकाशं यास्यामि न मे धर्मे रुचिर्भवेत् । एवमुक्त्वा सती सा तु मित्रावरुणयोस्ततः

“ഞാൻ ആ രണ്ടുപേരുടെയും സന്നിധിയിലേക്കു പോകും; ഈ ധർമ്മത്തിൽ എനിക്ക് രുചിയില്ല.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ സതി അവിടെ നിന്ന് മിത്ര-വരുണന്മാരുടെ അടുക്കലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 8

गत्वांतिकं वरारोहा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । अंशैस्तु युवयोर्जाता मनुयज्ञे महामुनी

അവരുടെ അടുക്കലെത്തി ആ ശ്രേഷ്ഠ കന്യക കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു—“മഹാമുനേ, മനുവിന്റെ യജ്ഞത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളിരുവരുടെയും അംശങ്ങളാൽ ജനിച്ചു.”

Verse 9

आगता भवतोरंति ब्रूतं किं करवाणि वाम् । अन्यान्पुत्रान्सृज विभो तैर्वंशस्ते भविष्यति

“നിങ്ങൾ ഇരുവരും വന്നിരിക്കുന്നു,” (അവർ പറഞ്ഞു). “പറയൂ—ഞാൻ നിങ്ങള്ക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം? ഹേ വിഭോ, മറ്റു പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിക്കൂ; അവരാൽ നിന്റെ വംശം നിലനിൽക്കും.”

Verse 10

सूत उवाच । तां तथावादिनीं साध्वीमिडां मन्वध्वरोद्भवाम् । मित्रावरुणानामानौ मुनी ऊचतुरादरात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മനുവിന്റെ യാഗത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചും അങ്ങനെ തന്നെ വചനം പറഞ്ഞും നിന്ന സാദ്ധ്വിയായ ഇളയെ കണ്ടപ്പോൾ, മിത്രനും വരുണനും എന്ന രണ്ടു മുനിമാർ ആദരപൂർവ്വം അവളോടു പറഞ്ഞു।

Verse 11

मित्रावरुणावूचतुः । अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ द्वौ वरवर्णिनि

മിത്രനും വരുണനും പറഞ്ഞു—ധർമ്മജ്ഞേ, സുശ്രോണീ! നിന്റെ വിനയം, ദമം (ആത്മസംയമം), സത്യം എന്നിവകൊണ്ട്, സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയേ, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും പ്രസന്നരാണ്.

Verse 12

आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं चैव गमिष्यसि । मनोर्वशकरः पुत्रस्त्वमेव च भविष्यसि

മഹാഭാഗേ! ഞങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ നീ നിശ്ചയമായും ഖ്യാതി പ്രാപിക്കും; കൂടാതെ നീ തന്നേ മനുവിന്റെ പുത്രനായി ‘വശകര’ എന്ന നാമത്തോടെ ജനിക്കും.

Verse 13

सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । जगत्प्रियो धर्मशीलौ मनुवंशविवर्द्धनः

അവൻ ‘സുദ്യുമ്നൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ; ത്രിലോകങ്ങളിലും വിശ്രുതൻ. ലോകത്തിന് പ്രിയൻ, ധർമ്മനിഷ്ഠൻ, മനുവംശം വർധിപ്പിച്ചവൻ.

Verse 14

सूत उवाच । निवृत्ता सा तु तच्छ्रुत्वा गच्छंती पितुरंतिके । बुधेनांतरमासाद्य मैधुनायोपमंत्रिता

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അതു കേട്ടപ്പോൾ അവൾ മടങ്ങി; പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോകുമ്പോൾ, ബുധൻ അവസരം കണ്ടു അവളെ മൈഥുനത്തിനായി പ്രേരിപ്പിച്ചു.

Verse 15

सोमपुत्रात्ततो जज्ञे तस्यां राजा पुरूरवाः । पुत्रोऽतिसुन्दरः प्राज्ञ उर्वशी पतिरुन्नतः

പിന്നീട് സോമന്റെ പുത്രിയിൽ നിന്ന് രാജാവ് പുരൂരവൻ ജനിച്ചു—അത്യന്തം സുന്ദരൻ, പ്രാജ്ഞൻ, ഉന്നതൻ, ഉർവശിയുടെ പതി എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 16

जनयित्वा च सा तत्र पुरूरवसमादरात् । पुत्रं शिवप्रसादात्तु पुनस्सुद्युम्नतां गतः

അവിടെ അവൾ സ്നേഹപൂർവ്വം പുരൂരവസിന് ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ വീണ്ടും സുദ്യുമ്നാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 17

सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश्च गयश्चापि विनताश्वश्च वीर्यवान्

സുദ്യുമ്നന് മൂന്നു പരമധാർമ്മിക അവകാശികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു—ഉത്കലൻ, ഗയൻ, മഹാവീര്യവാനായ വിനതാശ്വൻ।

Verse 18

उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः । दिक्पूर्वा मुनि शार्दूल गयस्य तु गया स्मृताः

ഹേ മുനിശാർദൂലാ! വിപ്രർ പറയുന്നു—ഉത്കലന്റെ കിഴക്കുദിക്ക് ‘ഉത്കലാ’; വിനതാശ്വന്റെ പടിഞ്ഞാറുദിക്ക് പ്രസിദ്ധം; ഗയയുടെ കാര്യത്തിൽ കിഴക്കുദിക്ക് ‘ഗയാ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 19

प्रविष्टे तु मनौ तात दिवाकरतनुं तदा । दशधा तत्र तत्क्षेत्रमकरोत्पृथिवीं मनुः

ഹേ താത! മനു അന്ന് ദിവാകരതനുവിൽ (സൂര്യപ്രദേശത്തിൽ) പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, അവിടെ ആ ഭൂമിയെ പത്തു ഭാഗങ്ങളാക്കി വിഭജിച്ച് പൃഥ്വിയെ ആ പത്തു വിഭാഗങ്ങളായി ക്രമപ്പെടുത്തി।

Verse 20

इक्ष्वाकुः श्रेष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् । वसिष्ठवचनादासीत्प्रतिष्ठानं महात्मनः

ഇക്ഷ്വാകു, ശ്രേഷ്ഠ അവകാശി, മധ്യദേശത്തെ പ്രാപിച്ചു; വസിഷ്ഠന്റെ വചനപ്രകാരം ആ മഹാത്മാവ് പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ തന്റെ സ്ഥിരമായ രാജാസനം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 21

प्रतिष्ठां धर्मराज्यस्य सुद्युम्नोथ ततो ददौ । तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः

അതിനുശേഷം സുദ്യുമ്നൻ ധർമ്മരാജ്യത്തിന്റെ ദൃഢമായ പ്രതിഷ്ഠ സ്ഥാപിച്ചു. മഹായശസ്സോടെ രാജ്യം പ്രാപിച്ച ആ രാജാവ് രാജാധികാരം പുരൂരവസിന് ഏല്പിച്ചു.

Verse 22

मानवो यो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर्लक्षणः प्रभुः । नरिष्यंताच्छकाः पुत्रा नभगस्य सुतो ऽभवत्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സ്ത്രീ-പുരുഷ ലക്ഷണങ്ങൾ ഇരണ്ടും ധരിച്ച ആ പ്രഭു മാനവൻ നഭാഗന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. നരിഷ്യന്തയിൽ നിന്ന് ‘ശക’ എന്ന പേരിലുള്ള പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 23

अंबरीषस्तु बाह्लेयो बाह्लकं क्षेत्रामाप्तवान् । शर्यातिर्मिथुनं त्वासीदानर्तो नाम विश्रुतः

ബാഹ്ലേയയുടെ പുത്രനായ അംബരീഷൻ ‘ബാഹ്ലക’ എന്ന ദേശം പ്രാപിച്ചു. ശര്യാതിക്ക് ഇരട്ടക്കുട്ടികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ ഒരാൾ ‘ആനർത്ത’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 24

पुत्रस्सुकन्या कन्या च या पत्नी च्यवनस्य हि । आनर्तस्य हि दायादो रैभ्यो नाम स रैवतः

ച്യവന മുനിയുടെ ഭാര്യയായ സുകന്യയ്ക്ക് ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. അവൻ തന്നെയാണ് ആനർത്തന്റെ അവകാശി; അവന്റെ പേര് റൈഭ്യ, കൂടാതെ റൈവതൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 25

आनर्तविषये यस्य पुरी नाम कुशस्थली । महादिव्या सप्तपुरीमध्ये या सप्तमी मता

ആനർത്ത ദേശത്തിൽ കുശസ്ഥലീ എന്നൊരു പുരിയുണ്ട്. അത് പരമദിവ്യം; സപ്തപുരികളിൽ ഏഴാമതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 26

तस्य पुत्रशतं त्वासीत्ककुद्मी ज्येष्ठ उत्तमः । तेजस्वी सुबलः पारो धर्मिष्ठो ब्रह्मपालकः

അവന് നൂറു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ കകുദ്മീ ജ്യേഷ്ഠനും ശ്രേഷ്ഠനും ആയിരുന്നു—തേജസ്വി, മഹാബലവാൻ, സ്ഥിരസ്വഭാവി, പരമധർമ്മിഷ്ഠൻ, ബ്രാഹ്മണധർമ്മത്തിന്റെ പാലകൻ।

Verse 27

ककुद्मिनस्तु संजाता रेवती नाम कन्यका । महालावण्यसंयुक्ता दिव्यलक्ष्मीरिवापरा

കകുദ്മിക്ക് രേവതി എന്ന പേരുള്ള ഒരു കന്യക ജനിച്ചു—അപരിമിത ലാവണ്യസമ്പന്നയായി, മറ്റൊരു ദിവ്യലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ।

Verse 28

प्रष्टुं कन्यावरं राजा ककुद्मी कन्यया सह । ब्रह्मलोके विधेस्सम्यक्सर्वाधीशो जगाम ह

തന്റെ പുത്രിക്കു യോജ്യനായ വരനെ അന്വേഷിക്കുവാൻ ഭൂമിപതി രാജാവ് കകുദ്മി പുത്രിയോടുകൂടെ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമ്യക് ഉപദേശാർഥം ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 29

आवर्तमाने गांधर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम् । शुश्राव तत्र गांधर्वं नर्तने ब्रह्मणोंऽतिके

ഗാന്ധർവ സംഗീതം ഉയർന്നു തിരമാലപോലെ ഒഴുകുമ്പോൾ, അവൻ ക്ഷണിക അവസരം ലഭിച്ച് അവിടെ നിന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ നൃത്തം നടക്കുന്നിടത്ത് ആ ദിവ്യ ഗാന്ധർവ സ്വരം അവൻ ശ്രവിച്ചു।

Verse 30

मुहूर्तभूतं तत्काले गतं बहुयुगं तदा । न किंचिद्बुबुधे राजा ककुद्मी मुनयस्स तु

ഹേ മുനിമാരേ, അവിടെ ഒരു മുഹൂർത്തം മാത്രമെന്നു തോന്നിയ സമയം യഥാർത്ഥത്തിൽ അനേകം യുഗങ്ങൾ കടന്നുപോയിരുന്നു; എങ്കിലും രാജാവ് കകുദ്മിക്ക് അതിന്റെ ബോധം ഒന്നുമുണ്ടായില്ല।

Verse 31

तदासौ विधिमा नम्य स्वाभिप्रायं कृतांजलिः । न्यवेदयद्विनीतात्मा ब्रह्मणे परमात्मने

അപ്പോൾ അവൻ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു; കൃതാഞ്ജലിയായി വിനീതചിത്തത്തോടെ തന്റെ അഭിപ്രായം ആ പരമാത്മാവിന് നിവേദിച്ചു.

Verse 32

तदभिप्रायमाकर्ण्य स प्रहस्य प्रजापतिः । ककुद्मिनं महाराजं समाभाष्य समब्रवीत्

അവന്റെ അഭിപ്രായം കേട്ട് പ്രജാപതി (ബ്രഹ്മാവ്) മന്ദഹസിച്ചു; പിന്നെ മഹാരാജാവ് കകുദ്മിനനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । शृणु राजन्रैभ्यसुत ककुद्मिन्पृथिवपिते । मद्वचः प्रीतितस्सत्यं प्रवक्ष्यामि विशेषतः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ രാജാവേ, റൈഭ്യപുത്രൻ കകുദ്മിനേ, ഭൂമിയുടെ അധിപനും രക്ഷകനുമായവനേ, കേൾക്കുക. പ്രീതിയോടെ ഞാൻ സത്യവചനം പ്രത്യേകമായി വ്യക്തമാക്കുന്നു.

Verse 34

कालेन संहृतास्ते वै वरा ये ते कृता हृदि । न तद्गोत्रं हि तत्रास्ति कालस्सर्वस्य भक्षकः

കാലത്തിന്റെ ഗതിയിൽ നീ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ആ വരങ്ങളും ലയിച്ചു. അവിടെ ഇനി ഗോത്രമോ കുലമോ ഒന്നുമില്ല; കാരണം കാലം എല്ലാറ്റിന്റെയും ഭക്ഷകനാണ്.

Verse 35

त्वत्पुर्य्यपि हता पुण्यजनैस्सा राक्षसैर्नृप । अष्टाविंशद्द्वापरेऽद्य कृष्णेन निर्मिता पुनः

ഹേ നൃപാ! നിന്റെ ആ നഗരിയും ഒരിക്കൽ പുണ്യജനങ്ങളോടുകൂടെ രാക്ഷസന്മാർ നശിപ്പിച്ചിരുന്നു; എന്നാൽ ഇന്ന് ഇരുപത്തെട്ടാം ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അതിനെ വീണ്ടും നിർമ്മിച്ചു.

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुनवपुत्रवंशवर्णनंनाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ പഞ്ചമ ഭാഗമായ ഉമാസംഹിതയിൽ ‘മനുവിന്റെ ഒമ്പത് പുത്രന്മാരുടെ വംശവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 37

तद्गच्छ तत्र प्रीतात्मा वासुदेवाय कन्यकाम् । बलदेवाय देहि त्वमिमां स्वतनयां नृप

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, പ്രീതിയും വിശ്വാസവും നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ അവിടെ ചെന്നു, ഈ കന്യയെ—നിന്റെ സ്വന്തം പുത്രിയെ—വാസുദേവനോ ബലദേവനോക്ക് വിവാഹാർത്ഥം നല്കുക।

Verse 38

सूत उवाच । इत्यादिष्टो नृपोऽयं तं नत्वा तां च पुरीं गतः । गतान्बहून्युगाञ्ज्ञात्वा विस्मितः कन्यया युतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച ആ രാജാവ് അവനെ നമസ്കരിച്ചു ആ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. അനേകം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞുവെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, കന്യയോടുകൂടി അവൻ വിസ്മയപ്പെട്ടു।

Verse 39

ततस्तु युवतीं कन्यां तां च स्वां सुविधानतः । कृष्णभ्रात्रे बलायाशु प्रादात्तत्र स रेवतीम्

അതിനുശേഷം ആ രാജാവ് യഥാവിധി അവിടെ തന്റെ യുവതിയായ പുത്രി രേവതിയെ കൃഷ്ണന്റെ സഹോദരനായ ബലദേവനു വേഗത്തിൽ നല്കി।

Verse 40

ततो जगाम शिखरं मेरोर्दिव्यं महाप्रभुः । शिवमाराधयामास स नृपस्तपसि स्थितः

അതിനുശേഷം ആ മഹാപ്രഭുവായ രാജാവ് മേരു പർവതത്തിന്റെ ദിവ്യശിഖരത്തിലേക്ക് പോയി. തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായി അചഞ്ചല ഭക്തിയോടെ ശ്രീശിവനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 41

ऋषय ऊचुः । तत्र स्थितो बहुयुगं ब्रह्मलोके स रेवतः । युवैवागान्मर्त्यलोकमेतन्नः संशयो महान्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—രേവതൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ അനേകം യുഗങ്ങൾ അവിടെ പാർത്തു; എങ്കിലും യുവാവായിത്തന്നെ മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവന്നു. ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ മഹാസംശയം।

Verse 42

सूत उवाच । न जरा क्षुत्पिपासा वा विकारास्तत्र संति वै । अपमृत्युर्न केषांचिन्मुनयो ब्रह्मणोंऽतिके

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ജരയില്ല, വിശപ്പും ദാഹവും ഇല്ല, ശരീരവികാരങ്ങളും ഇല്ല. ബ്രഹ്മാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന ചില മുനിമാർക്ക് അകാലമൃത്യുവും ഉണ്ടാകില്ല।

Verse 43

अतो न राजा संप्राप जरां मृत्युं च सा सुता । स युवैवागतस्तत्र संमंत्र्य तनयावरम्

അതുകൊണ്ട് രാജാവിന് ജരയും മരണവും വന്നില്ല; അവന്റെ പുത്രിക്കും അങ്ങനെ തന്നേ. അവൻ യുവാവായിത്തന്നെ അവിടെ എത്തി, ആലോചിച്ച് പുത്രിക്കായി ഉത്തമ വരനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു।

Verse 44

गत्वा द्वारावतीं दिव्यां पुरीं कृष्णविनिर्मिताम् । विवाहं कारयामास कन्यायाः स बलेन हि

കൃഷ്ണൻ നിർമ്മിച്ച ദിവ്യ ദ്വാരാവതീ നഗരത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അവൻ തന്റെ അധികാരബലത്താൽ ആ കന്യയുടെ വിവാഹം വിധിപൂർവ്വം നടത്തിച്ചു।

Verse 45

तस्य पुत्रशतं त्वासीद्धार्मिकस्य महाप्रभो । कृष्णस्यापि सुता जाता बहुस्त्रीभ्योऽमितास्ततः

ഹേ മഹാപ്രഭോ, ആ ധർമ്മാത്മാവിന് നൂറു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൃഷ്ണനുമെത്രയോ ഭാര്യമാരിൽ നിന്നു പിന്നീടു അനന്തമായ സന്തതി ജനിച്ചു.

Verse 46

अन्ववायो महांस्तत्र द्वयोरपि महात्मनोः । क्षत्रिया दिक्षु सर्वासु गता हृष्टास्सुधार्मिकाः

അവിടെ ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കളിൽ നിന്നു മഹത്തായ വംശപരമ്പര ഉദിച്ചു. ആ ക്ഷത്രിയർ സുദാർമ്മികരായി ആനന്ദത്തോടെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു.

Verse 47

इति प्रोक्तो हि शर्यातेर्वंशोऽन्येषां वदाम्यहम् । मानवानां हि संक्षेपाच्छृणुतादरतो द्विजाः

ഇങ്ങനെ ശർയാതിയുടെ വംശം പ്രസ്താവിച്ചു. ഇനി മറ്റു മനുഷ്യവംശങ്ങളും ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയും—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആദരത്തോടെ ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 48

नाभागो दिष्टपुत्रोऽभूत्स तु ब्राह्मणतां गतः । स्वक्षत्रवंशं संस्थाप्य ब्रह्मकर्मभिरावृतः

നാഭാഗൻ ദിഷ്ടന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചു; എങ്കിലും ബ്രാഹ്മണത്വം പ്രാപിച്ചു. സ്വന്തം ക്ഷത്രിയവംശം സ്ഥാപിച്ച് ബ്രാഹ്മണോചിത കർമ്മധർമ്മങ്ങളിൽ ഭക്തിയോടെ ലീനനായി.

Verse 49

धृष्टाद्धार्ष्टमभूत्क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

ധൃഷ്ടനിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയരിൽ ‘ധാർഷ്ട’ എന്ന വംശം ഉദ്ഭവിച്ചു; അത് ഭൂമിയിൽ ബ്രാഹ്മണത്വം വരെ പ്രാപിച്ചു. കരൂഷനിൽ നിന്ന് ‘കാരൂഷർ’—യുദ്ധഗർവത്തിൽ മദിച്ച ക്ഷത്രിയർ—ഉണ്ടായി.

Verse 50

नृगो यो मनुपुत्रस्तु महादाता विशेषतः । नानावसूनां सुप्रीत्या विप्रेभ्यश्च गवां तथा

മനുവിന്റെ പുത്രനായ നൃഗൻ പ്രത്യേകിച്ച് മഹാദാതാവായിരുന്നു. ഹൃദയപൂർവ്വമായ ഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണർക്കു പലവിധ സമ്പത്തുകളും, അതുപോലെ പശുക്കളും ദാനമായി നൽകി.

Verse 51

गोदातव्यत्ययाद्यस्तु स्वकुबुद्ध्या स्वपापतः । कृकलासत्वमापन्नः श्रीकृष्णेन समुद्धृतः

എന്നാൽ ഗോദാനത്തിൽ നൽകേണ്ടതിനെ മറിച്ചുവെച്ചവൻ—സ്വകുബുദ്ധിയും സ്വപാപവും മൂലം—കൃകലാസത്വം (പല്ലിയുടെ അവസ്ഥ) പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവനെ ഉദ്‌ധരിച്ചു ഉയർത്തി.

Verse 52

तस्येकोभूत्सुतः श्रेष्ठः प्रयातिर्धर्मवित्तथा । इति श्रुतं मया व्यासात्तत्प्रोक्तं हि समासतः

അവനു ഒരേയൊരു ശ്രേഷ്ഠ പുത്രനുണ്ടായിരുന്നു—പ്രയാതി—അവൻ ധർമ്മജ്ഞനുമായിരുന്നു. ഇത് ഞാൻ വ്യാസനിൽ നിന്ന് ശ്രവിച്ചതാണ്; അതേ വൃത്താന്തം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു.

Verse 53

वृषघ्नस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रतः

മനുവിന്റെ പുത്രനായ വൃഷഘ്നനെ ഗുരു ഗോപാലനായി നിയമിച്ചു. അവൻ പരിശ്രമത്തോടെ പശുക്കളെ കാത്തു; രാത്രിയിൽ വീരാസനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് നിയന്ത്രിത ജാഗരണത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 54

स एकदाऽऽगतं गोष्ठे व्याघ्रं गा हिंसितुं बली । श्रुत्वा गोकदनं बुद्धो हंतुं तं खड्गधृग्ययौ

ഒരു ദിവസം ഗോശാലയിൽ ശക്തനായ ഒരു പുലി പശുക്കളെ ഹിംസിക്കാൻ വന്നു. പശുക്കളുടെ നിലവിളി കേട്ട് ആ ജ്ഞാനി വാൾ കൈയിൽ എടുത്ത് ആ മൃഗത്തെ വധിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 55

अजानन्नहनद्बभ्रोश्शिरश्शार्दूलशंकया । निश्चक्राम सभीर्व्याघ्रो दृष्ट्वा तं खड्गिनं प्रभुम्

അറിയാതെ അവൻ പുലിയെന്ന് കരുതി തവിട്ടുനിറമുള്ള മൃഗത്തിന്റെ തല വെട്ടി. എന്നാൽ വാൾധാരിയായ പ്രഭുവിനെ കണ്ട പുലി ഭയന്ന് പിന്മാറി.

Verse 56

मन्यमानो हतं व्याघ्रं स्वस्थानं स जगाम ह । रात्र्यां तस्यां भ्रमापन्नो वर्षवातविनष्टधीः

പുലി കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നു കരുതി അവൻ തന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി. എന്നാൽ ആ രാത്രിയിൽ മഴയും കാറ്റും മൂലം ബുദ്ധി തകർന്നു, അവൻ ഭ്രമത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 57

व्युष्टायां निशि चोत्थाय प्रगे तत्र गतो हि सः । अद्राक्षीत्स हतां बभ्रुं न व्याघ्रं दुःखितोऽभवत्

രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ എഴുന്നേറ്റ് പുലർച്ചെ അവിടെ ചെന്നു. അവിടെ തവിട്ടുനിറമുള്ള മൃഗം കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണ്ടു, പുലിയെ കണ്ടില്ല; അവൻ ദുഃഖിതനായി.

Verse 58

श्रुत्वा तद्वृत्तमाज्ञाय तं शशाप कृतागसम् । अकामतोविचार्य्येति शूद्रो भव न क्षत्रियः

ആ സംഭവവിവരം കേട്ട് എല്ലാം അറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം കുറ്റക്കാരനെ ശപിച്ചു— “വിവേകവും ആലോചനയും കൂടാതെ ചെയ്തതിനാൽ ഇനി നീ ശൂദ്രനാകുക; ക്ഷത്രിയനല്ല.”

Verse 59

एवं शप्तस्तु गुरुणा कुलाचार्य्येण कोपतः । निस्सृतश्च पृषध्रस्तु जगाम विपिनं महत्

ഇങ്ങനെ ഗുരുവായ കുലാചാര്യൻ ക്രോധത്തോടെ ശപിച്ചതിനാൽ, പൃഷധ്രൻ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു മഹാവനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 60

निर्विण्णः स तु कष्टेन विरक्तोऽभूत्स योगवान् । वनाग्नौ दग्धदेहश्च जगाम परमां गतिम्

കഷ്ടങ്ങളാൽ അത്യന്തം നിർവിണ്ണനായി അവൻ ലോകവൈരാഗ്യത്തോടെ യോഗനിഷ്ഠനായി. വനാഗ്നിയിൽ ദേഹം ദഗ്ധമായപ്പോൾ അവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 61

कविः पुत्रो मनोः प्राज्ञश्शिवानुग्रहतोऽभवत् । भुक्त्वा सुखं दिव्यं मुक्तिं प्राप सुदुर्लभाम्

മനുവിന്റെ പ്രാജ്ഞനായ പുത്രൻ കവി ശിവാനുഗ്രഹത്താൽ മഹത്വം പ്രാപിച്ചു. ദിവ്യസുഖം അനുഭവിച്ച് അത്യന്തം ദുർലഭമായ മുക്തി നേടി।