बाणासुरस्य क्रोधाज्ञा तथा अन्तःपुरयुद्धारम्भः (Bāṇāsura’s Wrathful Command and the Onset of Battle at the Inner Palace)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ बाणासुरः क्रुद्धस्तत्र गत्वा ददर्श तम् । दिव्यलीलात्तवपुषं प्रथमे वयसि स्थितम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ബാണാസുരൻ അവിടെ ചെന്നു അവനെ കണ്ടു—ദിവ്യലീലയുടെ തേജസ്സാൽ ദേഹമൊളിക്കുന്നവനെയും, യൗവനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനെയും.

Verse 2

तं दृष्ट्वा विस्मितं वाक्यं किं कारणमथाब्रवीत् । बाणः क्रोध परीतात्मा युधि शौंडो हसन्निव

അവനെ വിസ്മയിച്ചവനായി കണ്ട ബാണൻ പറഞ്ഞു—“ഇതിന് കാരണമെന്ത്?” ക്രോധം മൂടിയ മനസ്സുണ്ടായിരുന്നാലും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ വീരൻ ചിരിച്ചുപോലെ സംസാരിച്ചു.

Verse 3

अहो मनुष्यो रूपाढ्यस्साहसी धैर्यवानिति । कोयमागतकालश्च दुष्टभाग्यो विमूढधीः

കഷ്ടം! ഈ മനുഷ്യൻ രൂപവാനും സാഹസികനും ധൈര്യശാലിയുമാണ്. എന്നാൽ മരണകാലം അടുത്ത, നിർഭാഗ്യവാനും ബുദ്ധിഹീനനുമായ ഇവൻ ആരാണ്?

Verse 4

येन मे कुलचारित्रं दूषितं दुहिता हिता । तं मारयध्वं कुपिताश्शीघ्रं शस्त्रैस्सुदारुणैः

എന്റെ കുലത്തിന്റെ കീർത്തിയെ കളങ്കപ്പെടുത്തുകയും എന്റെ പ്രിയപുത്രിയെ ദ്രോഹിക്കുകയും ചെയ്ത അവനെ, കോപത്തോടെ അതിഭയാനകമായ ആയുധങ്ങളാൽ ഉടൻ വധിക്കുവിൻ.

Verse 5

दुराचारं च तं बद्ध्वा घोरे कारा गृहे ततः । रक्षध्वं विकटे वीरा बहुकालं विशेषतः

ആ ദുഷ്ടാചാരിയെ ബന്ധിച്ച് പിന്നെ ഭീകരമായ കാരാഗൃഹത്തിൽ അടയ്ക്കുക. ഓ വികട വീരന്മാരേ, ആ ഘോരസ്ഥാനത്ത്—പ്രത്യേകിച്ച് ദീർഘകാലം—കർശനമായി കാവൽ നിൽക്കുക।

Verse 6

न जाने कोयमभयः को वा घोरपराक्रमः । विचार्येति महाबुद्धिस्सं दिग्धोऽभूच्छरासुरः

“ഈ നിർഭയൻ ആരാണ്? ഇത്തരമൊരു ഘോര പരാക്രമം ആരുടേതാണ്?” എന്ന് ചിന്തിച്ച മഹാബുദ്ധിയുള്ള ശരാസുരൻ സംശയത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 7

ततो दैत्येन सैन्यं तु दशसाहस्रकं शनैः । वधाय तस्य वीरस्य व्यादिष्टं पापबुद्धिना

അതിനുശേഷം പാപബുദ്ധിയുള്ള ആ ദൈത്യൻ പതിനായിരം സൈന്യത്തെ പതുക്കെ വിന്യസിച്ച് ആ വീരനെ വധിക്കുവാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു।

Verse 8

तदादिष्टास्तु ते वीराः सर्वतोन्तःपुरं द्रुतम् । छादयामासुरत्युग्राश्छिंदि भिंदीति वादिनः

ആജ്ഞ ലഭിച്ച ആ വീരന്മാർ എല്ലാ വശത്തുനിന്നും വേഗത്തിൽ അന്തഃപുരത്തെ വളഞ്ഞു. അത്യുഗ്രരായി “മുറിക്കൂ! തുളച്ചുകയറൂ!” എന്ന് വിളിച്ചുകൂവി മുന്നേറി।

Verse 9

शत्रुसैन्यं ततो दृष्ट्वा गर्जमानः स यादवः । अंतःपुरं द्वारगतं परिघं गृह्य चातुलम्

ശത്രുസൈന്യത്തെ കണ്ടപ്പോൾ ആ യാദവൻ ഗർജിച്ചു. അന്തഃപുരദ്വാരത്തിൽ വെച്ചിരുന്ന ഭാരംകൂടിയ ഇരുമ്പുകമ്പി (പരിഘം) പിടിച്ച് യുദ്ധോത്സുകനായി।

Verse 10

निष्क्रांतो भवनात्तस्माद्वज्रहस्त इवांतकः । तेन तान्किंकरान् हत्वा पुनश्चांतःपुरं ययौ

അപ്പോൾ അവൻ വജ്രം കൈവശമുള്ള അന്തകനെപ്പോലെ ആ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. അവൻ ആ സേവകരെ വധിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 11

एवं दशसहस्राणि सैन्यानि मुनिसत्तम । जघान रोषरक्ताक्षो वर्द्धितश्शिवतेजसा

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ശിവതേജസ്സാൽ വർദ്ധിതനായി, ധാർമ്മിക ക്രോധത്തിൽ രക്തനേത്രനായി, അവൻ പത്തായിരം സൈന്യവിഭാഗങ്ങളെ സംഹരിച്ചു।

Verse 12

लक्षे हतेऽथ योधानां ततो बाणासुरो रुषा । कुभांडं स गृहीत्वा तु युद्धे शौंडं समाह्वयत्

ഒരു ലക്ഷം യോദ്ധാക്കൾ ഹതരായപ്പോൾ ബാണാസുരൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; കുംഭാണ്ഡനെ പിടിച്ച് യുദ്ധത്തിലേക്ക് ധീരനായ ശൗണ്ഡനെ വിളിച്ചു।

Verse 13

अनिरुद्धं महाबुद्धिं द्वन्द्वयुद्धे महा हवे । प्राद्युम्निं रक्षितं शैवतेजसा प्रज्वलत्तनुम्

ആ മഹാഭീകര ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ മഹാബുദ്ധിയനായ അനിരുദ്ധൻ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; ദേഹം ജ്വലിച്ചിരുന്ന പ്രദ്യുമ്നനും ശൈവതേജസ്സാൽ സംരക്ഷിതനായി।

Verse 14

ततो दशसहस्राणि तुरगाणां रथोत्तमान् । युद्धप्राप्तेन खड्गेन दैत्येन्द्रस्य जघान सः

പിന്നീട് യുദ്ധസന്നദ്ധമായ ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് അവൻ ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ ഉത്തമ അശ്വരഥങ്ങളിൽ പത്തായിരത്തെ വീഴ്ത്തി।

Verse 15

तद्वधाय ततश्शक्तिं कालवैश्वानरोपमाम् । अनिरुद्धो गृहीत्वा तां तया तं निजघान हि

അവനെ വധിക്കാനായി അനിരുദ്ധൻ കാലത്തെയും വൈശ്വാനരാഗ്നിയെയും പോലെ ഭയങ്കരമായ ആ ശക്തി കൈക്കൊണ്ട്, അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവനെ തീർച്ചയായും വീഴ്ത്തി.

Verse 16

रथोपस्थे ततो बाणस्तेन शक्त्याहतो दृढम् । स साश्वस्तत्क्षणं वीरस्तत्रैवांतरधीयत

അപ്പോൾ രഥാസനത്തിൽ ഇരുന്ന ബാണൻ ആ ശക്തിയാൽ കഠിനമായി പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു. എങ്കിലും ആ വീരൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വീണ്ടെടുത്തു, അവിടെയേ അദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്തു.

Verse 17

तस्मिंस्त्वदर्शनं प्राप्ते प्राद्युम्निरपराजितम् । आलोक्य ककुभस्सर्वास्तस्थौ गिरिरिवाचलः

അവൻ അദൃശ്യമാകുമ്പോൾ, പ്രദ്യുമ്നൻ ആ അപരാജിത ശത്രുവിന്റെ ദർശനം ലഭിച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി, പർവ്വതംപോലെ അചലമായി നിന്നു.

Verse 18

अदृश्यमानस्तु तदा कूटयोधस्स दानवः । नानाशस्त्रसहस्रैस्तं जघान हि पुनः पुनः

അപ്പോൾ കപടയുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ആ ദാനവൻ അദൃശ്യമായി നിന്നുകൊണ്ട്, പലവിധ ആയുധങ്ങളുടെ ആയിരങ്ങളാൽ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഹരിച്ചു.

Verse 19

छद्मनां नागपाशैस्तं बबंध स महाबलः । बलिपुत्रो महावीरश्शिवभक्तश्शरासुरः

അപ്പോൾ മഹാബലവാനും മഹാവീരനും ബലിയുടെ പുത്രനും ശിവഭക്തനുമായ ശരാസുരൻ വഞ്ചനയോടെ നാഗപാശങ്ങളാൽ അവനെ ബന്ധിച്ചു.

Verse 20

तं बद्ध्वा पंजरांतःस्थं कृत्वा युद्धादुपारमत् । उवाच बाणः संकुद्धस्सूतपुत्रं महाबलम्

അവനെ ബന്ധിച്ച് കൂട്ടിനകത്ത് അടച്ചിട്ട് ബാണൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറി. തുടർന്ന് ക്രോധിതനായ ബാണൻ ആ മഹാബലമുള്ള സൂതപുത്രനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 21

बाणासुर उवाच । सूतपुत्र शिरश्छिंधि पुरुषस्यास्य वै लघु । येन मे दूषितं पूतं बलाद्दुष्टेन सत्कुलम्

ബാണാസുരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ, ഈ പുരുഷന്റെ ശിരസ് വേഗം വെട്ടുക. ഈ ദുഷ്ടൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ എന്റെ പവിത്രമായ സത്കുലത്തെ മലിനമാക്കി।

Verse 22

छित्वा तु सर्वगात्राणि राक्षसेभ्यः प्रयच्छ भोः । अथास्य रक्तमांसानि क्रव्यादा अपि भुंजताम्

ഇവന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും വെട്ടിമാറ്റി, ഹേ വീരാ, രാക്ഷസന്മാർക്ക് ഏല്പിക്കൂ. പിന്നെ ക്രവ്യാദന്മാരും ഇവന്റെ രക്തവും മാംസവും ഭുജിക്കട്ടെ।

Verse 23

अगाधे तृणसंकीर्णे कूपे पातकिनं जहि । किं बहूक्त्या सूतपुत्र मारणीयो हि सर्वथा

ഈ പാപിയെ പുല്ലു നിറഞ്ഞ ആഴമുള്ള കിണറ്റിലേക്ക് എറിഞ്ഞു കൊല്ലുക. ഹേ സൂതപുത്രാ, അധികം സംസാരിച്ചിട്ട് എന്ത് കാര്യം? ഇവനെ എല്ലാവിധത്തിലും വധിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 24

सनत्कु मार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धर्मबुद्धिर्निशाचरः । कुंभांडस्त्वब्रवीद्वाक्यं बाणं सन्मंत्रिसत्तमम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ധർമ്മബുദ്ധി എന്ന നിശാചരൻ കുംഭാണ്ഡനോടൊപ്പം മന്ത്രിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബാണനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 25

कुंभांड उवाच । नैतत्कर्तुं समुचितं कर्म देव विचार्यताम् । अस्मिन्हते हतो ह्यात्मा भवेदिति मतिर्मम

കുംഭാണ്ഡൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നത് യുക്തമല്ല; ദയവായി ആലോചിക്കണം. എന്റെ ധാരണ പ്രകാരം, ഇവൻ ഹതനായാൽ ആത്മാവുതന്നെ ഹതമായതുപോലെ ആവും.

Verse 26

अयं तु दृश्यते देव तुल्यो विष्णोः पराक्रमैः । वर्धितश्चन्द्र चूडस्य त्वद्दुष्टस्य सुतेचसा

ഹേ ദേവാ! ഇവൻ ഇവിടെ വിഷ്ണുവിനോടു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ളവനായി ദൃശ്യമാകുന്നു. ചന്ദ്രചൂഡനായ ശിവന്റെ തേജസ്സാലും, നിന്റെ ദുഷ്ടപുത്രന്റെ ദാഹശക്തിയാലും അവൻ ബലവാനായിരിക്കുന്നു.

Verse 27

अथ चन्द्रललाटस्य साहसेन समत्स्वयम् । इमामवस्थां प्राप्तोसि पौरुषे संव्यवस्थितः

ഇപ്പോൾ ചന്ദ്രലലാടനായ (ചന്ദ്രചൂഡനായ) പ്രഭുവിനെ വെല്ലുവിളിച്ച നിന്റെ തന്നെ അശ്രദ്ധമായ ദുസ്സാഹസത്താൽ, വെറും പുരുഷഗർവത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നുകൊണ്ട്, നീ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 28

अयं शिवप्रसादाद्वै कृष्णपौत्रो महाबलः । अस्मांस्तृणोपमान् वेत्ति दष्टोपि भुजगैर्बलात्

ശിവപ്രസാദത്താൽ കൃഷ്ണന്റെ ഈ പൗത്രൻ മഹാബലവാനാണ്. പാമ്പുകൾ ശക്തിയായി കടിച്ചാലും, അവൻ ഞങ്ങളെ പുല്ലുതുമ്പുപോലെ മാത്രമേ കണക്കാക്കൂ.

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । एतद्वाक्यं तु बाणाय कथयित्वा स दानवः । अनिरुद्धमुवाचेदं राजनीतिविदुत्तमः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഈ വാക്കുകൾ ബാണനോട് അറിയിച്ച ശേഷം, രാജ്യനീതിയിൽ ഉത്തമജ്ഞാനിയായ ആ ദാനവൻ പിന്നെ അനിരുദ്ധനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 30

कुंभांड उवाच । कोसि कस्यासि रे वीर सत्यं वद ममाग्रतः । केन वा त्वमिहानीतो दुराचार नराधम

കുംഭാണ്ഡൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വീരാ, നീ ആരാണ്? ആരുടേതാണ്? എന്റെ മുമ്പിൽ സത്യം പറയുക. നിന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നത് ആര്, ദുഷ്ടാചാരിയായ നരാധമാ?”

Verse 31

दैत्येन्द्रं स्तुहि वीरं त्वं नमस्कुरु कृताजलिः । जितोस्मीति वचो दीनं कथयित्वा पुनःपुनः

ഹേ വീരാ! ദൈത്യേന്ദ്രനെ സ്തുതിക്ക; കൃതാഞ്ജലിയോടെ നമസ്കരിക്ക. ‘ഞാൻ പരാജിതനാണ്’ എന്ന ദീനവചനം വീണ്ടും വീണ്ടും വിനയത്തോടെ ഉച്ചരിക്ക.

Verse 32

एवं कृते तु मोक्षस्स्यादन्यथा बंधनादि च । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रतिवाक्यमुवाच सः

ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ മാത്രമേ മോക്ഷം ഉണ്ടാകൂ; അല്ലെങ്കിൽ ബന്ധനവും അതിന്റെ ഫലങ്ങളും വരും. അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അവൻ മറുപടിയായി പറഞ്ഞു.

Verse 33

अनिरुद्ध उवाच । दैत्याऽधमसखे करर्पिडोपजीवक । निशाचर दुराचार शत्रुधर्मं न वेत्सि भोः

അനിരുദ്ധൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദൈത്യാധമന്റെ സഖാ, മറ്റുള്ളവരുടെ കൈ പീഡിപ്പിച്ച് ജീവിക്കുന്നവനേ! ഹേ നിശാചര ദുഷ്ടാചാരാ! ശത്രുധർമ്മം നീ അറിയുന്നില്ല.

Verse 34

दैन्यं पलायनं चाथ शूरस्य मरणाधिकम् । विरुद्धं चोपशल्यं च भवेदिति मतिर्मम

ശൂരനു ദൈന്യവും പലയനവും മരണത്തേക്കാൾ ഭീകരം. അത് ധർമ്മവിരുദ്ധം; അപകീർത്തിയേ നൽകൂ—ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച മതി.

Verse 35

क्षत्रियस्य रणे श्रेयो मरणं सन्मुखे सदा । न वीरमानिनो भूमौ दीनस्येव कृतांजलिः

ക്ഷത്രിയന് യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിന്റെ മുന്നിൽ മരണമേ എപ്പോഴും ശ്രേയസ്; വീരനെന്ന് അഭിമാനിക്കുന്നവന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദീനനായി കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്നത് യോജ്യമല്ല।

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्यादि वीरवाक्यानि बहूनि स जगाद तम् । तदाकर्ण्य सबाणोऽसौ विस्मितोऽभूच्चुकोप च

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവൻ അവനോട് അനേകം വീരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് ആ യോദ്ധാവ്, ആയുധം കൈയിൽ, വിസ്മയിച്ചു; പിന്നെ ക്രോധത്താലും ജ്വലിച്ചു।

Verse 37

तदोवाच नभोवाणी बाणस्याश्वासनाय हि । शृण्वतां सर्ववीराणामनिरुद्धस्य मंत्रिणः

അപ്പോൾ ബാണനെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനായി ആകാശവാണി മുഴങ്ങി—എല്ലാ വീരന്മാരും അനിരുദ്ധന്റെ മന്ത്രിയും കേൾക്കുന്നിരിക്കെ।

Verse 38

व्योमवाण्युवाच । भो भो बाण महावीर न क्रोधं कर्तुमर्हसि । बलिपुत्रोसि सुमते शिवभक्त विचार्यताम्

വ്യോമവാണി പറഞ്ഞു— ഹേ ബാണ മഹാവീരാ, ക്രോധം ചെയ്യരുത്. ഹേ സുമതേ, നീ ബലിയുടെ പുത്രൻ; നീ ശിവഭക്തൻ—നന്നായി ആലോചിക്കൂ.

Verse 39

शिवस्सर्वेश्वरस्साक्षी कर्मणां परमेश्वरः । तदधीनमिदं सर्वं जगद्वै सचराचरम्

ശിവൻ സർവേശ്വരൻ, കർമ്മങ്ങളുടെ പരമേശ്വരൻ, സാക്ഷി-ചൈതന്യസ്വരൂപൻ. ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് അവനിൽ ആശ്രിതമാണ്.

Verse 40

स एव कर्ता भर्ता च संहर्ता जगतां सदा । रजस्सत्त्वतमोधारी विधिविष्णुहरात्मकः

അവൻ തന്നെയാണ് സദാ ലോകങ്ങളുടെ കര്‍ത്താവും ഭര്‍ത്താവും സംഹര്‍ത്താവും. രജസ്, സത്ത്വ, തമസ് എന്നിവ ധരിച്ചു അവൻ തന്നെ വിധി (ബ്രഹ്മ), വിഷ്ണു, ഹരൻ എന്നിവരുടെ അന്തരാത്മസ്വരൂപനാണ്।

Verse 41

सर्वस्यांतर्गतः स्वामी प्रेरकस्सर्वतः परः । निर्विकार्यव्ययो नित्यो मायाधीशोपि निर्गुणः

അവൻ സകലത്തിന്റെയും അന്തർഗതനായ സ്വാമി, അന്തര്യാമിയായ പ്രേരകൻ; എങ്കിലും സർവ്വതഃ പരൻ. അവൻ നിർവികാരൻ, അവ്യയൻ, നിത്യൻ; മായയുടെ അധീശനായിട്ടും നിർഗുണൻ।

Verse 42

तस्येच्छयाऽबलो ज्ञेयो बली बलि वरात्मज । इति विज्ञाय मनसि स्वस्थो भव महामते

ഹേ ബലി-വരന്റെ പുത്രാ! അവന്റെ ഇച്ഛയാൽ ബലവാനും അശക്തനാകുന്നു എന്നു അറിയുക. ഇത് മനസ്സിൽ ഗ്രഹിച്ച്, ഹേ മഹാമതേ, ചിത്തത്തിൽ സ്ഥിരനായി ശാന്തനായി ഇരിക്കൂ.

Verse 43

गर्वापहारी भगवान्ना नालीलाविशारदः । नाशयिष्यति ते गर्वमिदानीं भक्तवत्सलः

ഗർവ്വം അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ, അനേകം ദിവ്യലീലകളിൽ നിപുണൻ, ഭക്തവത്സലൻ—അവൻ ഇപ്പോൾ നിന്റെ അഹങ്കാരം നശിപ്പിക്കും.

Verse 44

सनत्कुमार उवाच । इत्याभाष्य नभोवाणी विरराम महामुने । बाणासुरस्तद्वचनादनिरुद्धं न जघ्निवान्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ആകാശവാണി മൗനമായി. ആ വാക്ക് മാനിച്ച് ബാണാസുരൻ അനിരുദ്ധനെ കൊല്ലുകയില്ലായിരുന്നു.

Verse 45

किं तु स्वान्तःपुरं गत्वा पपौ पानमनुत्तमम् । मद्वाक्यं च विसस्मार विजहार विरुद्धधीः

എന്നാൽ അവൻ സ്വന്തം അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് ചെന്നു അത്യുത്തമമായ മദ്യപാനം ചെയ്തു; ബുദ്ധി വിരുദ്ധമായി മാറി എന്റെ വാക്കുകൾ മറന്ന് വിനോദവിലാസത്തിൽ ലീനനായി।

Verse 46

ततोनिरुद्धो बद्धस्तु नागभोगैर्विषोल्बणैः । प्रिययाऽतृप्तचेतास्तु दुर्गां सस्मार तत्क्षणात्

അപ്പോൾ അനിരുദ്ധൻ വിഷംകൊണ്ട് ഉഗ്രമായ സർപ്പഭോഗങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു; പ്രിയയെക്കുറിച്ച് തൃപ്തിയില്ലാത്ത ചിത്തത്തോടെ ഉടൻ തന്നെ ദുർഗാദേവിയെ സ്മരിച്ചു।

Verse 47

अनिरुद्ध उवाच । शरण्ये देवि बद्धोस्मि दह्यमानस्तु पन्नगैः । आगच्छ मे कुरु त्राणं यशोदे चंडरोषिणि

അനിരുദ്ധൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി, ശരണ്യേ! ഞാൻ ബന്ധിതനാണ്; സർപ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് ദഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ യശോദേ, ഹേ ചണ്ഡരോഷിണീ, വരിക—എനിക്ക് രക്ഷ നൽകുക।

Verse 48

शिवभक्ते महादेवि सृष्टिस्थित्यंतकारिणी । त्वां विना रक्षको नान्यस्तस्माद्रक्ष शिवे हि माम्

ഹേ മഹാദേവി, ശിവഭക്തേ, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-അന്തകാരിണീ! നിന്നെ കൂടാതെ മറ്റൊരു രക്ഷകനില്ല; അതിനാൽ ഹേ ശിവേ, എന്നെ തീർച്ചയായും രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । तेनेत्थं तोषिता तत्र काली भिन्नांजनप्रभा । ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां संप्राप्तासीन्महानिशि

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവിടെ അഞ്ജനസമമായ ശ്യാമപ്രഭയുള്ള കാളീദേവി പ്രസന്നയായി; ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ മഹാനിശ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 50

गुरुभिर्मुष्टिनिर्घातैर्दारयामास पंजरम् । शरांस्तान्भस्मसात्कृत्वा सर्परूपान्भयानकान्

അവൻ ഭാരമേറിയ മുഷ്ടിപ്രഹാരങ്ങളാൽ ആ പഞ്ചരം തകർത്തു; ഭയങ്കരമായ സർപ്പരൂപ അമ്പുകളെ ഭസ്മമാക്കി അവയെ നിർവീര്യമാക്കി.

Verse 51

मोचयित्वा निरुद्धं तु ततश्चांतःपुरं ततः । प्रवेशयित्वा दुर्गा तु तत्रैवादर्शनं गता

നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്ന അനിരുദ്ധനെ മോചിപ്പിച്ച് അവൾ അവനെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അകത്ത് പ്രവേശിപ്പിച്ച ഉടൻ ദേവി ദുര്‍ഗ്ഗ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 52

इत्थं देव्याः प्रसादात्तु शिवशक्तेर्मुनीश्वर । कृच्छ्रमुक्तोनिरुद्धोभूत्सुखी चैव गतव्यथः

ഹേ മുനീശ്വരാ! ദേവി—ശിവശക്തി—യുടെ പ്രസാദത്താൽ അനിരുദ്ധൻ കഷ്ടവും ബന്ധനവും വിട്ടുമുക്തനായി, സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ വ്യഥകളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞു.

Verse 53

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषाचरित्रे अनिरुद्धोषाविहारवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमो ऽध्याय

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ, ഊഷാചരിത്രാന്തർഗതമായ ‘അനിരുദ്ധ-ഊഷാ വിഹാരവർണനം’ എന്ന അമ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 54

पूर्वंवद्विजहारासौ तया स्वप्रियया सुखी । पीतपानस्सुरक्ताक्षस्स बाणसुतया ततः

പിന്നീട് അവൻ മുൻപുപോലെ തന്നെ തന്റെ പ്രിയയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ക്രീഡിച്ചു. തുടർന്ന് പാനത്താൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ബാണന്റെ ജാമാതാവ്, ബാണപുത്രിയോടൊപ്പം ആനന്ദവിലാസത്തിൽ ലീനനായി തുടരന്നു.