भूतत्रिपुरधर्मवर्णनम् (Description of the Dharma/Conduct of the Bhūta-Tripura) — Chapter 3
ഈ അധ്യായത്തിൽ ത്രിപുരവധോപാഖ്യാനത്തിനുള്ളിൽ ത്രിപുരത്തിന്റെ ഭരണാധികാരികളെയും നിവാസികളെയും വധിക്കണമോ വേണ്ടയോ എന്ന ധർമ്മവിചാരം ഉയരുന്നു. ശിവൻ ആദ്യം പറയുന്നു—ഇപ്പോൾ ത്രിപുരാധ്യക്ഷൻ പുണ്യവാൻ; പുണ്യം പ്രവർത്തിക്കുന്നിടത്ത് കാരണമില്ലാതെ ജ്ഞാനികൾ വധം ചെയ്യുകയില്ല. ദേവന്മാരുടെ ദുഃഖം അംഗീകരിച്ചിട്ടും, താരകന്റെ പുത്രന്മാരുടെയും മൂന്നു പുരങ്ങളിലെ നിവാസികളുടെയും അത്യദ്ഭുതബലം, അവരുടെ വധത്തിന്റെ ദുഷ്കരത എന്നിവ അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നൈതികതയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് മിത്രദ്രോഹം മഹാപാപമാണെന്നും, ഉപകാരികളുടെ ദ്രോഹം ഗുരുദോഷമാണെന്നും, കൃതഘ്നതയ്ക്ക് പ്രായശ്ചിത്തമില്ലെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ദൈത്യർ തന്റെ ഭക്തരായതിനാൽ അവരുടെ വധം ആവശ്യപ്പെടുന്നതും ധർമ്മസംഗതമല്ലെന്ന് സൂചിപ്പിച്ച്, ഈ കാരണങ്ങൾ വിഷ്ണുവിനെ അറിയിക്കണമെന്ന് ദേവന്മാരോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ പറയുന്നു—ഇന്ദ്രാദികൾ ആദ്യം ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച് പിന്നെ വേഗത്തിൽ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, അടുത്ത ഉപദേശത്തിനായി. ഇങ്ങനെ അധ്യായം ത്രിപുരവധത്തെ വെറും യുദ്ധമല്ല, പുണ്യം-ഭക്തി-സൗഹൃദം-ലോകാവശ്യകത എന്നിവ തുലനം ചെയ്യുന്ന ധർമ്മപ്രശ്നമായി മാറ്റുന്നു।
Shlokas
Verse 1
शिव उवाच । अयं वै त्रिपुराध्यक्ष पुण्यवान्वर्ततेऽधुना । यत्र पुण्यं प्रवर्तेत न हंतव्यो बुधैः क्वचित्
ശിവൻ പറഞ്ഞു—ഈ ത്രിപുരാധിപൻ ഇപ്പോൾ പുണ്യവാനായി ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണ്. എവിടെ പുണ്യം പ്രവഹിക്കുന്നുവോ, അവിടെ ബുദ്ധിമാന്മാർ ഒരിക്കലും ഏതൊരു സാഹചര്യത്തിലും വധിക്കരുത്.
Verse 2
जानामि देवकष्टं च विबुधास्सकलं महत् । दैत्यास्ते प्रबला हंतुमशक्यास्तु सुरासुरैः
ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും വന്ന മഹാദുഃഖം ഞാൻ അറിയുന്നു. ആ ദൈത്യർ അത്യന്തം പ്രബലരാണ്; ദേവന്മാരാലോ അസുരന്മാരാലോ അവരെ വധിക്കാനാവില്ല.
Verse 3
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने भूतत्रिपुरधर्मवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയിലെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ, ത്രിപുരവധോപാഖ്യാനാന്തർഗതമായി ‘ഭൂതത്രിപുരധർമ്മവർണ്ണനം’ എന്ന മൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 4
मित्रद्रोहं कथं जानन्करोमि रणकर्कशः । सुहृद्द्रोहे महत्पापं पूर्वमुक्तं स्वयंभुवा
ഞാൻ—യുദ്ധത്തിൽ കഠിനനായിരുന്നാലും—അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് സുഹൃത്തിനോട് ദ്രോഹം എങ്ങനെ ചെയ്യാം? സുഹൃത്തിന്റെ ദ്രോഹം മഹാപാപമാണെന്ന് സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) മുൻപേ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്।
Verse 5
ब्रह्मघ्नं च सुरापे च स्तेये भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
ബ്രാഹ്മണഹത്യ, മദ്യപാനം, മോഷണം, വ്രതഭംഗം—ഇവയ്ക്കെല്ലാം സജ്ജനന്മാർ പ്രായശ്ചിത്തം വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ ഉപകാരം ചെയ്തവനോടു കൃതഘ്നനായി ദ്രോഹിക്കുന്നവന് പ്രായശ്ചിത്തമില്ല।
Verse 6
मम भक्तास्तु ते दैत्या मया वध्या कथं सुराः । विचार्यतां भवद्भिश्च धर्मज्ञैरेव धर्मतः
ആ ദൈത്യർ എന്റെ ഭക്തന്മാരാണ്; അവരുടെ വധം എന്റെ കൈകൊണ്ടുതന്നെ നടക്കേണ്ടത്—അപ്പോൾ ദേവന്മാർ എങ്ങനെ ചെയ്യും? ധർമ്മജ്ഞരായ നിങ്ങൾ ധർമ്മപ്രകാരം തന്നെ ആലോചിക്കൂ.
Verse 7
तावत्ते नैव हंतव्या यावद्भक्तिकृतश्च मे । तथापि विष्णवे देवा निवेद्यं कारणं त्विदम्
അവർ എനിക്കുള്ള ഭക്തിയാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നിടത്തോളം അവരെ വധിക്കരുത്. എങ്കിലും, ഓ ദേവന്മാരേ, ഈ കാര്യം വിഷ്ണുവിനോട് നിവേദിക്കൂ.
Verse 8
सनत्कुमार उवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा देवाश्शक्रपुरोगमाः । न्यवेदयन् द्रुतं सर्वे ब्रह्मणे प्रथमं मुने
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആ വചനം കേട്ട്, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുൻപിൽ നിന്നുകൊണ്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും വേഗത്തിൽ ആ കാര്യം ആദിമുനിയായ ബ്രഹ്മാവിനോട് നിവേദിച്ചു.
Verse 9
ततो विधिं पुरस्कृत्य सर्वे देवास्सवासवाः । वैकुंठं प्रययुश्शीघ्रं सर्वे शोभासमन्वितम्
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും വിധാതാ ബ്രഹ്മാവിനെ മുൻനിർത്തി, ദിവ്യപ്രഭയിൽ ദീപ്തരായി, വേഗത്തിൽ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।
Verse 10
तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा प्रणेमुर्जातसंभ्रमाः । तुष्टुवुश्च महाभक्त्या कृतांजलिपुटास्सुराः
അവിടെ ചെന്നു ഹരിയെ (വിഷ്ണുവിനെ) ദർശിച്ച ദേവന്മാർ പെട്ടെന്നുള്ള ഭക്തിസംഭ്രമത്തിൽ നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ അഞ്ജലി ചേർത്ത് മഹാഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 11
स्वदुःखकारणं सर्वं पूर्ववत्तदनंतरम् । न्यवेदयन्द्रुतं तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे
തന്റെ ദുഃഖത്തിന് കാരണമായ എല്ലാം, മുമ്പ് സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെ ക്രമമായി സമ്പൂർണ്ണമായി, ശക്തനും സർവ്വവ്യാപിയുമായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനോട് അവൻ വേഗത്തിൽ അറിയിച്ചു।
Verse 12
देवदुःखं ततः श्रुत्वा दत्तं च त्रिपुरालये । ज्ञात्वा व्रतं च तेषां तद्विष्णुर्वचनमब्रवीत्
അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ദുഃഖം കേട്ടും, ത്രിപുരവാസികൾക്ക് ലഭിച്ച വരം അറിഞ്ഞും, അവരുടെ വ്രതാചരണം മനസ്സിലാക്കിയുമിട്ട്, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ഇങ്ങനെ വചനം പറഞ്ഞു।
Verse 13
विष्णुरुवाच । इदं सत्यं वचश्चैव यत्र धर्मस्सनातनः । तत्र दुःखं न जायेत सूर्ये दृष्टे यथा तमः
വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഇത് തീർച്ചയായും സത്യവചനം: എവിടെ സനാതനധർമ്മം നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവിടെ ദുഃഖം ജനിക്കുകയില്ല; സൂര്യദർശനത്തിൽ അന്ധകാരം അകലുന്നതുപോലെ।
Verse 14
सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा देवा दुःखमुपागताः । पुनरूचुस्तथा विष्णुं परिम्लानमुखाम्बुजाः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഈ വചനം കേട്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലരായി. അവരുടെ താമരമുഖങ്ങൾ മങ്ങിപ്പോയി; പിന്നെയും അവർ വിഷ്ണുവിനോട് അതേവിധം പറഞ്ഞു।
Verse 15
देवा ऊचुः । कथं चैव प्रकर्त्तव्यं कथं दुःखं निरस्यते । कथं भवेम सुखिनः कथं स्थास्यामहे वयम्
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം? ദുഃഖം എങ്ങനെ അകറ്റാം? ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ സുഖികളാകാം, പിന്നെ എങ്ങനെ സുരക്ഷിതമായി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളാം?
Verse 16
कथं धर्मा भविष्यंति त्रिपुरे जीविते सति । देवदुःखप्रदा नूनं सर्वे त्रिपुरवासिनः
ത്രിപുരം ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ധർമ്മം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും? തീർച്ചയായും ത്രിപുരവാസികൾ എല്ലാവരും ദേവന്മാർക്ക് ദുഃഖം നൽകുന്നവരാണ്.
Verse 17
किं वा ते त्रिपुरस्येह वधश्चैव विधीयताम् । नोचेदकालिकी देवसंहतिः क्रियतां ध्रुवम्
അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ കൈകളാൽ ഇവിടെ തന്നേ ത്രിപുരവധം നടത്തപ്പെടട്ടെ. അല്ലെങ്കിൽ തീർച്ചയായും ഉടൻ ദേവസൈന്യത്തെ സമാഹരിക്കട്ടെ.
Verse 18
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते तदा देवा दुःखं कृत्वा पुनः पुनः । स्थितिं नैव गतिं ते वै चक्रुर्देववरादिह
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തിൽ വീണു. ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ഇവിടെ അവർക്ക് സ്ഥിരതയും ഗതിയും ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല.
Verse 19
तान्वै तथाविधान्दृष्ट्वा हीनान्विनयसंयुतान् । सोपि नारायणः श्रीमांश्चिंतयेच्चेतसा तथा
അവരെ ആ നിലയിൽ കണ്ടപ്പോൾ—ക്ഷീണരായിരുന്നാലും വിനയസമ്പന്നരായി—ശ്രീമാൻ നാരായണനും ഹൃദയത്തിൽ ആഴമായി ചിന്തിച്ചു.
Verse 20
किं कार्यं देवकार्येषु मया देवसहा यिना । शिवभक्तास्तु ते दैत्यास्तारकस्य सुता इति
ദേവകാര്യങ്ങളിൽ എനിക്ക് എന്ത് കാര്യം, ഞാൻ ദേവന്മാരുടെ സഹായി തന്നെയല്ലോ? ആ ദൈത്യർ സത്യത്തിൽ ശിവഭക്തരാണ്; അവർ താരകന്റെ പുത്രന്മാർ.
Verse 21
इति संचिन्त्य तत्काले विष्णुना प्रभविष्णुना । ततो यज्ञास्स्मृतास्तेन देवकार्यार्थमक्षयाः
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ആ സമയത്ത് പ്രഭാവശാലിയായ വിഷ്ണു ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി അക്ഷയ യജ്ഞങ്ങളെ സ്മരിച്ചു.
Verse 22
तद्विष्णुस्मृतिमात्रेण यज्ञास्ते तत्क्षणं द्रुतम् । आगतास्तत्र यत्रास्ते श्रीपतिः पुरुषोत्तमः
വിഷ്ണുവിനെ വെറും സ്മരിച്ചതിനാൽ മാത്രം ആ യജ്ഞങ്ങൾ അതിക്ഷണത്തിൽ വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി; അവിടെ ശ്രീപതി പുരുഷോത്തമൻ വസിച്ചിരുന്നു.
Verse 23
ततो विष्णुं यज्ञपतिं पुराणं पुरुषं हरिम् । प्रणम्य तुष्टुवुस्ते वै कृतांजलिपुटास्तदा
പിന്നീട് അവർ യജ്ഞപതി, പുരാതന പുരുഷൻ ഹരി വിഷ്ണുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, കൃതാഞ്ജലികളായി ഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 24
भगवानपि तान्दृष्ट्वा यज्ञान्प्राह सनातनम् । सनातनस्तदा सेंद्रान्देवानालोक्य चाच्युतः
ആ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളെ കണ്ട ഭഗവാൻ സനാതനനോട് അരുളിച്ചെയ്തു. തുടർന്ന് അച്യുതനായ സനാതനൻ ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരെ നോക്കി യഥോചിത വചനം പറഞ്ഞു.
Verse 25
विष्णुरुवाच । अनेनैव सदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् । पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये
വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഈ വിധിയാൽ തന്നേ സദാ പരമേശ്വരനെ യജിക്കുവിൻ; ത്രിപുരനാശത്തിനും ത്രിലോകവിഭൂതി ലഭിക്കുവാനും.
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । अच्युतस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः । प्रेम्णा ते प्रणतिं कृत्वा यज्ञेशं तेऽस्तुवन्सुराः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അച്യുതൻ (വിഷ്ണു), ദേവദേവനും ധീമാനുമായ പ്രഭുവിന്റെ വചനം കേട്ട് ദേവന്മാർ പ്രേമത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു യജ്ഞേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 27
एवं स्तुत्वा ततो देवा अजयन्यज्ञपूरुषम् । यज्ञोक्तेन विधानेन संपूर्णविधयो मुने
ഹേ മുനേ, ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ദേവന്മാർ യജ്ഞപുരുഷനെ ജയിച്ചു. യജ്ഞത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ച വിധാനപ്രകാരം എല്ലാ വിധികളും പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു അവർ അത് സാധിച്ചു।
Verse 28
ततस्तस्माद्यज्ञकुंडात्समुत्पेतुस्सहस्रशः । भूतसंघा महाकायाः शूलशक्तिगदायुधाः
അതിനുശേഷം ആ യജ്ഞകുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ആയിരങ്ങളായി ഭൂതസംഘങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു—മഹാകായന്മാർ, ശൂലം, ശക്തി, ഗദ എന്നിവ ആയുധങ്ങളായി ധരിച്ചവർ।
Verse 29
ददृशुस्ते सुरास्तान् वै भूतसंघान्सहस्रशः । शूल शक्तिगदाहस्तान्दण्डचापशिलायुधान्
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആയിരങ്ങളായി നിന്ന ഭൂതസംഘങ്ങളെ കണ്ടു—കൈകളിൽ ശൂലം, ശക്തി, ഗദ; കൂടാതെ ദണ്ഡം, വില്ല്, കല്ല് എന്നിവയും ആയുധങ്ങളായി ധരിച്ചവർ।
Verse 30
नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तथा । कालाग्निरुद्रसदृशान्कालसूर्योपमांस्तदा
അവർ പലവിധ ആയുധങ്ങളാൽ സജ്ജരായി, പലവിധ വേഷങ്ങളും ധരിച്ചു. അപ്പോൾ അവർ കാലാഗ്നിരുദ്രനെപ്പോലെയും കാലസൂര്യനെപ്പോലെയും—അത്യന്തം ഉഗ്രവും ഭയാനകവും ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 31
दृष्ट्वा तानब्रवीद्विष्णुः प्रणिपत्य पुरःस्थितान् । भूतान्यज्ञपतिः श्रीमानुद्राज्ञाप्रतिपालकः
അവർ തന്റെ മുമ്പിൽ നില്ക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, യജ്ഞത്തിന്റെ ശ്രീമാനായ അധിപതി വിഷ്ണു നമസ്കരിച്ചു ആ ഭൂതങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; കാരണം അദ്ദേഹം രുദ്രാജ്ഞയെ വിശ്വസ്തമായി പാലിക്കുന്നവനായിരുന്നു।
Verse 32
विष्णुरुवाच । भूताः शृणुत मद्वाक्यं देवकार्यार्थमुद्यताः । गच्छन्तु त्रिपुरं सद्यस्सर्वे हि बलवत्तराः
വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭൂതഗണങ്ങളേ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുവിൻ. ദേവകാര്യത്തിനായി ഒരുങ്ങി, നിങ്ങളെല്ലാവരും—അത്യന്തം ബലവാന്മാർ—ഉടൻ തന്നെ ത്രിപുരത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ।
Verse 33
गत्वा दग्ध्वा च भित्त्वा च भङ्क्त्वा दैत्यपुरत्रयम् । पुनर्यथागता भूतागंतुमर्हथ भूतये
പോയി ദൈത്യരുടെ ആ ത്രിപുരങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുകയും ഭേദിക്കുകയും തകർത്തു ചിതറിക്കുകയും ചെയ്യുവിൻ. പിന്നെ നിങ്ങൾ വന്ന വഴിയേ തന്നെ മടങ്ങിവന്ന്, ഹേ ഭൂതഗണങ്ങളേ, സകല ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി വീണ്ടും വരുവിൻ।
Verse 34
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं ततो भूतगणाश्च ते । प्रणम्य देवदेवं तं ययुर्दैत्यपुरत्रयम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാന്റെ വചനം കേട്ട ആ ഭൂതഗണങ്ങൾ ദേവാധിദേവനായ മഹാദേവനെ നമസ്കരിച്ചു ത്രിപുര എന്ന ദൈത്യപുരത്രയത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।
Verse 35
गत्वा तत्प्रविशंतश्च त्रिपुराधिपतेजसि । भस्मसादभवन्सद्यश्शलभा इव पावके
അവിടെ ചെന്നു ത്രിപുരാധിപന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സിൽ പ്രവേശിച്ച ഉടൻ അവർ ക്ഷണത്തിൽ ഭസ്മമായി—അഗ്നിയിലേക്കു പാഞ്ഞുചാടുന്ന ശലഭങ്ങളെപ്പോലെ।
Verse 36
अवशिष्टाश्च ये केचित्पलायनपरायणाः । निस्सृत्यारं समायाता हरेर्निकटमाकुलाः
ഇനിയും ശേഷിച്ചിരുന്ന കുറച്ചുപേർ—ഓടിപ്പോകലിൽ മാത്രം തൽപരർ—വാതിൽമാർഗ്ഗം പുറത്ത് പാഞ്ഞിറങ്ങി, അത്യന്തം വ്യാകുലരായി അഭയം തേടി ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ സമീപത്തെത്തി.
Verse 37
तान्दृष्ट्वा स हरिः श्रुत्वा तच्च वृत्तमशेषतः । चिंतयामास भगवान्मनसा पुरुषोत्तमः
അവരെ കണ്ടും ആ മുഴുവൻ സംഭവവിവരം സമ്പൂർണ്ണമായി കേട്ടും, പുരുഷോത്തമനായ ഭഗവാൻ ഹരി മനസ്സിൽ ആഴമായി ചിന്തിച്ചു—ആ സംഘർഷത്തിൽ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന്.
Verse 38
किं कृत्यमधुना कार्यमिति संतप्तमानसः । संतप्तानमरान्सर्वानाज्ञाय च सवासवान्
ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച മനസ്സോടെ അവൻ ചിന്തിച്ചു—“ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണം? ഏത് മാർഗം ശേഷിക്കുന്നു?” എന്നും. ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ അമരദേവന്മാരും ദുഃഖിതരാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവരുടെ ദുരവസ്ഥ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു।
Verse 39
कथं तेषां च दैत्यानां बलाद्धत्वा पुरत्रयम् । देवकार्यं करिष्यामीत्यासीच्चिंतासमाकुलः
അവൻ ചിന്തയിൽ ആകുലനായി—“ആ ശക്തിമാനായ ദൈത്യരുടെ ത്രിപുരം ഞാൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ എങ്ങനെ നശിപ്പിച്ച് ദേവകാര്യത്തെ എങ്ങനെ സാധിപ്പിക്കും?” എന്നു വിചാരിച്ചു।
Verse 40
नाशोऽभिचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः । इति प्राह स्वयं चेशः श्रुत्याचारप्रमाणकृत्
“പരമധർമ്മിഷ്ഠർക്കു അഭിചാരത്താൽ (മന്ത്രതന്ത്രം) നാശമില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല.” എന്ന് ശ്രുതി-ആചാരങ്ങളെ പ്രമാണമാക്കി സ്വയം ഈശ്വരൻ പ്രസ്താവിച്ചു।
Verse 41
दैत्याश्च ते हि धर्मिष्ठास्सर्वे त्रिपुरवासिनः । तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा सुरपुंगवाः
ആ ദൈത്യന്മാരും ത്രിപുരവാസികളും എല്ലാവരും ധർമ്മിഷ്ഠരാണ്. ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! അതുകൊണ്ടാണ് അവർ അവധ്യരായിരിക്കുന്നത്, മറ്റൊന്നുമല്ല.
Verse 42
कृत्वा तु सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयंति ते । मुच्यंते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा
വലിയ പാപങ്ങൾ ചെയ്തവരായാലും രുദ്രനെ ആരാധിച്ചാൽ, താമരയിലയിൽ വെള്ളം തങ്ങാത്തതുപോലെ അവർ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തരാകുന്നു.
Verse 43
रुद्राभ्यर्चनतो देवाः सर्वे कामा भवंति हि । नानोपभोगसंपत्तिर्वश्यतां याति वै भुवि
രുദ്രനെ ആരാധിക്കുന്നതിലൂടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സഫലമാകുന്നു. ഭൂമിയിൽ പലവിധത്തിലുള്ള ഭോഗസമ്പത്തുകളും വശീകരണശക്തിയും തീർച്ചയായും ലഭിക്കുന്നു.
Verse 44
तस्मात्तद्भोगिनो दैत्या लिंगार्चनपरायणाः । अनेकविधसंपत्तेर्मोक्षस्यापि परत्र च
അതിനാൽ ആ ദൈത്യന്മാർ ലിംഗാരാധനയിൽ തൽപരരായി ആ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുകയും, പലവിധത്തിലുള്ള സമ്പത്തും പരലോകത്ത് മോക്ഷവും പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 45
ततः कृत्वा धर्मविघ्नं तेषामेवात्ममायया । दैत्यानां देवकार्यार्थं हरिष्ये त्रिपुरं क्षणात्
പിന്നീട് ഞാൻ എന്റെ മായയാൽ അവരുടെ ധർമ്മത്തിന് വിഘ്നം വരുത്തി, ദേവകാര്യത്തിനായി ആ ദൈത്യന്മാരുടെ ത്രിപുരത്തെ ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് നശിപ്പിക്കും.
Verse 46
विचार्येत्थं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः । कर्तुं व्यवस्थितः पश्चाद्धर्मविघ्नं सुरारिणाम्
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ പുരുഷോത്തമൻ ദേവശത്രുക്കളുടെ ധർമ്മത്തിൽ വിഘ്നം വരുത്താൻ നിശ്ചയിച്ചു, അവരുടെ അധർമ്മശക്തി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുവാൻ.
Verse 47
यावच्च वेद धर्मास्तु यावद्वै शंकरार्चनम् । यावच्च शुचिकृत्यादि तावन्नाशो भवेन्न हि
വേദധർമ്മങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും, ശങ്കരാരാധന നടക്കുന്നതത്രയും, ശുചികൃത്യാദികൾ ആചരിക്കുന്നത്രയും—അത്രയും നാശം (ആത്മീയ പതനം) സംഭവിക്കുകയില്ല.
Verse 48
तस्मादेवं प्रकर्तव्यं वेदधर्मस्ततो व्रजेत् । त्यक्तलिंगार्चना दैत्या भविष्यंति न संशयः
അതിനാൽ ഇങ്ങനെ തന്നെയാകണം; പിന്നെ വേദധർമ്മമനുസരിച്ച് മുന്നേറണം. ദൈത്യർ ശിവലിംഗാരാധന ഉപേക്ഷിക്കും—സംശയമില്ല.
Verse 49
इति निश्चित्य वै विष्णुर्विघ्नार्थमकरोत्तदा । तेषां धर्मस्य दैत्यानामुपायं श्रुति खण्डनम्
ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് വിഷ്ണു അപ്പോൾ വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കാനായി പ്രവർത്തിച്ചു. ദൈത്യരുടെ ധർമ്മം തകർക്കാനുള്ള ഉപായമായി ശ്രുതിയുടെ പ്രാമാണ്യം ‘ഖണ്ഡനം’—വികൃതീകരണം—ആരംഭിച്ചു.
Verse 50
तदैवोवाच देवान्स विष्णुर्देवसहायकृत् । शिवाज्ञया शिवेनैवाज्ञप्तस्त्रैलोक्यरक्षणे
അന്നേ സമയം ദേവസഹായകനായ വിഷ്ണു ദേവന്മാരോട് സംസാരിച്ചു; ത്രിലോകരക്ഷയ്ക്കായി അവൻ ശിവാജ്ഞയാൽ, ശിവൻ തന്നാൽ തന്നെ നിയുക്തനായിരുന്നു.
Verse 51
विष्णुरुवाच । हे देवास्सकला यूयं गच्छत स्वगृहान्ध्रुवम् । देवकार्यं करिष्यामि यथामति न संशयः
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ സർവ്വ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഉറപ്പായി നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ധാമങ്ങളിലേക്കു പോകുക. ദേവകാര്യങ്ങൾ എന്റെ ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കും; സംശയമില്ല।
Verse 52
तान्रुद्राद्विमुखान्नूनं करिष्यामि सुयत्नतः । स्वभक्तिरहिताञ्ज्ञात्वा तान्करिष्यति भस्मसात्
രുദ്രനോട് വിമുഖരായവരെ ഞാൻ തീർച്ചയായും വലിയ ശ്രമത്തോടെ പിന്തിരിപ്പിക്കും. അവർ സത്യഭക്തിയില്ലാത്തവർ എന്നു അറിഞ്ഞ് അവൻ (രുദ്രൻ) അവരെ ഭസ്മമാക്കും।
Verse 53
सनत्कुमार उवाच । तदाज्ञां शिरसाधायश्वासितास्तेऽमरा मुने । स्वस्वधामानि विश्वस्ता ययुर्ब्रह्मापि मोदिताः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, ആ ആജ്ഞ ശിരസ്സിൽ വഹിച്ച് ദേവന്മാർ ആശ്വസിച്ചു. വിശ്വാസത്തോടെ അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി; ബ്രഹ്മാവും സന്തോഷിച്ചു।
Verse 54
ततश्चैवाकरोद्विष्णुर्देवार्थं हितमुत्तमम् । तदेव श्रूयतां सम्यक्सर्वपापप्रणाशनम्
അതിനുശേഷം വിഷ്ണു ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി അത്യുത്തമമായ ഒരു കർമ്മം ചെയ്തു. അതേ കർമ്മം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; അത് സർവ്വപാപങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കുന്നു।
Frequently Asked Questions
A preparatory ethical deliberation within the Tripuravadha narrative: Śiva explains why Tripura’s leaders—though enemies—are not to be killed hastily due to their present puṇya and devotion, and the devas seek counsel from Brahmā and Viṣṇu.
It models a Shaiva doctrine where divine action is not arbitrary: the Lord weighs dharma, gratitude, friendship, and bhakti, showing that destruction occurs only when merit is exhausted and cosmic order requires it.
Puṇya (merit), bhakti (devotion), and the ethics of loyalty—especially the condemnation of mitradroha/suhṛddroha and the claim that kṛtaghna (ingratitude/treachery) lacks expiation.