कैलासमार्गे शङ्करस्य परीक्षा — Śiva Tests the Approachers on the Kailāsa Path

Verse 1

व्यास उवाच । भो ब्रह्मन्भगवन्पूर्वं श्रुतं मे ब्रह्मपुत्रक । जलंधरं महादैत्यमवधीच्छंकरः प्रभुः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ ബ്രഹ്മപുത്രാ! മുമ്പ് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്: പ്രഭുവായ ശങ്കരൻ മഹാദൈത്യൻ ജലന്ധരനെ വധിച്ചതായി.

Verse 2

तत्त्वं वद महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । विस्तारपूर्वकं शृण्वन्कस्तृप्येत्तद्यशोऽमलम्

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ! ശശിമൗലിയായ പരമേശ്വരൻ ശിവന്റെ സത്യതത്ത്വവും പവിത്രചരിതവും വിശദമായി പറയുക. അവന്റെ നിർമല യശസ് മുഴുവനായി കേട്ടാൽ ആര് തൃപ്തനാകും?

Verse 3

सूत उवाच । इत्येवं व्याससंपृष्टो ब्रह्मपुत्रो महामुनिः । उवाचार्थवदव्यग्रं वाक्यं वाक्यविशारदः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—വ്യാസൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മപുത്രനായ മഹാമുനി, വാക്പാടവമുള്ളവൻ, വ്യഗ്രതയില്ലാതെ അർത്ഥവത്തായ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । एकदा जीवशक्रौ च भक्त्या परमया मुने । दर्शनं कर्तुमीशस्य कैलासं जग्मतुर्भृशम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! ഒരിക്കൽ ജീവനും ശക്രനും പരമഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ്, ഈശന്റെ ദർശനം നേടുവാൻ അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 5

अथ गुर्विन्द्रयोर्ज्ञात्वागमनं शंकरः प्रभुः । परीक्षितुं तयोर्ज्ञानं स्वदर्शनरतात्मनोः

അപ്പോൾ പ്രഭു ശങ്കരൻ ഗുരുവിന്റെയും ഇന്ദ്രന്റെയും വരവ് അറിഞ്ഞ്, തന്റെ ദർശനത്തിൽ ലീനമായിരുന്ന ആ ഇരുവരുടെയും ജ്ഞാനം പരീക്ഷിക്കുവാൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 6

महातेजस्विनं शांतं जटासंबद्धमस्तकम् । महाबाहुं महोरस्कं गौरं नयनभीषणम्

അവൻ അപാരതേജസ്സുള്ളതും പരമശാന്തനുമായ ഒരാളെ കണ്ടു; ജടകളാൽ മസ്തകം ബന്ധിതമായവനെ; മഹാബാഹുവും വിശാലവക്ഷസ്ഥലനും ഗൗരവർണ്ണനും ദൃഷ്ടിക്കുതന്നെ ഭക്തിഭയമുണർത്തുന്നവനും ആയിരുന്നു.

Verse 7

अथ तौ गुरुशक्रौ च कुर्वंतौ गमनं मुदा । आलोक्य पुरुषं भीमं मार्गमध्येऽद्भुताकृतिम्

അപ്പോൾ ഗുരു ബൃഹസ്പതിയും ശക്രനും (ഇന്ദ്രൻ) ആനന്ദത്തോടെ യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ, വഴിമധ്യേ അത്ഭുതാകൃതിയുള്ള ഭീമനായ ഒരു പുരുഷനെ അവർ കണ്ടു.

Verse 9

अथो पुरंदरोऽपृच्छत्स्वाधिकारेण दुर्मदः । पुरुषं तं स्वमार्गांतस्थितमज्ञाय शंकरम्

അപ്പോൾ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) തന്റെ അധികാരമദത്തിൽ ദുർമദനായി, തന്റെ പാതയുടെ അറ്റത്ത് നിന്നിരുന്ന ആ പുരുഷനോട് ചോദിച്ചു—അവൻ ശങ്കരനാണെന്ന് അറിയാതെ.

Verse 10

पुरन्दर उवाच । कस्त्वं भोः कुत आयातः किं नाम वद तत्त्वतः । स्वस्थानेसंस्थितश्शंभु किं वान्यत्र गतः प्रभुः

പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) പറഞ്ഞു— ഹേ മഹാനുഭാവാ, നീ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? നിന്റെ നാമം സത്യമായി പറയുക. പ്രഭു ശംഭു സ്വധാമത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ആ പരമാധിപൻ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും പോയോ?

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । शक्रेणेत्थं स पृष्टस्तु किंचिन्नोवाच तापसः । शक्रः पुनरपृच्छद्वै नोवाच स दिगंबरः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു— ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചിട്ടും ആ തപസ്വി ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ശക്രൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു; എന്നാൽ ദിഗംബര സന്ന്യാസി അപ്പോഴും മൗനമായിരുന്നു.

Verse 12

पुनः पुरंदरोऽपृच्छ्ल्लोकानामधिपेश्वरः । तूष्णीमास महायोगी लीलारूपधरः प्रभुः

ലോകനാഥനായ ഇന്ദ്രൻ വീണ്ടും അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു; എന്നാൽ ദിവ്യലീലയ്ക്കായി രൂപം ധരിച്ച ആ മഹായോഗിയായ പ്രഭു മൗനം പാലിച്ചു.

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने शक्रजीवनं नाम त्रयोदशोऽ ध्यायः

ഇപ്രകാരം ശ്രീ ശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ രുദ്രസംഹിതയിലെ അഞ്ചാമത്തെ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ ജലന്ധരവധം എന്ന ഭാഗത്ത് 'ശക്രജീവനം' എന്ന പതിമൂന്നാം അധ്യായം അവസാനിക്കുന്നു.

Verse 14

अथ चुक्रोध देवेशस्त्रैलोक्यैश्वर्यगर्वितः । उवाच वचनं चैव तं निर्भर्त्स्य जटाधरम्

അപ്പോൾ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ഐശ്വര്യത്തിൽ ഗർവിതനായ ദേവേന്ദ്രൻ കോപിച്ചു; ആ ജടാധാരിയായ തപസ്വിയെ ശകാരിച്ചുകൊണ്ട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 15

इन्द्र उवाच । रे मया पृच्छ्यमानोऽपि नोत्तरं दत्तवानसि । अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्रातास्ति दुर्मते

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: എടാ! ഞാൻ ചോദിച്ചിട്ടും നീ മറുപടി നൽകിയില്ല. അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ വജ്രം കൊണ്ട് അടിക്കും—ഹേ ദുർമതി, നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ഇനി ആരുണ്ട്?

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्युदीर्य ततो वज्री संनिरीक्ष्य क्रुधा हि तम् । हंतुं दिगंबरं वज्रमुद्यतं स चकार ह

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം വജ്രീ ക്രോധത്തോടെ അവനെ കൂർമ്മമായി നോക്കി, ദിഗംബരനെ വധിക്കുവാൻ വജ്രം ഉയർത്തി തയ്യാറായി.

Verse 17

पुरंदरं वज्रहस्तं दृष्ट्वा देवस्सदाशिवः । चकार स्तंभनं तस्य वज्रपातस्य शंकरः

കയ്യിൽ വജ്രം ധരിച്ച പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ കണ്ട ദേവൻ സദാശിവൻ—ശങ്കരൻ—ആ വജ്രപാതത്തിന്റെ ബലം തടഞ്ഞു നിർവീര്യമാക്കി.

Verse 18

ततो रुद्रः क्रुधाविष्टः करालाक्षो भयंकरः । द्रुतमेव प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव

അപ്പോൾ രുദ്രൻ ക്രോധാവിഷ്ടനായി, ഭീകരനേത്രങ്ങളോടെ ഭയങ്കരനായി, ഉടൻ തന്നെ ജ്വലിച്ചു—സ്വതേജസ്സാൽ എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 19

बाहुप्रतिष्टंभभुवामन्युनांतश्शचीपतिः । समदह्यत भोगीव मंत्ररुद्धपराक्रमः

അപ്പോൾ ശചീപതി (ഇന്ദ്രൻ), തന്റെ ബാഹുബലവും പരാക്രമവും മന്ത്രശക്തിയാൽ തടയപ്പെട്ടതിനാൽ, തടയപ്പെട്ടവരുടെ ക്രോധാഗ്നിയിൽ ദഹിക്കപ്പെട്ടു—അകത്ത് തന്നെ കത്തുന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ.

Verse 20

दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं प्रज्वलंतं स्वतेजसा । पुरुषं तं धिया ज्ञात्वा प्रणनाम हरं प्रभुम्

ബൃഹസ്പതി സ്വതേജസ്സാൽ ഉടൻ ജ്വലിക്കുന്ന ആ ദിവ്യപുരുഷനെ കണ്ടു; ധീബോധത്തോടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പരമപ്രഭു ഹരനോട് പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 21

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततो गुरुरुदारधीः । नत्वा च दंडवद्भूमौ प्रभुं स्तोतुं प्रचक्रमे

അപ്പോൾ ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ഗുരു അഞ്ജലി ചേർത്ത്; ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് പ്രഭുവിനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 22

गुरुरुवाच । नमो देवाधिदेवाय महादेवाय चात्मने । महेश्वराय प्रभवे त्र्यम्बकाय कपर्दिने

ഗുരു പറഞ്ഞു—ദേവാധിദേവനായ മഹാദേവനേ, അന്തര്യാമിയായ ആത്മസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; മഹേശ്വര പ്രഭുവേ, ആദിമൂലമായ പ്രഭവനേ, ത്ര്യംബകനേ കപർദിനേ, പ്രണാമം।

Verse 23

दीननाथाय विभवे नमोंऽधकनिषूदिने । त्रिपुरघ्नाय शर्वाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने

ദീനരുടെ നാഥനായ സർവ്വശക്തനായ വിഭവനേ, നമസ്കാരം; അന്ധകനിഷൂദനേ, പ്രണാമം. ത്രിപുരഘ്നനായ ശർവ്വനേ, പരമേഷ്ഠിയായ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപ പ്രഭുവേ, നമോ നമഃ।

Verse 24

विरूपाक्षाय रुद्राय बहुरूपाय शंभवे । विरूपायातिरूपाय रूपातीताय ते नमः

വിരൂപാക്ഷനായ രുദ്രനേ, ബഹുരൂപനായ ശംഭുവേ, നമസ്കാരം; രൂപാതീത പ്രഭോ! സാധാരണ രൂപത്തിനും അതിരൂപത്തിനും അതീതനായ നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 25

यज्ञविध्वंसकर्त्रे च यज्ञानां फलदायिने । नमस्ते मखरूपाय परकर्मप्रवर्तिने

യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും യജ്ഞങ്ങളുടെ സത്യഫലം നല്കുന്നവനും ആയ നിനക്കു നമസ്കാരം. മഖസ്വരൂപനേ, ജീവികളെ അവരുടെ പരകർമ്മത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 26

कालांतकाय कालाय कालभोगिधराय च । नमस्ते परमेशाय सर्वत्र व्यापिने नमः

മൃത്യുവിനെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, സ്വയം കാലമായവനേ, കാലസർപ്പത്തെ ധരിക്കുന്നവനേ—നമസ്കാരം. ഹേ പരമേശ്വരാ, സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രഭുവേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമഃ.

Verse 27

नमो ब्रह्मशिरोहंत्रे ब्रह्मचंद्र स्तुताय च । ब्रह्मण्याय नमस्तेऽस्तु नमस्ते परमात्मने

ബ്രഹ്മന്റെ ശിരസ്സിനെ സംഹരിച്ചവനേ, ബ്രഹ്മാവും ചന്ദ്രനും സ്തുതിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഭക്തരക്ഷകനായ ബ്രാഹ്മണ്യാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; പരമാത്മാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 28

त्वमग्निरनिलो व्योम त्वमेवापो वसुंधरा । त्वं सूर्यश्चन्द्रमा भानि ज्योतिश्चक्रं त्वमेव हि

നീ തന്നെയാണ് അഗ്നി, വായു, ആകാശം; നീ തന്നെയാണ് ജലം, ഭൂമി. നീ തന്നെയാണ് സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, എല്ലാ ദീപ്തജ്യോതികളും—ആ ജ്യോതിചക്രം മുഴുവനും നീ തന്നെയാകുന്നു.

Verse 29

त्वमेव विष्णुस्त्वं ब्रह्मा तत्स्तुतस्त्वं परेश्वरः । मुनयः सनकाद्यास्त्वं नारदस्त्वं तपोधनः

നീ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു, നീ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാ; അവരാൽ പോലും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന പരേശ്വരൻ നീ തന്നെയാണ്. നീ തന്നെയാണ് സനകാദി മുനികൾ; തപോധനനായ നാരദനും നീ തന്നെയാണ്.

Verse 30

त्वमेव सर्व लोकेशस्त्वमेव जगदात्मकः । सर्वान्वयस्सर्वभिन्नस्त्वमेव प्रकृतेः परः

നീ തന്നെയാണ് സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഈശ്വരൻ; നീ തന്നെയാണ് ജഗത്തിന്റെ ആത്മസ്വരൂപം. നീ എല്ലാറ്റിലും അന്തർബന്ധമായി വ്യാപിച്ചിട്ടും, എല്ലാറ്റിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തൻ; നീ തന്നെയാണ് പ്രകൃതിയെ അതിക്രമിച്ചവൻ.

Verse 31

त्वं वै सृजसि लोकांश्च रजसा विधिनामभाक् । सत्त्वेन हरिरूपस्त्वं सकलं यासि वै जगत्

നീ റജോഗുണത്താൽ വിധാതാവിന്റെ (ബ്രഹ്മാവിന്റെ) പദം സ്വീകരിച്ച് ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സത്ത്വഗുണത്താൽ ഹരിരൂപനായി സമസ്ത ജഗത്തിലും വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 32

त्वमेवासि महादेव तमसा हररूपधृक् । लीलया भुवनं सर्वं निखिलं पांचभौतिकम्

നീ തന്നെയാണ് മഹാദേവൻ. തമോഗുണത്താൽ നീ ഹരരൂപം ധരിക്കുന്നു; നിന്റെ ദിവ്യലീലയിൽ പഞ്ചഭൗതികമായ ഈ സമസ്ത ഭുവനവും വ്യാപിച്ചു നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 33

त्वद्ध्यानबलतस्सूर्यस्तपते विश्वभावन । अमृतं च्यवते लोके शशी वाति समरिणः

ഹേ വിശ്വഭാവന! നിന്റെ ധ്യാനബലത്താൽ സൂര്യൻ തപിക്കുന്നു; ചന്ദ്രൻ ലോകത്തിൽ അമൃതധാര ചൊരിയിക്കുന്നു; സമീരൻ വീശുന്നു—എല്ലാം നിന്റെ അന്തർവ്യാപ്ത അധിപത്യത്താൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 34

त्वद्ध्यानबलतो मेघाश्चांबु वर्षंति शंकर । त्वद्ध्यानबलतश्शक्रस्त्रिलोकीं पाति पुत्रवत्

ഹേ ശങ്കരാ! നിന്റെ ധ്യാനബലത്താൽ മേഘങ്ങൾ ജലവർഷം ചെയ്യുന്നു; നിന്റെ ധ്യാനബലത്താൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ത്രിലോകത്തെ പുത്രന്മാരെപ്പോലെ കാക്കുന്നു।

Verse 35

त्वद्ध्यानबलतो मेघाः सर्वे देवा मुनीश्वराः । स्वाधिकारं च कुर्वंति चकिता भवतो भयात्

നിന്റെ ധ്യാനബലത്താൽ മേഘങ്ങളും സർവ്വദേവന്മാരും മുനീശ്വരന്മാരും തങ്ങളുടെ നിയതകർമ്മം നിർവഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ നിന്റെ ഭയത്തിൽ വിറച്ച് ഭീതിയോടെ നിൽക്കുന്നു।

Verse 36

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनाद्भुवि मानवाः । नाद्रियन्ते सुरान्रुद लोकैश्वर्यं च भुंजते

ഹേ രുദ്രാ! നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ സേവനം മാത്രത്താൽ ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ ദേവന്മാരിൽ ആശ്രയിക്കാതെ; ലോകങ്ങളിൽ ഐശ്വര്യവും സമൃദ്ധിയും അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 37

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनादगमन्पराम् । गतिं योगधना नामप्यगम्यां सर्वदुर्लभाम्

നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ സേവനം മാത്രത്താൽ അവർ പരമഗതി പ്രാപിച്ചു—‘യോഗധനം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ആ അനുപമ സ്ഥിതി, അഭക്തർക്കു അഗമ്യവും എല്ലാവർക്കും അത്യന്തം ദുർലഭവും ആകുന്നു।

Verse 38

सनत्कुमार उवाच । बृहस्पतिरिति स्तुत्वा शंकरं लोकशंकरम् । पादयो पातयामास तस्येशस्य पुरंदरम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ലോകക്ഷേമകാരനായ ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ച് (ഇന്ദ്രൻ) ‘ബൃഹസ്പതി’യെ സ്മരിച്ചു; പിന്നെ പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രൻ ആ പരമേശ്വരന്റെ പാദങ്ങളിൽ താനെ വീണു നമസ്കരിച്ചു।

Verse 39

पातयित्वा च देवेशमिंद्रं नत शिरोधरम् । बृहस्पतिरुवाचेदं प्रश्रयावनतश्शिवम्

ദേവാധിപനായ ഇന്ദ്രനെ വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ നിലയിൽ വീഴ്ത്തിയ ശേഷം, ബൃഹസ്പതി ആദരവും വിനയവും കൊണ്ട് ശിവനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 40

बृहस्पतिरुवाच । दीननाथ महादेव प्रणतं तव पादयोः । समुद्धर च शांतं स्वं क्रोधं नयनजं कुरु

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദീനനാഥ മഹാദേവാ! ഞാൻ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു. നിന്റെ ഭക്തനെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ; കണ്ണുകളിൽ നിന്നുയർന്ന നിന്റെ ക്രോധം ശമിപ്പിച്ച് ശാന്തമാക്കണമേ।

Verse 41

तुष्टो भव महादेव पाहीद्र शरणागतम् । अग्निरेव शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः

ഹേ മഹാദേവാ, പ്രസന്നനാകണമേ; ശരണാഗതനായ ഇന്ദ്രനെ രക്ഷിക്കണമേ. നിന്റെ ഭാലനേത്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ അഗ്നി ശമിച്ച് ശാന്തമാകട്ടെ.

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य गुरोर्वाक्यं देवदेवो महेश्वरः । उवाच करुणासिन्धुर्मेघनिर्ह्रादया गिरा

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഗുരുവിന്റെ വചനം കേട്ട ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ, കരുണാസമുദ്രൻ, മേഘഗർജ്ജനസദൃശമായ ഗംഭീര സ്വരത്തിൽ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 43

महेश्वर उवाच । क्रोधं च निस्सृते नेत्राद्धारयामि बृहस्पतेः । कथं हि कञ्चुकीं सर्पस्संधत्ते नोज्झितां पुनः

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബൃഹസ്പതേ! എന്റെ കണ്ണിൽ നിന്നു ക്രോധം പുറപ്പെട്ടാലും ഞാൻ അതിനെ സംയമിച്ച് ധരിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ ഉപേക്ഷിച്ച തൊലി സർപ്പം വീണ്ടും എങ്ങനെ ധരിക്കും?

Verse 44

सनत्कुमार उवाचु । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य बृहस्पतिः । उवाच क्लिष्टरूपश्च भयव्याकुलमानसः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ശങ്കരന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ ബൃഹസ്പതിയുടെ രൂപം ക്ഷീണിച്ചു, മനസ്സ് ഭയത്തിൽ വ്യാകുലമായി; പിന്നെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു।

Verse 45

बृहस्पतिरुवाच । हे देव भगवन्भक्ता अनुकंप्याः सदैव हि । भक्तवत्सलनामेति त्वं सत्यं कुरु शंकर

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ഹേ ഭഗവാനേ! അങ്ങയുടെ ഭക്തർ എപ്പോഴും കരുണയ്ക്ക് അർഹരാണ്. അതിനാൽ ഹേ ശങ്കരാ, ‘ഭക്തവത്സലൻ’ എന്ന നാമം പ്രവൃത്തിയിൽ സത്യമാക്കണമേ।

Verse 46

क्षेप्तुमन्यत्र देवेश स्वतेजोऽत्युग्रमर्हसि । उद्धर्तस्सर्वभक्तानां समुद्धर पुरंदरम्

ഹേ ദേവേശാ! നിന്റെ അത്യുഗ്രമായ സ്വതേജസ് മറ്റിടത്തേക്ക് തിരിക്കണമേ. നീ സർവ്വഭക്തന്മാരുടെയും ഉദ್ಧാരകനാകയാൽ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 47

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो गुरुणा रुद्रो भक्तवत्सलनामभाक् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सुरेज्यं प्रणतार्त्तिहा

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഗുരു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ‘ഭക്തവത്സലൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ രുദ്രൻ പ്രസന്നഹൃദയത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു. ദേവന്മാർക്കും ആരാധ്യൻ, ശരണാഗതരുടെ ദുഃഖഹരൻ അവൻ പ്രതികരിച്ചു.

Verse 48

शिव उवाच । प्रीतः स्तुत्यानया तात ददामि वरमुत्तमम् । इन्द्रस्य जीवदानेन जीवेति त्वं प्रथां व्रज

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പ്രിയകുമാരാ! ഈ സ്തുതിയാൽ ഞാൻ പ്രീതനായിരിക്കുന്നു; ഞാൻ നിനക്ക് ഉത്തമ വരം നൽകുന്നു. ഇന്ദ്രനു ജീവദാനം ചെയ്തതിനാൽ നീ ‘ജീവ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകുക.

Verse 49

समुद्भूतोऽनलो योऽयं भालनेत्रात्सुरेशहा । एनं त्यक्ष्याम्यहं दूरं यथेन्द्रं नैव पीडयेत्

എന്റെ ഭാലനേത്രത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ അഗ്നി ദേവാധിപന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നതാണ്. ഇത് ഇന്ദ്രനെ പീഡിപ്പിക്കാതിരിക്കുവാൻ ഞാൻ ഇതിനെ ദൂരെയേക്ക് എറിഞ്ഞുകളയും.

Verse 50

सनत्कुमार उवाच् । इत्युक्त्वा तं करे धृत्वा स्वतेजोऽनलमद्भुतम् । भालनेत्रात्समुद्भूतं प्राक्षिपल्लवणांभसि

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ഭാലനേത്രത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച തന്റെ സ്വതേജസ്സായ അത്ഭുത അഗ്നിയെ കൈയിൽ എടുത്തു, ലവണജല സമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു।

Verse 51

ततश्चांतर्दधे रुद्रो महालीलाकरः प्रभुः । गुरुशक्रौ भयान्मुक्तौ जग्मतुः सुखमुत्तमम्

അതിനുശേഷം മഹാലീലാകാരനായ പ്രഭു രുദ്രൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ഭയത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായ ഗുരു (ബൃഹസ്പതി)യും ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യും പരമസുഖ-ശാന്തി പ്രാപിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 52

यदर्थं गमनोद्युक्तौ दर्शनं प्राप्य तस्य वै । कृतार्थौ गुरुशक्रौ हि स्वस्थानं जग्मतुर्मुदा

ഏതിനു വേണ്ടിയാണ് അവർ യാത്രയ്ക്ക് ഒരുങ്ങിയതോ, ആ പ്രഭുവിന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചതോടെ ഗുരുവും ശക്രനും കൃതാർത്ഥരായി; ആനന്ദത്തോടെ തങ്ങളുടെ സ്വസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.