मयस्य शिवस्तुतिः — Maya’s Hymn to Śiva (and Śiva’s Gracious Response)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एतस्मिन्नंतरे शंभुं प्रसन्नं वीक्ष्य दानवः । तत्राजगाम सुप्रीतो मयोऽदग्धः कृपाबलात्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇതിനിടയിൽ ശംഭുവിനെ പ്രസന്നനായി കണ്ടു, ശിവന്റെ കരുണാശക്തിയാൽ ദഹിക്കാതിരുന്ന ദാനവൻ മയൻ അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ അവിടെ എത്തി।

Verse 2

प्रणनाम हरं प्रीत्या सुरानन्यानपि ध्रुवम् । कृतांजलिर्नतस्कंधः प्रणनाम पुन श्शिवम्

അവൻ പ്രീതിഭക്തിയോടെ ഹരനെ പ്രണാമം ചെയ്തു; പിന്നെ നിശ്ചയമായും മറ്റു ദേവന്മാരെയും വണങ്ങി. കൈകൂപ്പി, തോളുകൾ കുനിച്ച്, വീണ്ടും ഭഗവാൻ ശിവനോട് ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 3

अथोत्थाय शिवं दृष्ट्वा प्रेम्णा गद्गदसुस्वरः । तुष्टाव भक्तिपूर्णात्मा स दानववरो मयः

പിന്നീട് എഴുന്നേറ്റ് ശിവനെ ദർശിച്ച്, പ്രേമത്തിൽ കണ്ഠം ഇടറിപ്പോയി; ദാനവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മയൻ ഭക്തിപൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ അവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 4

मय उवाच देवदेव महादेव भक्तवत्सल शंकरः । कल्पवृक्षस्वरूपोसि सर्वपक्षविवर्जितः

മയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ മഹാദേവാ, ഭക്തവത്സല ശങ്കരാ! നീ കല്പവൃക്ഷസ്വരൂപൻ; എല്ലാ പക്ഷപാതവും വിട്ടവൻ।

Verse 5

ज्योतीरूपो नमस्तेस्तु विश्वरूप नमोऽस्तु ते । नमः पूतात्मने तुभ्यं पावनाय नमोनमः

ജ്യോതിരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; വിശ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമോ നമഃ। ഹേ പൂതാത്മാവേ, നിനക്കു വന്ദനം; ഹേ പാവനനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 6

चित्ररूपाय नित्याय रूपातीताय ते नमः । दिव्यरूपाय दिव्याय सुदिव्याकृतये नमः

വിചിത്രവും നാനാരൂപങ്ങളുമുള്ള നിത്യനും രൂപാതീതനുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ദിവ്യരൂപനേ, പരമദിവ്യനേ, അതിദിവ്യാകൃതിസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 7

नमः प्रणतसर्वार्तिनाशकाय शिवात्मने । कर्त्रे भर्त्रे च संहर्त्रे त्रिलोकानां नमोनमः

ശരണമായി നമിക്കുന്നവരുടെ സകല ദുഃഖ-ആർത്തികളും നശിപ്പിക്കുന്ന ശിവാത്മസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ത്രിലോകങ്ങളുടെ കർത്താവും ഭർത്താവും സംഹർത്താവുമായ നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 8

भक्तिगम्याय भक्तानां नमस्तुभ्यं कृपा लवे । तपस्सत्फलदात्रे ते शिवाकांत शिवेश्वर

ഭക്തിയാൽ പ്രാപ്യനായവനേ, ഭക്തർക്കുള്ള കൃപയുടെ കണസ్వరൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ശിവേശ്വരാ, ശിവാകാന്താ! തപസ്സിന്റെ സത്ഫലം നൽകുന്നവനേ; നിന്റെ കരുണയുടെ ഒരു തുള്ളി മതി.

Verse 9

न जानामि स्तुतिं कर्तुं स्तुतिप्रिय परेश्वर । प्रसन्नो भव सर्वेश पाहि मां शरणाग तम्

ഹേ സ്തുതിപ്രിയ പരമേശ്വരാ! എനിക്ക് സ്തുതി ചെയ്യാൻ അറിയില്ല. ഹേ സർവേശ്വരാ, പ്രസന്നനാകണമേ; ശരണാഗതനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 10

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मयोक्ता हि संस्तुतिं परमेश्वरः । प्रसन्नोऽभूद्द्विजश्रेष्ठ मयं प्रोवाच चादरात्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഉച്ചരിച്ച ഈ സ്തുതിയെ കേട്ടപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആദരത്തോടെ എന്നോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 11

शिव उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽहं मय दानवसत्तम । मनोऽभिलषितं यत्ते तद्दास्यामि न संशयः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദാനവസത്തമനായ മയാ, വരം പറയുക; ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. നിന്റെ മനസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തോ അതു തന്നെയാകും നൽകുക—സംശയമില്ല.

Verse 12

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे सनत्कुमारपाराशर्य्यसंवादे त्रिपुरवधानंतरदेवस्तुतिमयस्तुतिमुंडिनिवेशनदेवस्वस्थानगमनवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ, സനത്കുമാര–പാരാശര്യ (വ്യാസ) സംവാദത്തിൽ, ‘ത്രിപുരവധാനന്തര ദേവസ്തുതി (ഭക്തിമയ സ്തോത്രം), മുണ്ഡിനിയുടെ സ്ഥാപനം, ദേവന്മാർ സ്വസ്വസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കുള്ള ഗമനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ദ്വാദശ അധ്യായം.

Verse 13

मय उवाच । देवदेव महादेव प्रसन्नो यदि मे भवान् । वरयोग्योऽस्म्यहं चेद्धि स्वभक्तिं देहि शाश्वतीम्

മയാ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ, ഹേ മഹാദേവ! നീ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ വരത്തിന് യോഗ്യനാണെങ്കിൽ, നിന്റെ ശാശ്വത ഭക്തി—അഖണ്ഡ ശിവഭക്തി—എനിക്കു ദാനം ചെയ്യണമേ.

Verse 14

स्वभक्तेषु सदा सख्यं दीनेषु च दयां सदा । उपेक्षामन्यजीवेषु खलेषु परमेश्वर

ഹേ പരമേശ്വരാ! നിന്റെ ഭക്തരോടു സദാ സഖ്യഭാവം പുലർത്തണമേ; ദീനദുഃഖിതരോടു സദാ കരുണ കാണിക്കണമേ; മറ്റു ജീവികളോടു ഉപേക്ഷ നിലനിർത്തണമേ; ദുഷ്ടരോടു പവിത്രമായ അവഗണന കൈവിടാതിരിക്കണമേ.

Verse 15

कदापि नासुरो भावो भवेन्मम महेश्वर । निर्भयः स्यां सदा नाथ मग्नस्त्वद्भजने शुभे

ഹേ മഹേശ്വരാ! എനിക്കുള്ളിൽ ഒരിക്കലും അസുരഭാവം ഉദിക്കാതിരിക്കണമേ. ഹേ നാഥാ! ഞാൻ സദാ നിർഭയനായി, നിന്റെ ശുഭാരാധനയിൽ ലീനനായി ഇരിക്കണമേ.

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थ्यमानस्तु शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच मये नाथ प्रसन्नो भक्तवत्सलः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആത്മാർത്ഥമായി പ്രാർത്ഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭക്തവത്സലനായ പരമേശ്വരൻ ശങ്കരൻ പ്രസന്നനായി മയനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: “ഹേ നാഥ…”

Verse 17

महेश्वर उवाच । दानवर्षभ धन्यस्त्वं मद्भक्तो निर्विकारवान् । प्रदत्तास्ते वरास्सर्वेऽभीप्सिता ये तवाधुना

മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദാനവശ്രേഷ്ഠാ, നീ ധന്യനാണ്, നീ എന്റെ നിർവികാരനായ ഭക്തനാണ്. നീ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ വരങ്ങളും ഇപ്പോൾ നിനക്ക് നൽകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 18

गच्छ त्वं वितलं लोकं रमणीयं दिवोऽपि हि । समेतः परिवारेण निजेन मम शासनात्

എന്റെ ശാസനപ്രകാരം, നീ നിന്റെ സ്വന്തം പരിചാരകസംഘത്തോടുകൂടെ വിതല ലോകത്തിലേക്ക് പോകുക—അത് സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാളും മനോഹരമാണ്।

Verse 19

निर्भयस्तत्र संतिष्ठ संहृष्टो भक्तिमान्सदा । कदापि नासुरो भावो भविष्यति मदाज्ञया

അവിടെ ഭയമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുക; എപ്പോഴും ആനന്ദത്തോടെ ഭക്തിയിൽ സ്ഥിരനാകുക. എന്റെ ആജ്ഞയാൽ നിനക്കിൽ ഒരിക്കലും അസുരഭാവം ഉദിക്കുകയില്ല।

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञां शिरसाधाय शंकरस्य महात्मनः । तं प्रणम्य सुरांश्चापि वितलं प्रजगाम सः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ ശങ്കരന്റെ ആജ്ഞ ശിരസ്സിൽ വഹിച്ച്, അവനെയും ദേവന്മാരെയും പ്രണാമം ചെയ്ത്, അവൻ വിതല ലോകത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे ते वै मुण्डिनश्च समागताः । प्रणम्योचुश्च तान्सर्वान्विष्णुब्रह्मादिकान् सुरान्

അതിനിടയിൽ മുണ്ഡിതശിരസ്സുകളായ ആ പരിചാരകർ അവിടെ എത്തി. പ്രണാമം ചെയ്ത്, വിഷ്ണു-ബ്രഹ്മാദികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും അവർ പറഞ്ഞു।

Verse 22

कुत्र याम वयं देवाः कर्म किं करवामहे । आज्ञापयत नश्शीघ्रं भव दादेशकारकान्

ഞങ്ങൾ ദേവന്മാർ എവിടേക്ക് പോകണം, ഏത് കര്‍മ്മം ചെയ്യണം? ഹേ ഭവ (ശിവ), വേഗം ആജ്ഞാപിക്കണമേ; നിന്റെ ആജ്ഞ നടപ്പാക്കാൻ ഞങ്ങൾ സന്നദ്ധരാണ്।

Verse 23

कृतं दुष्कर्म चास्माभिर्हे हरे हे विधे सुराः । दैत्यानां शिवभक्तानां शिवभक्तिर्विनाशिता

ഹേ ഹരി, ഹേ വിധാതാ (ബ്രഹ്മാ), ഹേ ദേവന്മാരേ! ഞങ്ങൾ മഹാദുഷ്കർമ്മം ചെയ്തു—ശിവഭക്തരായ ദൈത്യരുടെ ശിവഭക്തി ഞങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 24

कोटिकल्पानि नरके नो वासस्तु भविष्यति । नोद्धारो भविता नूनं शिवभक्तविरोधिनाम्

ശിവഭക്തരെ വിരോധിക്കുന്നവർ കോടി കല്പങ്ങൾ നരകത്തിൽ വസിക്കും; നിശ്ചയമായും അവർക്കു മോചനമില്ല.

Verse 25

परन्तु भवदिच्छात इदं दुष्कर्म नः कृतम् । तच्छांतिं कृपया ब्रूत वयं वश्शरणागताः

എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ ഇച്ഛയുടെ സമ്മർദ്ദം കൊണ്ടുതന്നെ ഈ ദുഷ്കർമ്മം ഞങ്ങളാൽ നടന്നു. ദയവായി ഇതിന്റെ ശാന്തിയുടെ മാർഗം പറയുക; ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ അധീനരായി ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 26

सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । अब्रु वन्मुंडिनस्तांस्ते स्थितानग्रे कृतांजलीन्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മ മുതലായ ദേവന്മാർ മുന്നിൽ കൈകൂപ്പി നിന്നിരുന്ന ആ മുണ്ഡിത തപസ്വികളോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 27

विष्ण्वादय ऊचुः । न भेतव्यं भवद्भिस्तु मुंडिनो वै कदाचन । शिवाज्ञयेदं सकलं जातं चरितमुत्तमम्

വിഷ്ണു മുതലായവർ പറഞ്ഞു: ഹേ മുണ്ഡിതരേ, നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഭയപ്പെടേണ്ട. ഇതെല്ലാം ശിവാജ്ഞയാൽ തന്നെയാണ് സംഭവിച്ചത്—ഇത് ഉത്തമചരിതം.

Verse 28

युष्माकं भविता नैव कुगतिर्दुःखदायिनी । शिववासा यतो यूयं देवर्षिहितकारकाः

നിങ്ങൾക്കു ദുഃഖം നൽകുന്ന ദുർഗതി ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകുകയില്ല; കാരണം നിങ്ങൾ ശിവധാമവാസികളായി ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ഹിതം ചെയ്യുന്നവരാണ്।

Verse 29

सुरर्षिहितकृच्छंभुस्सुरर्षिहितकृत्प्रियः । सुरर्षिहितकृन्नॄणां कदापि कुगतिर्नहि

ശംഭു എപ്പോഴും ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ഹിതത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ; അവരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നവർക്ക് പ്രിയൻ. അത്തരം മംഗളസേവയിൽ ലീനരായവർക്ക് ഒരിക്കലും കുഗതിയോ പതനമോ ഉണ്ടാകില്ല।

Verse 30

अद्यतो मतमेतं हि प्रविष्टानां नृणां कलौ । कुगतिर्भविता ब्रूमः सत्यं नैवात्र संशयः

ഇന്നുമുതൽ കലിയുഗത്തിൽ ഈ ദൃഷ്ടിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കു തീർച്ചയായും കുഗതിയും പതനവും ഉണ്ടാകും—ഇത് ഞങ്ങൾ സത്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല।

Verse 31

भवद्भिर्मुंडिनो धीरा गुप्तभावान्ममाज्ञया । तावन्मरुस्थली सेव्या कलिर्यावात्समाव्रजेत्

ധീരരായ മുണ്ഡിന തപസ്വികളേ! എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഉള്ളിലെ ഉദ്ദേശം മറച്ചുവെച്ച്, കലി പൂർണ്ണമായി വരുവോളം മരുഭൂമി പ്രദേശത്ത് വസിച്ച് സേവാ-സാധന നടത്തുക।

Verse 32

आगते च कलौ यूयं स्वमतं स्थापयिष्यथ । कलौ तु मोहिता मूढास्संग्रहीष्यंति वो मतम्

കലി വന്നെത്തുമ്പോൾ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സ്വമതം സ്ഥാപിക്കും; കലിയുഗത്തിൽ മോഹിതരും മൂഢരുമായ ജനങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ മതം സ്വീകരിക്കും।

Verse 33

इत्याज्ञप्ताः सुरेशैश्च मुंडिनस्ते मुनीश्वर । नमस्कृत्य गतास्तत्र यथोद्दिष्टं स्वमाश्रमम्

ദേവാധിപന്മാർ ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിച്ചതിനാൽ, ഹേ മുനീശ്വരാ, ആ മുണ്ഡിത തപസ്വികൾ നമസ്കരിച്ചു, നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 34

ततस्स भगवान्रुद्रो दग्ध्वा त्रिपुरवासिनः । कृतकृत्यो महायोगी ब्रह्माद्यैरभिपूजितः

അനന്തരം ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ത്രിപുരവാസികളെ ദഹിപ്പിച്ച് കൃതകൃത്യനായി; ആ മഹായോഗിയെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.

Verse 35

स्वगणैर्निखिलैर्देव्या शिवया सहितः प्रभुः । कृत्वामरमहत्कार्यं ससुतोंतरधादथ

അപ്പോൾ പ്രഭു ദേവി ശിവയോടും തന്റെ എല്ലാ ഗണങ്ങളോടും കൂടി, അമരന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി മഹത്തായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു, പുത്രനോടുകൂടെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 36

ततश्चांतर्हिते देवे परिवारान्विते शिवे । धनुश्शरस्थाद्यश्च प्राकारोंतर्द्धिमागमत्

പിന്നീട് പരിചാരകസമൂഹത്തോടുകൂടിയ ദേവാധിദേവൻ ശിവൻ അന്തർഹിതനായപ്പോൾ, ധനുർധരന്മാരും ശരധാരികളും മുതലായവരും ആ പ്രാകാരവും അപ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 37

ततो ब्रह्मा हरिर्देवा मुनिगंधर्वकिन्नराः । नागास्सर्पाश्चाप्सरसस्संहृष्टाश्चाथ मानुषाः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും ഹരിയും (വിഷ്ണു), ദേവന്മാരും, മുനിമാരും, ഗന്ധർവ‑കിന്നരന്മാരും, നാഗ‑സർപ്പങ്ങളും, അപ്സരസ്സുകളും മനുഷ്യരും—എല്ലാവരും ആനന്ദത്തോടെ ഉല്ലസിച്ചു।

Verse 38

स्वंस्वं स्थानं मुदा जग्मुश्शंसंतः शांकरं यशः । स्वंस्वं स्थानमनुप्राप्य निवृतिं परमां ययुः

ശാങ്കരന്റെ യശസ്സിനെ പുകഴ്ത്തി അവർ ആനന്ദത്തോടെ തത്തത്തം വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോയി. സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെത്തി, ശിവപ്രസാദത്താൽ അവർ പരമ നിവൃത്തി—ദുഃഖത്തിന്റെ പൂർണ്ണ ശമനം—ലഭിച്ചു।

Verse 39

एतत्ते कथितं सर्वं चरितं शशिमौलिनः । त्रिपुरक्षयसंसूचि परलीलान्वितं महत्

ഇതൊക്കെയും ഞാൻ നിനക്കു ശശിമൗലിനായ പരമേശ്വരൻ ശിവന്റെ പാവനചരിതമായി പറഞ്ഞു—ത്രിപുരനാശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന, അവന്റെ പരമ ദിവ്യലീലകളാൽ സമ്പന്നമായ മഹാഖ്യാനം.

Verse 40

धन्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धकम् । स्वर्गदं मोक्षदं चापि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

ഇത് ധന്യകരം, യശസ്സുനൽകുന്നതും ആയുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നതും; ധനധാന്യവർധകവും ആകുന്നു. സ്വർഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു—ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?

Verse 41

इदं हि परमाख्यानं यः पठेच्छ्रणुयात्सदा । इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते मुक्तिमवाप्नुयात्

ഈ പരമ പാവനാഖ്യാനം ആരെങ്കിലും നിത്യമായി പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ ഇവിടെ എല്ലാ യോഗ്യകാമങ്ങളും അനുഭവിച്ച് അവസാനം മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.