कैलासगमनं कुबेरसख्यं च — Śiva’s Journey to Kailāsa and His Friendship with Kubera

Verse 1

प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु । शास्ति स्नेहार्द्रहृदया ह्युपवेश्य स्म नारद

ഓ നാരദാ, അവന്റെ മാതാവ് പ്രതിദിനം ആ മൃദുവായ, ഗുണനിധിയായ പുത്രനെ ഇരുത്തി, സ്നേഹത്തിൽ ഉരുകിയ ഹൃദയത്തോടെ, പ്രീതിപൂർവ്വം ഉപദേശിക്കുകയും ശാസിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 2

नारद उवाच । कदागतो हि कैलासं शंकरो भक्तवत्सलः । क्व वा सखित्वं तस्यासीत्कुबेरेण महात्मना

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരൻ എപ്പോൾ കൈലാസത്തിലേക്ക് വന്നു? മഹാത്മാവായ കുബേരനോടുള്ള അവന്റെ സൗഹൃദം എവിടെ, എങ്ങനെ ഉദിച്ചു?

Verse 3

किं चकार हरस्तत्र परिपूर्णः शिवाकृतिः । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं मम

അവിടെ ശിവസ്വരൂപത്തിൽ പരിപൂർണ്ണനായ ഹരൻ എന്തു ചെയ്തു? ഇതെല്ലാം എനിക്കു പൂർണ്ണമായി പറയുക; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തം വലുതാണ്.

Verse 4

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि चरितं शशिमौलिनः । यथा जगाम कैलासं सखित्वं धनदस्य च

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നാരദാ, കേൾക്കുക. ചന്ദ്രമൗലിയായ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പുണ്യചരിതം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു—അവൻ എങ്ങനെ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി, ധനദൻ (കുബേരൻ) കൂടെയുള്ള സഖ്യം എങ്ങനെ ഉണ്ടായുവെന്നും.

Verse 5

असीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः

കാംപില്യ നഗരത്തിൽ സോമയാജി കുലത്തിൽ ജനിച്ച, ദീക്ഷിതനായ യജ്ഞദത്തൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ യജ്ഞവിദ്യയിൽ വിശാരദനായിരുന്നു.

Verse 6

वेदवेदांगवित्प्राज्ञो वेदान्तादिषु दक्षिणः । राजमान्योऽथ बहुधा वदान्यः कीर्तिभाजनः

അവൻ വേദങ്ങളും വേദാംഗങ്ങളും അറിഞ്ഞ പ്രാജ്ഞൻ; വേദാന്താദി ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിപുണൻ. രാജാക്കന്മാർ ആദരിച്ചവൻ, പലവിധത്തിൽ ദാനശീലനായി സത്കീർത്തിയുടെ പാത്രമായി.

Verse 7

अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । सुन्दरो रमणीयांगश्चन्द्रबिंबसमाकृतिः

അവൻ അഗ്നിശുശ്രൂഷയിൽ നിരതനായി, വേദാധ്യയനത്തിൽ തത്പരനായിരുന്നു. സുന്ദരനും മനോഹരാവയവങ്ങളുമുള്ളവൻ; ചന്ദ്രബിംബംപോലെ ദീപ്തമായ രൂപം അവനുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 8

आसीद्गुणनिधिर्नाम दीक्षितस्यास्य वै सुतः । कृतोपनयनस्सोष्टौ विद्या जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो यूतकर्मरतोऽभवत्

ആ ദീക്ഷിതന് ഗുണനിധി എന്ന പേരുള്ള ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഉപനയനസംസ്കാരം കഴിഞ്ഞ് അവൻ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ പല വിദ്യകളും അഭ്യസിച്ചു; എന്നാൽ പിന്നീട് പിതാവറിയാതെ ചൂതാട്ടം മുതലായ പ്രവൃത്തികളിൽ ആസക്തനായി.

Verse 9

आदायादाय बहुशो धनं मातुस्सकाशतः । समदाद्यूतकारेभ्यो मैत्रीं तैश्च चकार सः

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അമ്മയിടത്തു നിന്ന് ധനം എടുത്ത് ചൂതാട്ടക്കാരെക്കു കൊടുത്തു. അവരോടു തന്നെ സൗഹൃദവും സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 10

संत्यक्तब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः । निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः

അവൻ ബ്രാഹ്മണാചാരം ഉപേക്ഷിച്ചു, സന്ധ്യാവന്ദനവും സ്നാനവും വിട്ടുമാറി. വേദശാസ്ത്രങ്ങളെ നിന്ദിച്ചു; ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും പോലും അപവാദപ്പെടുത്തി.

Verse 11

स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् । नटपाखंडभाण्डैस्तु बद्धप्रेमपरंपरः

സ്മൃതികളിൽ ഉപദേശിച്ച നിയമാചാരവും സദാചാരവും ഇല്ലാത്തവൻ ഗീത-വാദ്യാദി വിനോദങ്ങളിൽ രമിക്കുന്നു. നടന്മാർ, പാഖണ്ഡികൾ, ഭാണ്ഡന്മാർ എന്നിവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ പെട്ട് അവൻ വർധിച്ചുവരുന്ന ലോകാസക്തിബന്ധപരമ്പരയിൽ കുടുങ്ങുന്നു.

Verse 12

प्रेरितोऽपि जनन्या स न ययौ पितुरंतिकम् । गृहकार्यांतरव्याप्तो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्

മാതാവ് പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടും അവൻ പിതാവിന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയില്ല. ഗൃഹകാര്യങ്ങളുടെ മറ്റു ഇടപാടുകളിൽ മുഴുകി, ദീക്ഷിതൻ ദീക്ഷ നടത്തിവരുന്ന സ്ത്രീയെ പരിചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 13

यदा यदैव तां पृच्छेदये गुणनिधिस्सुतः । न दृश्यते मया गेहे कल्याणि विदधाति किम्

ഗുണനിധിയുടെ പുത്രൻ അവളോടു ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് ചോദിക്കുമ്പോൾ അവൻ പറയും—“കല്യാണി! വീട്ടിൽ എനിക്ക് ഒന്നും കാണുന്നില്ല; എന്നാൽ നീ ഇവിടെ എന്താണ് ഒരുക്കുന്നത്, എന്താണ് സാധിക്കുന്നത്?”

Verse 14

तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः । स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्

അപ്പോൾ അവൾ “തഥാസ്തു, തഥാസ്തു” എന്നു പറയും—“ഇപ്പോൾ അവൻ പുറത്തേക്കുപോയിരിക്കുന്നു; സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞ്, ആ ദീർഘമായ ഇടവിടാത്ത സമയത്തെ അവൾ അത്യാവശ്യമില്ലാതെ കഴിക്കും.

Verse 15

अधीत्याध्ययनार्थं स द्विजैर्मित्रैस्समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्

പഠനം പൂർത്തിയാക്കി, കൂടുതൽ അധ്യയനത്തിനായി അവൻ ദ്വിജമിത്രങ്ങളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ “ഇവൻ എന്റെ ഏകപുത്രൻ” എന്നു കരുതി, അമ്മ ദീക്ഷിതനായ അവനെ യാത്രയിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 16

न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः । सर्वं केशांतकर्मास्य चक्रे वर्षेऽथ षोडशे

ആ ദീക്ഷിതന് തന്റെ മുൻകൃത്യങ്ങളെയോ മുൻജീവിതവൃത്താന്തങ്ങളെയോ കുറിച്ച് ഒന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. തുടർന്ന് അവന്റെ പതിനാറാം വയസ്സിൽ, കേശാന്ത-സംസ്കാരം വരെ ഉള്ള എല്ലാ സംസ്കാരക്രിയകളും അവനുവേണ്ടി നിർവഹിച്ചു.

Verse 17

अथो स दीक्षितो यज्ञदत्तः पुत्रस्य तस्य च । गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयम्

അതിനുശേഷം ദീക്ഷിതനായ യജ്ഞദത്തൻ, ഗൃഹ്യപരമ്പരയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം, തന്റെ പുത്രന്റെ പാണിഗ്രഹണ (വിവാഹ) സംസ്കാരം നിയമവിധിയായി നടത്തിച്ചു.

Verse 19

क्रोधनस्तेऽस्ति तनय स महात्मा पितेत्यलम् । यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति

മകനേ, നിന്റെ പിതാവ്—ആ മഹാത്മാവ്—കോപത്തിൽ അത്യന്തം ഉഗ്രനാണ്; മതി. നിന്റെ പെരുമാറ്റം അവൻ അറിഞ്ഞാൽ, നിന്നെയും എന്നെയും ഇരുവരെയും അടിക്കും.

Verse 20

आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् । लोकमान्योऽस्ति ते तातस्सदाचारैर्न वै धनैः

നിന്റെ പിതാവിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്റെ അനാചാരം ഞാൻ എപ്പോഴും മറച്ചുവെക്കും. പ്രിയമേ, നിന്റെ പിതാവ് ലോകമാന്യൻ—ധനത്താൽ അല്ല, സദാചാരത്താൽ തന്നേ.

Verse 21

ब्राह्मणानां धनं तात सद्विद्या साधुसंगमः । किमर्थं न करोषि त्वं सुरुचिं प्रीतमानसः

മകനേ, ബ്രാഹ്മണരുടെ യഥാർത്ഥ ധനം സദ്വിദ്യയും സാധുസംഗവുമാണ്. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ നീ ഉത്തമരുചിയും ശുദ്ധപ്രവൃത്തിയും എന്തുകൊണ്ട് വളർത്തുന്നില്ല?

Verse 22

सच्छ्रोत्रियास्तेऽनूचाना दीक्षितास्सोमयाजिनः । इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः

നിന്റെ പൂർവ്വപിതാമഹന്മാർ ഇവിടെ സച്ച്രോത്രിയർ ആയിരുന്നു—വേദപാരായണത്തിൽ നിപുണർ, ദീക്ഷിതർ, സോമയാഗം ചെയ്യുന്നവർ. ഇങ്ങനെ അവർ ഈ ലോകത്ത് മാന്യമായ സ്ഥാനംയും സ്ഥാപിതമായ ആചാരരീതിയും നേടി.

Verse 23

त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव । सद्विद्यासु मनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर

ദുർവൃത്തരുടെ കൂട്ടം ഉപേക്ഷിച്ച് സത്സാധുസംഗത്തിൽ രമിക്ക. സദ്വിദ്യയിൽ മനസ്സു നിവേശിപ്പിച്ച് ബ്രാഹ്മണോചിത ധർമ്മാചാരം അനുഷ്ഠിക്ക.

Verse 24

तातानुरूपो रूपेण यशसा कुलशीलतः । ततो न त्रपसे किन्नस्त्यज दुर्वृत्ततां स्वकाम्

രൂപത്തിലും യശസ്സിലും കുലത്തിലും ശീലത്തിലും നീ പിതാവിനൊത്തവൻ. പിന്നെ നിനക്കു ലജ്ജയില്ലേ? എന്താണ് കുറവ്? സ്വേച്ഛയായി സ്വീകരിച്ച ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തി ഉപേക്ഷിക്കു।

Verse 25

ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी । एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुतो भव

നിന്റെ വയസ് ഇനിയും പത്തൊമ്പതായിട്ടില്ല; ഇവൾ പതിനാറുകാരി. ഈ സദ്വൃത്തയായ കന്യയെ വിവാഹം കഴിക്ക; പിതൃഭക്തിയും കടമാനുഷ്ഠാനവും ഉള്ളവനാകുക।

Verse 26

श्वशुरोऽपि हि ते मान्यस्सर्वत्र गुणशीलतः । ततो न त्रपसे किन्नस्त्यज दुर्वृत्ततां सुत

നിന്റെ ശ്വശുരനും എല്ലായിടത്തും ഗുണശീലത്താൽ മാന്യനാണ്. പിന്നെ നീ എന്തുകൊണ്ട് ലജ്ജിക്കുന്നില്ല? അതിനാൽ, മകനേ, ഈ ദുഷ്ടാചാരം ഉപേക്ഷിക്കു.

Verse 27

मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः । तेभ्योऽपि न बिभेषि त्वं शुद्धोऽस्युभयवंशतः

മകനേ, നിന്റെ മാതുലന്മാർ വിദ്യ, ശീലം, കുലമഹിമ മുതലായവയിൽ അതുല്യരാണ്. എങ്കിലും നീ അവരെയും ഭയപ്പെടുന്നില്ല; കാരണം നീ പിതൃ-മാതൃ ഇരുവംശങ്ങളിലും ശുദ്ധനാണ്.

Verse 28

पश्यैतान्प्रति वेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान् । गृहेऽपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान्

അടുത്ത വീട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന ഈ ബ്രാഹ്മണ ബാലകരെ നോക്കുക. നിന്റെ വീട്ടിലും നിന്റെ പിതാവിന്റെ ശിഷ്യരെ നോക്കുക—വിനയത്തിലും സദാചാരത്തിലും പരിശീലിതരായവർ.

Verse 29

राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत । श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति

ഹേ പുത്രാ, രാജാവ് നിന്റെ ദുഷ്ചേഷ്ടയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ പിതാവിനോടുള്ള വിശ്വാസം ഉപേക്ഷിച്ച് അവന്റെ ഉപജീവനവും മുറിച്ചുകളയും।

Verse 30

बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः । अनंतरं हरिष्यंति युक्तां दीक्षिततामिह

ഇന്നും ജനങ്ങൾ ഇതിനെ വെറും ബാലചേഷ്ടയെന്നു പറയുന്നു; എന്നാൽ ഉടൻതന്നെ ഇവിടെ അവനിൽ യുക്തമായി വന്ന ദീക്ഷിതാവസ്ഥയെ അവർ അംഗീകരിക്കും।

Verse 31

सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव तातं च मामपि । मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति

എല്ലാവരും നിന്റെ പിതാവിനെയും എന്നെയും കുറ്റപ്പെടുത്തും; ‘മകൻ കഠിനവാക്കുകളാൽ സ്വന്തം മാതാവിന്റെ ചരിതത്തെ അപവാദപ്പെടുത്തുന്നു’ എന്നു പറയും।

Verse 32

पितापि ते न पापीयाञ्छ्रुतिस्मृतिपथानुगः । तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः

നിന്റെ പിതാവും പാപിയല്ല; അദ്ദേഹം ശ്രുതി-സ്മൃതി മാർഗം അനുസരിക്കുന്നു. എന്റെ മനസ് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ലീനമാണ്—എന്റെ സാക്ഷി സ്വയം മഹേശ്വരൻ।

Verse 33

न चर्तुस्नातययापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम् । अहो बलीयान्स विधिर्येन जातो भवानिति

ചതുര്വിധ ശുദ്ധിസ്നാനം ചെയ്തിട്ടും ഇവിടെ ഈ ദുഷ്ടന്റെ മുഖം ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല. അയ്യോ, എത്ര പ്രബലമാണ് വിധി—അതുകൊണ്ടാണ് നീ ജനിച്ചത്!

Verse 34

प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मतिः । न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः

ഓരോ നിമിഷവും വീണ്ടും വീണ്ടും ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവൻ അത്യന്തം ദുർമതിയായിത്തന്നെ നിന്നു. തിരുത്താൻ പ്രയാസമുള്ളവനും വ്യസനാസക്തനുമായതിനാൽ ആ തന്നെ ആചാരം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല.

Verse 35

मृगयामद्यपैशुन्यानृतचौर्यदुरोदरैः । स वारदारैर्व्यसनैरेभिः कोऽत्र न खंडितः

വേട്ട, മദ്യപാനം, പരദൂഷണം, അസത്യം, മോഷണം, നാശകരമായ ചൂതാട്ടം—ഇത്തരം വ്യസനങ്ങളും ആവർത്തിച്ച് പതിക്കുന്ന ദുരിതങ്ങളും കൊണ്ട് ഈ ലോകത്ത് ആരാണ് തകർന്നുപോകാത്തത്?

Verse 36

यद्यन्मध्यगृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः । अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम्

വീട്ടിനകത്ത് കണ്ടതെല്ലാം ആ സുദുർമതി എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി ചൂതാട്ടക്കാരെ ഏല്പിച്ചു—പാത്രങ്ങൾ, വസ്ത്രാദികൾ മുതലായവ—ഇങ്ങനെ ഗൃഹത്തെ നാശത്തിലാക്കി।

Verse 37

न्यस्तां रत्नमयीं गेहे करस्य पितुरूर्मिकाम् । चोरयित्वैकदादाय दुरोदरकरेऽर्पयत्

ഒരു ദിവസം അവൻ പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ മാറ്റിവെച്ചിരുന്ന രത്നമയമായ വിരല്മോതിരം മോഷ്ടിച്ച്, നാശകരമായ ചൂതാട്ടദോഷം മൂലം പ്രേരിതനായി അത് ചൂതാട്ടക്കാരന്റെ കൈയിൽ ഏല്പിച്ചു।

Verse 38

दीक्षितेन परिज्ञातो दैवाद्द्यूतकृतः करे । उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका

ദൈവയോഗത്താൽ ദീക്ഷിതൻ അവന്റെ കൈയിൽ ചൂതാട്ടത്തിലൂടെ ലഭിച്ച ആ മോതിരം തിരിച്ചറിഞ്ഞു; പിന്നെ അവനോട്—“ഈ മോതിരം നിനക്ക് എവിടെ നിന്നാണ് ലഭിച്ചത്?” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 39

पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्तमुवाच सः । मामाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्यकर्मणा

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നിർബന്ധത്തോടെ ചോദിച്ചതിനാൽ അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രാ! നീ എന്തിന് ഉച്ചത്തിൽ എന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു? മോഷണകൃത്യവുമായി എനിക്ക് എന്ത് ബന്ധം?”

Verse 40

लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैव समर्पिता । मम मातुर्हि पूर्वेद्युर्जित्वा नीतो हि शाटकः

ലഭിച്ച മുദ്ര നിന്റെ പുത്രൻ തന്നെയാണ് സമർപ്പിച്ചത്; കാരണം ഇന്നലെ ജയിച്ച് അവൻ എന്റെ മാതാവിന്റെ ശാടക (വസ്ത്രം) കൊണ്ടുപോയി।

Verse 41

न केवलं ममैवैतदंगुलीयं समर्पितम् । अन्येषां द्यूतकर्तॄणां भूरि तेनार्पितं वसु

ഈ മോതിരം എന്റെ മാത്രം സമർപ്പണമല്ല; അവൻ മറ്റു പല ചൂതാട്ടക്കാരുടെയും ധാരാളം സമ്പത്തും പണയമിട്ട് സമർപ്പിച്ചു।

Verse 42

रत्नकुप्यदुकूलानि शृंगारप्रभृतीनि च । भाजनानि विचित्राणि कांस्यताम्रमयानि च

രത്നം പതിപ്പിച്ച പെട്ടികൾ, ഉത്തമ ദുകൂലങ്ങൾ (വസ്ത്രങ്ങൾ), ശൃംഗാരാദി പലവിധ വസ്തുക്കൾ; കൂടാതെ കാംസ്യവും താമ്രവും കൊണ്ടുള്ള വിചിത്ര പാത്രങ്ങളും।

Verse 43

नग्नीकृत्य प्रतिदिनं बध्यते द्यूतकारिभिः । न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले

ചൂതാട്ടക്കാർ അവനെ ദിനംപ്രതി നഗ്നനാക്കി കെട്ടിയിടുന്നു; ആ അക്ഷാസക്തനെപ്പോലെ (ദുഃഖവും അപമാനവും) ഭൂമണ്ഡലത്തിൽ മറ്റാരുമില്ല।

Verse 44

अद्यावधि त्वया विप्र दुरोदर शिरोमणिः । कथं नाज्ञायि तनयोऽविनयानयकोविदः

ഹേ വിപ്രാ, ഇന്നുവരെ നീ ചൂതാട്ടക്കാരിൽ ശിരോമണിയായിരുന്നു. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരെ അവിനയത്തിലും നാശത്തിലുമേക്ക് നയിക്കാൻ നിപുണനായ നിന്റെ സ്വന്തം മകനെ നീ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാതെ പോയി?

Verse 45

इति श्रुत्वा त्रपाभारविनम्रतरकंधरः । प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमन्दिरम्

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ ലജ്ജയുടെ ഭാരത്തിൽ അവൻ കഴുത്ത് കൂടുതൽ കുനിച്ചു; വസ്ത്രംകൊണ്ട് തല മൂടി സ്വന്തം വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 46

महापतिव्रतामस्य पत्नी प्रोवाच तामथ । स दीक्षितो यज्ञदत्तः श्रौतकर्मपरायणः

അപ്പോൾ അവന്റെ ഭാര്യ—സ്വയം മഹാപതിവ്രത—അവളോടു പറഞ്ഞു. യജ്ഞദത്തൻ ദീക്ഷിതനായിരുന്നു; ശ്രൗത വൈദിക യാഗകർമ്മങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി പരായണനായിരുന്നു.

Verse 47

यज्ञदत्त उवाच । दीक्षितायनि कुत्रास्ति धूर्ते गुणनिधिस्सुतः । अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका

യജ്ഞദത്തൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദീക്ഷിതായനി, ഗുണനിധിയുടെ ആ ധൂർത്തപുത്രൻ എവിടെയുണ്ട്? അവൻ ഇരിക്കട്ടെ; എനിക്ക് അവനാൽ എന്ത്? എന്റെ ശുഭമുദ്രിക എവിടെ?”

Verse 48

अंगोद्वर्तनकाले या त्वया मेऽङ्गुलितो हृता । सा त्वं रत्नमयी शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे

അംഗോദ്വർത്തന സമയത്ത് നീ എന്റെ വിരലിൽ നിന്ന് എടുത്ത ആ രത്നമയമായ മോതിരം വേഗം കൊണ്ടുവന്ന് എനിക്ക് തിരികെ തരിക.

Verse 49

इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायनी । प्रोवाच स्नानमध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्यथ

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദീക്ഷിതായനി ഭീതിയായി. പിന്നെ അവൾ പറഞ്ഞു; അതിനുശേഷം മധ്യാഹ്നസ്നാനവും നിശ്ചിതക്രിയയും നിർവഹിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 50

व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादिकर्मणि । समयोऽयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे

ഞാൻ ദേവപൂജയ്ക്കും നൈവേദ്യാദി ഉപഹാരങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നതിനും തിരക്കിലാണ്. ഹേ പ്രിയ അതിഥേ, അതിഥികൾക്കു പ്രിയനായവനേ, ഈ സമയം കടന്നുപോകാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 51

इदानीमेव पक्वान्नकारणव्यग्रया मया । स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्

ഇപ്പോഴേ പാകം ചെയ്ത അന്നം ഒരുക്കുന്നതിലെ തിരക്കിൽ ഞാൻ അത് ഏതോ പാത്രത്തിൽ എവിടെയോ വെച്ചു; പക്ഷേ എവിടെ വെച്ച് മറന്നുവെന്ന് സത്യമായി എനിക്ക് അറിയില്ല।

Verse 52

दीक्षित उवाच । हं हेऽसत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि । यदा यदा त्वां संपृछे तनयः क्व गतस्त्विति

ദീക്ഷിതൻ പറഞ്ഞു—അയ്യോ, അയോഗ്യപുത്രന്റെ ജനനി, നിത്യവും സത്യം പറയുന്നവളേ! ഞാൻ ‘മകൻ എവിടെ പോയി?’ എന്ന് എപ്പോഴെപ്പോഴാണ് ചോദിച്ചാലും, അപ്പോൾ സത്യം തന്നേ പറയുക।

Verse 53

तदातदेति त्वं ब्रूयान्नथेदानीं स निर्गतः । अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैस्सयुग्बहिः

അപ്പോൾ നീ ‘അവൻ ഇപ്പോഴിപ്പോൾ വരുന്നു’ എന്നു പറയുക. അല്ലെങ്കിൽ ‘ഇപ്പോൾ അവൻ പുറത്തുപോയി’ എന്നു പറയുക; കാരണം പഠിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, കൂടുതൽ പാരായണ-അധ്യയനാർത്ഥം അവൻ രണ്ടുമൂന്നു സുഹൃത്തുകളോടൊപ്പം പുറത്തേക്കിറങ്ങിയിരിക്കുന്നു।

Verse 54

कुतस्ते शाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयार्पितः । लभते योऽनिशं धाम्नि तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज

ഹേ ഭാര്യേ, ഞാൻ നിനക്കു നൽകിയ മാഞ്ചിഷ്ഠ-വർണ്ണത്തിലുള്ള ശാടക (വസ്ത്രം) നിനക്കു എവിടെ നിന്നാണ് ലഭിച്ചത്? ഈ ധാമത്തിൽ അത് വീണ്ടും വീണ്ടും കാണപ്പെടുന്നു. സത്യം പറയുക; ഭയം വിട്ടുകളയുക.

Verse 55

सांप्रतं नेक्ष्यते सोऽपि भृंगारो मणिमंडितः । पट्टसूत्रमयी सापि त्रिपटी या मयार्पिता

ഇപ്പോൾ ആ മണിമണ്ഡിത ഭൃംഗാരം (അലങ്കൃത പാത്രം) പോലും കാണപ്പെടുന്നില്ല; ഞാൻ അർപ്പിച്ച പട്ടുനൂൽ ത്രിപടിയും കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 56

क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा । नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुक मंचिका

ഇപ്പോൾ ആ ദാക്ഷിണാത്യ മനോഹര കാംസ്യപാത്രം എവിടെ? ആ ഗൗഡദേശീയ താമ്രഘടി എവിടെ? സുഖവും കൗതുകവും നല്കാൻ നിർമ്മിച്ച നാഗദന്തമയമായ ആ ചെറിയ മഞ്ചിക എവിടെ? കാലവശാൽ എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമായി।

Verse 57

क्व सा पर्वतदेशीया चन्द्रकांतिरिवाद्भुता । दीपकव्यग्रहस्ताग्रालंकृता शालभञ्जिका

പർവ്വതദേശത്ത് ജനിച്ച ആ അത്ഭുത ശാലഭഞ്ജിക എവിടെ? ചന്ദ്രകാന്തമണിയുടെ പ്രഭപോലെ വിസ്മയകരമായ സൗന്ദര്യമുള്ളവൾ. ദീപം പിടിക്കാനെന്നപോലെ നീട്ടിയ കൈകളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങൾ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ രൂപം എവിടെ?

Verse 58

किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा । तदाभ्यवहारिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा

കൂടുതൽ പറഞ്ഞിട്ട് എന്ത്, ഹേ കുലജ! ഞാൻ നിനക്കു മേൽ കാരണമില്ലാതെ കോപിക്കുന്നു. ആ സമയം വന്നാൽ ഞാൻ ആഹാരം സ്വീകരിക്കും; അപ്പോൾ തന്നെ നിന്നെയും ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കും।

Verse 59

अनपत्योऽस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा । उत्तिष्ठानय पाथस्त्वं तस्मै दद्यास्तिलांजलिम्

കുലത്തിന് കളങ്കമുണ്ടാക്കിയ ആ ദുഷ്ടൻ കാരണം ഞാൻ പുത്രനില്ലാത്തവനായി. ഹേ പാർത്ഥാ, എഴുന്നേൽക്കൂ, എന്നെ നയിക്കൂ; അവന് തിലാഞ്ജലി അർപ്പിക്കൂ.

Verse 60

अपुत्रत्वं वरं नॄणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी

കുലത്തിന് കളങ്കമുണ്ടാക്കുന്ന കുപുത്രനേക്കാൾ പുത്രനില്ലാത്തതാണ് നല്ലത്. കുലത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി ഒരാളെ ഉപേക്ഷിക്കാം, ഇതാണ് സനാതന നീതി.

Verse 61

स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्नि कस्यचित् । श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः

സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യവിധി അനുഷ്ഠിച്ച്, അതേ ദിവസത്തിൽ ദീക്ഷിതൻ ഒരു ശ്രോത്രിയ ബ്രാഹ്മണന്റെ പുത്രിയെ പ്രാപിച്ച് വിധിപൂർവ്വം അവളുടെ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്തു।