रुद्र-विष्णोः ऐकत्व-उपदेशः तथा धर्म-आज्ञा (Instruction on Rudra–Viṣṇu Unity and Divine Injunctions)

Verse 1

परमेश्वर उवाच । अन्यच्छृणु हरे विष्णो शासनं मम सुव्रत । सदा सर्वेषु लोकेषु मान्यः पूज्यो भविष्यसि

പരമേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഹരി, ഹേ വിഷ്ണോ, ഹേ സുവ്രതാ! എന്റെ മറ്റൊരു ആജ്ഞ കേൾക്കുക. നീ സദാ സർവലോകങ്ങളിലും മാന്യനും പൂജ്യനും ആയിരിക്കും.

Verse 2

ब्रह्मणा निर्मिते लोके यदा दुखं प्रजायते । तदा त्वं सर्वदुःखानां नाशाय तत्परो भव

ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിച്ച ലോകത്തിൽ ദുഃഖം ഉദിക്കുമ്പോൾ, നീ സർവദുഃഖങ്ങളുടെ നാശത്തിനായി പൂർണ്ണമായി തത്പരനാകുക.

Verse 3

सहायं ते करिष्यामि सर्वकार्ये च दुस्सहे । तव शत्रून्हनिष्यामि दुस्साध्यान्परमोत्कटान्

ഞാൻ നിനക്ക് സഹായകനാകും—എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും, അതെത്ര ദുസ്സഹമായാലും. അത്യന്തം പ്രബലവും ദുർജയവുമായ നിന്റെ ശത്രുക്കളെ ഞാൻ സംഹരിക്കും.

Verse 4

विविधानवतारांश्च गृहीत्वा कीर्तिमुत्तमाम् । विस्तारय हरे लोके तारणाय परो भव

വിവിധ അവതാരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ഉത്തമകീർത്തി ധരിച്ചു, ഹേ ഹരി, അതിനെ ലോകത്തിൽ വ്യാപിപ്പിക്കൂ; ജീവികളുടെ താരണത്തിനായി പരമമായി പ്രതിജ്ഞാബദ്ധനാകൂ.

Verse 5

गुणरूपो ह्ययं रुद्रो ह्यनेन वपुषा सदा । कार्यं करिष्ये लोकानां तवाशक्यं न संशयः

ഈ രുദ്രൻ നിശ്ചയമായും ഗുണസ്വരൂപൻ; ഈ രൂപത്താൽ തന്നെ അദ്ദേഹം സദാ ലോകങ്ങളുടെ കാര്യം നിർവഹിക്കും. നിനക്കു അസാധ്യമായത് അസാധ്യമായി നിലനിൽക്കുകയില്ല—സംശയമില്ല.

Verse 6

रुद्रध्येयो भवांश्चैव भवद्ध्येयो हरस्तथा । युवयोरन्तरन्नैव तव रुद्रस्य किंचन

നീ രുദ്രരൂപമായി ധ്യാനയോഗ്യൻ; ഹരനും നിന്റെ രൂപമായിട്ടുതന്നെ ധ്യാനയോഗ്യൻ. നിങ്ങളിരുവരിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭേദമൊന്നുമില്ല; നീ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ രുദ്രൻ.

Verse 7

वस्तुतश्चापि चैकत्वं वरतोऽपि तथैव च । लीलयापि महाविष्णो सत्यं सत्यं न संशयः

ഓ മഹാവിഷ്ണുവേ, ശിവനോടുള്ള നിന്റെ ഏകത്വം തത്ത്വതഃ സത്യം, വരപ്രസാദത്താലും സത്യം, ദിവ്യലീലായായും സത്യമത്രേ. ഇത് സത്യം സത്യം; സംശയമില്ല.

Verse 8

रुद्रभक्तो नरो यस्तु तव निंदां करिष्यति । तस्य पुण्यं च निखिलं द्रुतं भस्म भविष्यति

എന്നാൽ രുദ്രഭക്തനായ ഒരാൾ നിന്നെ നിന്ദിച്ചാൽ, അവന്റെ സമസ്ത സഞ്ചിത പുണ്യം വേഗത്തിൽ ഭസ്മമായി മാറും.

Verse 9

नरके पतनं तस्य त्वद्द्वेषात्पुरुषोत्तम । मदाज्ञया भवेद्विष्णो सत्यं सत्यं न संशयः

ഹേ പുരുഷോത്തമാ (വിഷ്ണു), നിന്നോടുള്ള ദ്വേഷം മൂലം അവൻ നരകത്തിൽ പതിക്കും. ഹേ വിഷ്ണോ, എന്റെ ആജ്ഞയാൽ അതു സംഭവിക്കും—സത്യം, സത്യം; സംശയമില്ല.

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने परम शिवतत्त्ववर्णनं नाम दशमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ പ്രഥമഖണ്ഡമായ സൃഷ്ട്യുപാഖ്യാനത്തിൽ ‘പരമശിവതത്ത്വവർണ്ണനം’ എന്ന പത്താം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 11

इत्युक्त्वा मां च धातारं हस्ते धृत्वा स्वयं हरिम् । कथयामास दुःखेषु सहायो भव सर्वदा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം എന്നെയും ധാതാ (ബ്രഹ്മാവിനെയും) കൈപിടിച്ച്, സ്വയം ഹരി (വിഷ്ണുവിനോട്) പറഞ്ഞു—“ദുഃഖസമയങ്ങളിൽ എപ്പോഴും സഹായിയായിരിക്ക.”

Verse 12

सर्वाध्यक्षश्च सर्वेषु भुक्तिमुक्तिप्रदायकः । भव त्वं सर्वथा श्रेष्ठस्सर्वकामप्रसाधकः

നീ സർവ്വജീവികളിലും സർവ്വാധ്യക്ഷനായി, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവനായിരിക്ക. എല്ലാറ്റിലും ശ്രേഷ്ഠനായി, സർവ്വ ധർമ്മോചിത ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാക്കുക।

Verse 13

सर्वेषां प्राणरूपश्च भव त्वं च ममाज्ञया । संकटे भजनीयो हि स रुद्रो मत्तनुर्हरे

എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നീ എല്ലാ ജീവികളിലും പ്രാണസ്വരൂപനാകുക. ഹരേ! ദുരിതസമയത്ത് എന്റെ ദേഹപ്രകടമായ ആ രുദ്രനേ ആരാധ്യൻ.

Verse 14

त्वां यस्समाश्रितो नूनं मामेव स समाश्रितः । अंतरं यश्च जानाति निरये पतति ध्रुवम्

യഥാർത്ഥത്തിൽ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവൻ എനിക്ക് തന്നെയാണു ശരണം പ്രാപിക്കുന്നത്. എന്നാൽ നിനക്കും എനിക്കും ഭേദമുണ്ടെന്ന് കരുതുന്നവൻ തീർച്ചയായും നരകത്തിൽ പതിക്കും.

Verse 15

आयुर्बलं शृणुष्वाद्य त्रिदेवानां विशेषतः । संदेहोऽत्र न कर्त्तव्यो ब्रह्मविष्णु हरात्मनाम्

ഇപ്പോൾ പ്രത്യേകമായി ത്രിദേവന്മാരുടെ ആയുസ്സും ബലവും കേൾക്കുക. ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഹരൻ (ശിവൻ) എന്ന ആത്മതത്ത്വമുള്ളവരെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ സംശയം വരുത്തരുത്.

Verse 16

चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणो दिनमुच्यते । रात्रिश्च तावती तस्य मानमेतत्क्रमेण ह

ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ സഹസ്രസമൂഹം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിനമെന്നു പറയുന്നു; അതേ അളവാണ് അവന്റെ രാത്രിയും. ഇങ്ങനെ കാലമാനം ക്രമമായി ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 17

तेषां त्रिंशद्दिनेर्मासो द्वादशैस्तैश्च वत्सरः । शतवर्षप्रमाणेन ब्रह्मायुः परिकीर्तितम्

അവർക്കു അത്തരം മുപ്പത് ദിനങ്ങൾ ഒരു മാസം; അത്തരം പന്ത്രണ്ട് മാസങ്ങൾ ഒരു വർഷം. അത്തരം നൂറു വർഷങ്ങളുടെ അളവിൽ ബ്രഹ്മായുസ്സ് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 18

ब्रह्मणो वर्षमात्रेण दिनं वैष्णवमुच्यते । सोऽपि वर्षशतं यावदात्ममानेन जीवति

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു വർഷമാത്രം വൈഷ്ണവന്റെ ഒരു ദിനമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. വിഷ്ണുവും തന്റെ കാലമാനപ്രകാരം അത്തരം നൂറു വർഷം ജീവിക്കുന്നു.

Verse 19

वैष्णवेन तु वर्षेण दिनं रौद्रं भवेद्ध्रुवम् । हरो वर्षशते याते नररूपेण संस्थितः

എന്നാൽ വൈഷ്ണവന്റെ ഒരു വർഷംകൊണ്ട് നിശ്ചയമായും ഒരു റൗദ്രദിനം അളക്കപ്പെടുന്നു. നൂറു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ ഹരൻ (ശിവൻ) നരരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു.

Verse 20

यावदुच्छ्वसितं वक्त्रे सदाशिवसमुद्भवम् । पश्चाच्छक्तिं समभ्येति यावन्निश्वसितं भवेत्

സദാശിവത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഉച്ഛ്വാസം വായിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും; തുടർന്ന് അത് ശക്തിയിലേക്കു എത്തുന്നു, നിശ്വാസം പുറപ്പെടുവോളം അത് തുടരുന്നു.

Verse 21

निःश्वासोच्छ्वसितानां च सर्वेषामेव देहिनाम् । ब्रह्मविष्णुहराणां च गंधर्वोरगरक्षसाम्

എല്ലാ ദേഹികളുടെയും നിശ്വാസ-ഉച്ഛ്വാസങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ഹരൻ (ശിവൻ) ന്റെയും; അതുപോലെ ഗന്ധർവ, ഉറഗ (നാഗ), രാക്ഷസന്മാരുടെയും—(എല്ലാം പരമേശ്വരന്റെ ആജ്ഞാശക്തിയാൽ നടക്കുന്നു).

Verse 22

एकविंशसहस्राणि शतैः षड्भिश्शतानि च । अहोरात्राणि चोक्तानि प्रमाणं सुरसत्तमौ

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, അളവെന്നു പ്രസ്താവിച്ചത്—ഇരുപത്തൊന്ന് ആയിരത്തി ആറുനൂറ് അഹോരാത്ര (പകൽ-രാത്രി) ചക്രങ്ങൾ.

Verse 23

षड्भिच्छवासनिश्वासैः पलमेकं प्रवर्तितम् । घटी षष्टि पलाः प्रोक्ता सा षष्ट्या च दिनं निशा

ആറ് ശ്വാസ-നിശ്വാസങ്ങളാൽ ഒരു ‘പല’ എന്നു കണക്കാക്കുന്നു. അറുപത് പലകൾ ഒരു ‘ഘടി’ എന്നു പറയുന്നു; അറുപത് ഘടികളാൽ പകലും രാത്രിയും രൂപപ്പെടുന്നു॥

Verse 24

निश्वासोच्छ्वासितानां च परिसंख्या न विद्यते । सदाशिवसमुत्थानमेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः

നിശ്വാസ-ഉച്ഛ്വാസങ്ങൾക്ക് നിർണ്ണിതമായ എണ്ണമില്ല. ഇതിൽ നിന്നാണ് സദാശിവന്റെ സമുത്ഥാനം; അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘അക്ഷയൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു॥

Verse 25

इत्थं रूपं त्वया तावद्रक्षणीयं ममाज्ञया । तावत्सृष्टेश्च कार्यं वै कर्तव्यं विविधैर्गुणैः

ഇങ്ങനെ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഇപ്പോൾ നീ ഈ രൂപം സംരക്ഷിക്കണം. അതുവരെ സൃഷ്ടിയുടെ പ്രവർത്തിയും നാനാവിധ ഗുണങ്ങളോടുകൂടി നിശ്ചയമായി നിർവഹിക്കണം.

Verse 26

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोर्मया च भगवान्हरिः । प्रणिपत्य च विश्वेशं प्राह मंदतरं वशी

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ശംഭുവിന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട്, ഞാനും ഭഗവാൻ ഹരിയും വിശ്വേശ്വരനെ പ്രണാമിച്ചു. തുടർന്ന് ആ സംയമിയായ (ഹരി) അത്യന്തം മൃദുസ്വരത്തിൽ സംസാരിച്ചു.

Verse 27

विष्णुरुवाच । शंकर श्रूयतामेतत्कृपासिंधो जगत्पते । सर्वमेतत्करिष्यामि भवदाज्ञावशानुगः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ശങ്കരാ, ഹേ കൃപാസിന്ധോ, ഹേ ജഗത്പതേ, ഇതു കേൾക്കണമേ. അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയ്ക്ക് അധീനനായി ഞാൻ ഇതെല്ലാം നിശ്ചയമായി നിർവഹിക്കും.

Verse 28

मम ध्येयस्सदा त्वं च भविष्यसि न चान्यथा । भवतस्सर्वसामर्थ्यं लब्धं चैव पुरा मया

നീ തന്നെയാകും എപ്പോഴും എന്റെ ധ്യാനലക്ഷ്യം; മറ്റൊന്നുമല്ല. നിനക്കിൽ നിന്നുതന്നെ ഞാൻ മുമ്പേ എല്ലാ സാമർത്ഥ്യവും ശക്തിയും പ്രാപിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 29

क्षणमात्रमपि स्वामिंस्तव ध्यानं परं मम । चेतसो दूरतो नैव निर्गच्छतु कदाचन

ഹേ സ്വാമീ! ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും നിങ്ങളുടെ പരമധ്യാനം—എന്റെ പരമാശ്രയം—എന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും ദൂരെയാകരുതേ।

Verse 30

मम भक्तश्च यः स्वामिंस्तव निंदा करिष्यति । तस्य वै निरये वासं प्रयच्छ नियतं ध्रुवम्

ഹേ സ്വാമീ! (തന്നെ) എന്റെ ഭക്തനെന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ടും നിങ്ങളുടെ നിന്ദ ചെയ്യുന്നവന്, ഉറപ്പായി നരകത്തിൽ സ്ഥിരവാസം നൽകണമേ।

Verse 31

त्वद्भक्तो यो भवेत्स्वामिन्मम प्रियतरो हि सः । एवं वै यो विजानाति तस्य मुक्तिर्न दुर्लभा

ഹേ സ്വാമീ! നിങ്ങളുടെ ഭക്തനായവനാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയൻ. ഈ തത്ത്വം അറിയുന്നവന് മോക്ഷം ദുർലഭമല്ല।

Verse 32

महिमा च मदीयोद्य वर्द्धितो भवता ध्रुवम् । कदाचिदगुणश्चैव जायते क्षम्यतामिति

നിശ്ചയമായി ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ എന്റെ മഹിമ വർദ്ധിച്ചു. എങ്കിലും ചിലപ്പോൾ ഒരു ദോഷം സംഭവിക്കുന്നു—ദയവായി ക്ഷമിക്കണമേ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । तदा शंभुस्तदीयं हि श्रुत्वा वचनमुत्तमम् । उवाच विष्णुं सुप्रीत्या क्षम्या तेऽगुणता मया

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശംഭു അവന്റെ അത്യുത്തമ വചനം കേട്ട്, മഹാപ്രീതിയോടെ വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു—“എന്നാൽ നിന്നോടു കാണിച്ച ഏതെങ്കിലും അവിവേകമോ കുറവോ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ക്ഷമിക്കണം.”

Verse 34

एवमुक्त्वा हरिं नौ स कराभ्यां परमेश्वरः । पस्पर्श सकलांगेषु कृपया तु कृपानिधिः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കരുണാനിധിയായ പരമേശ്വരൻ തന്റെ ഇരുകൈകളാൽ കൃപാവശാൽ ഹരിയുടെ സർവ്വാംഗങ്ങളും സ്പർശിച്ചു।

Verse 35

आदिश्य विविधान्धर्मान्सर्वदुःखहरो हरः । ददौ वराननेकांश्चावयोर्हितचिकीर्षया

സകലദുഃഖവും അകറ്റുന്ന ഹരൻ വിവിധ ധർമ്മങ്ങൾ ഉപദേശിച്ച്, നമ്മുടെയിരുവരുടെയും ഹിതം സാധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അനേകം വരങ്ങൾ ദാനമായി നൽകി।

Verse 36

ततस्स भगवाञ्छंभुः कृपया भक्तवत्सलः । दृष्टया संपश्यतो शीघ्रं तत्रैवांतरधीयतः

അനന്തരം കൃപയാൽ ഭക്തവത്സലനായ ഭഗവാൻ ശംഭു, അവർ നോക്കി നിൽക്കേ അതേ സ്ഥലത്ത് വേഗത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 37

तदा प्रकृति लोकेऽस्मिंल्लिंगपूजाविधिः स्मृतः । लिंगे प्रतिष्ठितश्शंभुर्भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

അപ്പോൾ ഈ പ്രകൃതി ലോകത്തിൽ ലിംഗപൂജാവിധി സ്ഥാപിതമായി; ലിംഗത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായ ശംഭു ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്നു।

Verse 38

लिंगवेदिर्महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः । लयनाल्लिंगमित्युक्तं तत्रैव निखिलं जगत्

ലിംഗവേദി മഹാദേവി (ശക്തി) ആകുന്നു; ലിംഗം സാക്ഷാൽ മഹേശ്വരൻ തന്നേ. ലയത്തിന്റെ സ്ഥാനമായതിനാൽ ഇതിനെ ‘ലിംഗം’ എന്നു പറയുന്നു; അതിലേയ്ക്കാണ് സർവ്വജഗത്തും നിഹിതവും ലീനവും.

Verse 39

यस्तु लैंगं पठेन्नित्यमाख्यानं लिंगसन्निधौ । षण्मासाच्छिवरूपो वै नात्र कार्या विचारणा

ലിംഗസന്നിധിയിൽ ലിംഗാഖ്യാനം നിത്യമായി പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ആറുമാസത്തിനകം തീർച്ചയായും ശിവസ്വരൂപനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 40

यस्तु लिंगसमीपे तु कार्यं किंचित्करोति च । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न शक्नोमि महामुने

ഓ മഹാമുനേ! ശിവലിംഗത്തിന്റെ സമീപത്ത് ആരെങ്കിലും അല്പമായൊരു പ്രവൃത്തിയെങ്കിലും—സേവ, അർപ്പണം അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മകർമ്മം—ചെയ്താൽ, അവന്റെ പുണ്യഫലം ഞാൻ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാനാവില്ല.