दिव्य-भवन-छत्र-निर्माणः तथा देवसमाह्वानम् (Divine Pavilion and Canopy; Summoning the Gods)

Verse 1

राम उवाच । एकदा हि पुरा देवि शंभुः परमसूतिकृत् । विश्वकर्माणमाहूय स्वलोके परतः परे

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, പുരാതനകാലത്ത് ഒരിക്കൽ പരമകാരണമൂർത്തിയായ ശംഭു, പരാത്പരമായ തന്റെ സ്വലോകത്തിലേക്ക് വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചു.

Verse 2

स्वधेनुशालायां रम्यं कारयामास तेन च । भवनं विस्तृतं सम्यक् तत्र सिंहासनं वरम्

സ്വന്തം ഗോശാലയിൽ അവനാൽ മനോഹരവും ക്രമബദ്ധവും വിശാലവുമായ ഭവനം പണിയിച്ചു; ആ വിശാല നിവാസത്തിൽ ഉത്തമമായ സിംഹാസനവും സ്ഥാപിപ്പിച്ചു.

Verse 3

तत्रच्छत्रं महादिव्यं सर्वदाद्भुत मुत्तमम् । कारयामास विघ्नार्थं शंकरो विश्वकर्मणा

അവിടെ ശങ്കരൻ വിഘ്നനിവാരണാർത്ഥം വിശ്വകർമ്മാവിനാൽ സദാ അത്ഭുതകരവും മഹാദിവ്യവും അത്യുത്തമവുമായ ഒരു ഛത്രം നിർമ്മിപ്പിച്ചു.

Verse 4

शक्रादीनां जुहावाशु समस्तान्देवतागणान् । सिद्धगंधर्वनागानुपदे शांश्च कृत्स्नशः

അദ്ദേഹം ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളെയും വേഗത്തിൽ വിളിച്ചു കൂട്ടി; കൂടാതെ സിദ്ധന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും നാഗന്മാരെയും അവരുടെ അവരുടെ പരിവാരങ്ങളോടുകൂടി സമഗ്രമായി ആഹ്വാനിച്ചു।

Verse 5

देवान् सर्वानागमांश्च विधिं पुत्रैर्मुनीनपि । देवीः सर्वा अप्सरोभिर्नानावस्तुसमन्विताः

സകല ദേവന്മാരും, പവിത്ര ആഗമങ്ങളും, വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പുത്രന്മാരോടുകൂടി, മുനിമാരും; കൂടാതെ എല്ലാ ദേവിമാരും അപ്സരസ്സുകളോടൊപ്പം നാനാവിധ നൈവേദ്യങ്ങളും മംഗളദ്രവ്യങ്ങളും സഹിതം സമവേതരായി।

Verse 6

देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनयन्मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश

ദേവന്മാരിലും ഋഷിമാരിലും സിദ്ധന്മാരിലും നാഗാധിപന്മാരിലും നിന്നു മംഗളകരമായ കന്യകൾ—പതിനാറും പതിനാറും—വിവാഹാനുഷ്ഠാനത്തിനായി കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 7

वीणामृदंगप्रमुखवाद्यान्नानाविधान्मुने । उत्सवं कारयामास वादयित्वा सुगायनैः

മുനേ, വീണയും മൃദംഗവും മുതലായ നാനാവിധ വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കിച്ചും, സുനാദഗായകരുടെ മധുരഗാനത്തോടും കൂടി, അവൾ മഹോത്സവം നടത്തിച്ചു।

Verse 8

राजाभिषेकयोग्यानि द्रव्याणि सकलौषधैः । प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुभांश्च पूरितान्

അവൻ രാജാഭിഷേകയോഗ്യമായ ദ്രവ്യങ്ങൾ എല്ലാ ഔഷധികളോടും കൂടി ഒരുക്കി, പ്രത്യക്ഷ തീർത്ഥജലത്തോടെ നിറച്ച അഞ്ചു കുംഭങ്ങളും ക്രമപ്പെടുത്തി—ശുദ്ധിയും മംഗളവും സഹിതം ശിവന്റെ സഗുണസേവയ്ക്ക് അർപ്പണമാകുവാൻ।

Verse 9

तथान्यास्संविधा दिव्या आनयत्स्वगणैस्तदा । ब्रह्मघोषं महारावं कारयामास शंकरः

അപ്പോൾ ശങ്കരൻ തന്റെ ഗണങ്ങളാൽ മറ്റു ദിവ്യ ക്രമീകരണങ്ങൾ വരുത്തി, മഹാഗർജ്ജനമായ ബ്രഹ്മഘോഷം ഉയർത്തിച്ചു।

Verse 10

अथो हरिं समाहूय वैकुंठात्प्रीतमानसः । तद्भक्त्या पूर्णया देवि मोदतिस्म महेश्वरः

പിന്നീട് പ്രീതമനസ്സനായ മഹേശ്വരൻ വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ഹരിയെ വിളിച്ചു; ഹേ ദേവി, ആ പൂർണ്ണ ഭക്തിയിൽ തൃപ്തനായി അദ്ദേഹം ഉള്ളിൽ ആനന്ദിച്ചു।

Verse 11

सुमुहूर्ते महादेवस्तत्र सिंहासने वरे । उपवेश्य हरिं प्रीत्या भूषयामास सर्वशः

ശുഭ മുഹൂർത്തത്തിൽ മഹാദേവൻ അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രീതിയോടെ ഹരിയെ ഇരുത്തി, എല്ലാ വിധത്തിലും അലങ്കരിച്ചു।

Verse 12

आबद्धरम्यमुकुटं कृतकौतुकमंगलम् । अभ्यषिंचन्महेशस्तु स्वयं ब्रह्मांडमंडपे

ബ്രഹ്മാണ്ഡമണ്ഡപമായ മംഗളസഭയിൽ, മനോഹരമായ മുകുടം അണിയിച്ച് കൗതുക-മംഗളകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, സ്വയം മഹേശൻ അഭിഷേകം നടത്തി।

Verse 13

दत्तवान्निखिलैश्वर्यं यन्नैजं नान्यगामि यत् । ततस्तुष्टाव तं शंभुस्स्वतंत्रो भक्तवत्सलः

സ്വകീയമായ, മറ്റൊരാളിലേക്കു പോകാത്ത സമഗ്ര ഐശ്വര്യം ദാനം ചെയ്തതിനാൽ, സ്വതന്ത്രനും ഭക്തവത്സലനുമായ ശംഭു സന്തുഷ്ടനായി അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 14

ब्रह्माणं लोककर्तारमवोचद्वचनं त्विदम् । व्यापयन्स्वं वराधीनं स्वतंत्रं भक्तवत्सलः

പിന്നീട് ലോകകർത്താവായ ബ്രഹ്മാവിനോട് അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും വരദാനാർത്ഥം ഞാൻ എന്നെ അതിന്റെ നിബന്ധനയ്ക്ക് അധീനമാക്കുന്നു. എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനായിട്ടും ഭക്തന്മാരോടു വത്സലനാകുന്നു.”

Verse 15

महेश उवाच । अतः प्रभृति लोकेश मन्निदेशादयं हरिः । मम वंद्य स्वयं विष्णुर्जातस्सर्वश्शृणोति हि

മഹേശൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ലോകേശാ! ഇന്നുമുതൽ ഈ ഹരി എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കും; സ്വയം വിഷ്ണു എനിക്കു വന്ദ്യനായിരിക്കുന്നു, കാരണം അവൻ എല്ലാം കേൾക്കുന്നു.”

Verse 16

सर्वैर्देवादिभिस्तात प्रणमत्वममुं हरिम् । वर्णयंतु हरिं वेदा ममैते मामिवाज्ञया

ഹേ താത, എല്ലാ ദേവാദികളോടും കൂടി നീ ആ ഹരിയെ പ്രണമിക്ക. വേദങ്ങൾ ഹരിയെ തന്നെ വർണ്ണിക്കട്ടെ—ഇവ എന്റെതുതന്നെ; എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഞാൻ തന്നെയാദേശിച്ചതുപോലെ അവ പ്രവർത്തിക്കട്ടെ.

Verse 17

राम उवाच । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रोऽनमद्वै गरुडध्वजम् । विष्णुभक्तिप्रसन्नात्मा वरदो भक्तवत्सलः

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് സ്വയം രുദ്രൻ ഗരുഡധ്വജനായ (വിഷ്ണുവായ) അവനെ പ്രണമിച്ചു. വിഷ്ണുഭക്തിയാൽ ഹൃദയം പ്രസന്നമായ, വരദനും ഭക്തവത്സലനും ആയ പ്രഭു ഭക്തിയോടെ നമിച്ചു.

Verse 18

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैः सर्वरूपसुरैस्तथा । मुनिसिद्धादिभिश्चैवं वंदितोभूद्धरिस्तदा

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ, പല രൂപങ്ങളുള്ള സുരഗണങ്ങൾ, കൂടാതെ മുനി‑സിദ്ധാദികൾ എന്നിവരാലും അന്നേരം ഹരി യഥാവിധി വന്ദിതനായി.

Verse 19

ततो महेशो हरयेशंसद्दिविषदां तदा । महावरान् सुप्रसन्नो धृतवान्भक्तवत्सलः

അപ്പോൾ ഭക്തവത്സലനായ മഹേശൻ ഹരി, ഈശൻ എന്നിവരെയും സമവേത ദേവഗണങ്ങളെയും കണ്ട് അത്യന്തം പ്രസന്നനായി അവർക്കു മഹാവരങ്ങൾ അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 20

महेश उवाच । त्वं कर्ता सर्वलोकानां भर्ता हर्ता मदाज्ञया । दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम्

മഹേശൻ അരുളിച്ചെയ്തു—എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നീ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും പോഷകനും സംഹാരകനുമാകുന്നു. നീ ധർമ്മാർഥകാമങ്ങളുടെ ദാതാവും ദുർനയക്കാരെ ശിക്ഷിക്കുന്ന ശാസ്താവുമാകുന്നു।

Verse 21

जगदीशो जगत्पूज्यो महाबलपराक्रमः । अजेयस्त्वं रणे क्वापि ममापि हि भविष्यसि

നീ ജഗദീശൻ, സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും പൂജ്യൻ, മഹാബലവും പരാക്രമവും ഉള്ളവൻ. യുദ്ധത്തിൽ എവിടെയും നീ അജേയനായിരിക്കും; എന്റെ കാര്യമെന്നാലും തീർച്ച.

Verse 22

शक्तित्रयं गृहाण त्वमिच्छादि प्रापितं मया । नानालीलाप्रभावत्वं स्वतंत्रत्वं भवत्रये

ഇച്ഛാ മുതലായ ശക്തികളുടെ ഈ ത്രയം, ഞാൻ നൽകിയതിനെ, നീ സ്വീകരിക്ക. ത്രിലോകങ്ങളിലും നിനക്ക് സ്വതന്ത്രമായ സർവ്വഭൗമാധികാരവും, അനേകം ദിവ്യ ലീലകളുടെ പ്രഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ശേഷിയും ഉണ്ടാകട്ടെ।

Verse 23

त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्

ഹേ ഹരി! നിന്നെ ദ്വേഷിക്കുന്നവരെ ഞാൻ നിശ്ചയമായും സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി ശിക്ഷിക്കും. എന്നാൽ ഹേ വിഷ്ണോ! നിന്റെ ഭക്തർക്കു ഞാൻ പരമ നിർവാണം (മോക്ഷം) നൽകും.

Verse 24

मायां चापि गृहाणेमां दुःप्रणोद्यां सुरादिभिः । यया संमोहितं विश्वमचिद्रूपं भविष्यति

ഈ മായയും സ്വീകരിക്കണമേ—ദേവന്മാർക്കുപോലും നീക്കാൻ ദുഷ്കരമായത്. ഇതാൽ മോഹിതമായ സർവ്വവിശ്വം അചേതന-രൂപമായി, ജഡസ്വഭാവമായി പ്രതീതിയാകും.

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे द्द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवियोगो नाम पंचविंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം രുദ്രസംഹിതയുടെ രണ്ടാം സതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘സതീവിയോഗം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 26

हृदयं मम यो रुद्रस्स एवाहं न संशयः । पूज्यस्तव सदा सोपि ब्रह्मादीनामपि ध्रुवम्

എന്റെ ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുന്ന രുദ്രൻ തന്നെയാണ് ഞാൻ; ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവൻ എപ്പോഴും നിന്റെ പൂജയ്ക്ക് യോഗ്യൻ; ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർക്കും നിശ്ചയമായും പൂജ്യൻ.

Verse 27

अत्र स्थित्वा जगत्सर्वं पालय त्वं विशेषतः । नानावतारभेदैश्च सदा नानोति कर्तृभिः

ഇവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ട് നീ പ്രത്യേകമായി ഈ സമസ്ത ലോകത്തെയും പാലിച്ചു രക്ഷിക്കണം. എപ്പോഴും പലവിധ അവതാരഭേദങ്ങളാലും, പലവിധ കർത്താക്കളിലൂടെയും (നിന്റെ പ്രവർത്തി) നടപ്പാക്കണം.

Verse 28

मम लोके तवेदं व स्थानं च परमर्द्धिमत् । गोलोक इति विख्यातं भविष्यति महोज्ज्वलम्

എന്റെ ലോകത്തിൽ ഇതുതന്നെ നിന്റെ വാസസ്ഥലമാകും—പരമ സമൃദ്ധിയോടും ഉന്നത ദീപ്തിയോടും കൂടിയത്. ഇത് ‘ഗോലോകം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും, മഹാ ഉജ്ജ്വല മഹിമയോടെ.

Verse 29

भविष्यंति हरे ये तेऽवतारा भुवि रक्षकाः । मद्भक्तास्तान् ध्रुवं द्रक्ष्ये प्रीतानथ निजाद्वरात

ഹേ ഹരി, ഭൂമിയിൽ രക്ഷകരായി വരാനിരിക്കുന്ന നിന്റെ ഭാവി അവതാരങ്ങൾ—അവർ എന്റെ ഭക്തരായാൽ, ഞാൻ നിശ്ചയമായി സന്തോഷത്തോടെ അവരെ ദർശിച്ച്, എന്റെ തന്നെ കൃപയാൽ അവർക്കു പരമ വരം നൽകും.

Verse 30

राम उवाच । अखंडैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरस्स्वयम् । कैलासे स्वगणैस्तस्मिन् स्वैरं क्रीडत्युमापतिः

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹരിയാൽ ദത്തമായ അഖണ്ഡ ഐശ്വര്യം പ്രാപിച്ച് സ്വയം ഹരൻ, ഉമാപതി, ആ കൈലാസത്തിൽ തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ സ്വൈരമായി ക്രീഡിക്കുന്നു।

Verse 31

तदाप्रभृति लक्ष्मीशो गोपवेषोभवत्तथा । अयासीत्तत्र सुप्रीत्या गोपगोपोगवां पतिः

അന്നുമുതൽ ലക്ഷ്മീപതി ഗോപവേഷം ധരിച്ചു; മഹാപ്രീതിയോടെ അവിടെ ചെന്നു—ഗോപരുടെ രക്ഷകനും പശുക്കളുടെ അധിപതിയും ആയി।

Verse 32

सोपि विष्णुः प्रसन्नात्मा जुगोप निखिलं जगत् । नानावतारस्संधर्ता वनकर्ता शिवाज्ञया

ആ വിഷ്ണു പ്രസന്നാത്മാവായി സർവ്വജഗത്തെയും കാത്തു; അനേകം അവതാരങ്ങളിലൂടെ ധാരകനായി, ശിവാജ്ഞപ്രകാരം നിയുക്ത കർമ്മം നിർവഹിച്ചു।

Verse 33

इदानीं स चतुर्द्धात्रावातरच्छंकराज्ञया । रामोहं तत्र भरतो लक्ष्मणश्शत्रुहेति च

ഇപ്പോൾ ശങ്കരാജ്ഞയാൽ അവൻ നാലുവിധമായി അവതരിച്ചു; അവിടെ ഞാൻ രാമനായി, കൂടാതെ ഭരതൻ, ലക്ഷ്മണൻ, ശത്രുഘ്നൻ എന്നും ആയി।

Verse 34

अथ पित्राज्ञया देवि ससीतालक्ष्मणस्सति । आगतोहं वने चाद्य दुःखितौ दैवतो ऽभवम्

പിന്നീട്, ദേവീ—സതീ—പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ വനത്തിലേക്ക് വന്നു; ഇന്നും ദുഃഖിതനാണ്, ദൈവം തന്നെ പ്രതികൂലമായതുപോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 35

निशाचरेण मे जाया हृता सीतेति केनचित् । अन्वेष्यामि प्रियां चात्र विरही बंधुना वने

ഏതോ ഒരു നിശാചരൻ എന്റെ ഭാര്യ—സീതയെ—അപഹരിച്ചു. പ്രിയവിരഹത്തിൽ, എന്റെ ബന്ധുവിനോടൊപ്പം ഈ വനത്തിൽ അവളെ അന്വേഷിക്കും.

Verse 36

दर्शनं ते यदि प्राप्तं सर्वथा कुशलं मम । भविष्यति न संदेहो मातस्ते कृपया सति

എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ ദർശനം ലഭിച്ചാൽ, എന്റെ കുശലം എല്ലാതരത്തിലും ഉറപ്പാണ്. ഹേ മാതാവേ, നിങ്ങളുടെ കൃപ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ സംശയമില്ല.

Verse 37

सीताप्राप्तिवरो देवि भविष्यति न संशयः । तं हत्वा दुःखदं पापं राक्षसं त्वदनुग्रहात्

ഹേ ദേവീ, സീതാപ്രാപ്തിയുടെ വരം തീർച്ചയായും സഫലമാകും—സംശയമില്ല. നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ദുഃഖം വിതയ്ക്കുന്ന ആ പാപി രാക്ഷസനെ വധിച്ച് (ഇത് സാധിക്കും).

Verse 38

महद्भाग्यं ममाद्यैव यद्यकार्ष्टां कृपां युवाम् । यस्मिन् सकरुणौ स्यातां स धन्यः पुरुषो वरः

ഇന്നുതന്നെ എന്റെ മഹാഭാഗ്യം, നിങ്ങൾ ഇരുവരും കൃപ കാണിച്ചാൽ. ആരോടു നിങ്ങൾ ഇരുവരും കരുണാമയരായി പ്രസന്നരാകുന്നുവോ, ആ പുരുഷൻ തന്നെയാണ് ധന്യനും ശ്രേഷ്ഠനും.

Verse 39

इत्थमाभाष्य बहुधा सुप्रणम्य सतीं शिवाम् । तदाज्ञया वने तस्मिन् विचचार रघूद्वहः

ഇങ്ങനെ പലവിധം പറഞ്ഞ്, ശിവാത്മികയായ മംഗളമയി സതീദേവിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആഴത്തിൽ നമസ്കരിച്ചു; രഘുവംശോത്തമൻ അവളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അതേ വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 40

अथाकर्ण्य सती वाक्यं रामस्य प्रयतात्मनः । हृष्टाभूत्सा प्रशंसन्ती शिवभक्तिरतं हृदि

സംയമിതചിത്തനായ രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സതി ആനന്ദിതയായി. ഹൃദയത്തിൽ ശിവഭക്തിയിൽ ലീനയായി അവനെ അന്തരാത്മാവോടെ പ്രശംസിച്ചു।

Verse 41

स्मृत्वा स्वकर्म मनसाकार्षीच्छोकं सुविस्तरम् । प्रत्यागच्छदुदासीना विवर्णा शिवसन्निधौ

സ്വകൃത്യം ഓർത്ത് സതി മനസ്സിൽ അതിവിപുലമായ ദുഃഖം വരുത്തി. പിന്നെ ഉദാസീനയായി, നിറം മങ്ങിയവളായി വീണ്ടും ശിവസന്നിധിയിലേക്കു മടങ്ങി വന്നു।

Verse 42

अचिंतयत्पथि सा देवी संचलंती पुनः पुनः । नांगीकृतं शिवोक्तं मे रामं प्रति कुधीः कृता

വഴിയിൽ നടക്കുമ്പോൾ ദേവി വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു— “ശിവൻ പറഞ്ഞത് ഞാൻ അംഗീകരിച്ചില്ല; രാമനോടു ഞാൻ ദുഷ്ബുദ്ധി കാണിച്ചു.”

Verse 43

किमुत्तरमहं दास्ये गत्वा शंकरसन्निधौ । इति संचिंत्य बहुधा पश्चात्तापोऽभवत्तदा

“ശങ്കരന്റെ സന്നിധിയിൽ ചെന്നാൽ ഞാൻ എന്ത് മറുപടി നൽകും?” എന്ന് പലവട്ടം ചിന്തിച്ചപ്പോൾ അവൾ അപ്പോൾ പശ്ചാത്താപത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 44

गत्वा शंभुसमीपं च प्रणनाम शिवं हृदा । विषण्णवदना शोकव्याकुला विगतप्रभा

ശംഭുവിന്റെ സമീപം ചെന്നു അവൾ ഹൃദയപൂർവ്വം ഭഗവാൻ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു. അവളുടെ മുഖം വിഷണ്ണമായിരുന്നു; ശോകവ്യാകുലയായി അവൾ തന്റെ പ്രഭ നഷ്ടപ്പെടുത്തി।

Verse 45

अथ तां दुःखितां दृष्ट्वा पप्रच्छ कुशलं हरः । प्रोवाच वचनं प्रीत्या तत्परीक्षा कृता कथम्

അവളെ ദുഃഖിതയായി കണ്ട ഹരൻ (ശിവൻ) ക്ഷേമം ചോദിച്ചു. സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ ആ പരീക്ഷ എങ്ങനെ നടന്നു?”

Verse 46

श्रुत्वा शिववचो नाहं किमपि प्रणतानना । सती शोकविषण्णा सा तस्थौ तत्र समीपतः

ശിവന്റെ വചനം കേട്ട് സതി, വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച്, ഒന്നും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ദുഃഖത്തിൽ വിഷണ്ണയായി അവൾ അവിടെ അടുത്തുതന്നെ നിന്നു.

Verse 47

अथ ध्यात्वा महेशस्तु बुबोध चरितं हृदा । दक्षजाया महायोगी नानालीला विशारदः

അനന്തരം മഹേശൻ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി, ഹൃദയത്തിൽ തന്നെ ദക്ഷകുമാരി (സതി) സംബന്ധിച്ച സംഭവക്രമം ബോധിച്ചു. ആ മഹായോഗി, അനേകം ദിവ്യലീലകളിൽ നിപുണൻ, അന്തരത്തിൽ എല്ലാം ഗ്രഹിച്ചു.

Verse 48

सस्मार स्वपणं पूर्वं यत्कृतं हरिकोपतः । तत्प्रार्थितोथ रुद्रोसौ मर्यादा प्रतिपालकः

അപ്പോൾ ഹരിയുടെ അസന്തോഷം മൂലം മുമ്പ് ചെയ്ത തന്റെ പ്രതിജ്ഞ അദ്ദേഹം സ്മരിച്ചു. തുടർന്ന് അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മര്യാദയും ധർമ്മനിയമവും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ആ രുദ്രൻ, ആ നിയന്ത്രണപ്രകാരം തന്നെ പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 49

विषादोभूत्प्रभोस्तत्र मनस्येवमुवाच ह । धर्मवक्ता धर्मकर्त्ता धर्मावनकरस्सदा

അപ്പോൾ പ്രഭുവിന്റെ മനസ്സിൽ ഗാഢമായ വിഷാദം ഉദിച്ചു; അദ്ദേഹം മനസ്സിൽ തന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ എപ്പോഴും ധർമ്മം പ്രസ്താവിക്കുന്നവൻ, ധർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ, ധർമ്മം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവൻ.”

Verse 50

शिव उवाच । कुर्यां चेद्दक्षजायां हि स्नेहं पूर्वं यथा महान् । नश्येन्मम पणः शुद्धो लोकलीलानुसारिणः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദക്ഷന്റെ പുത്രിയോടു ഞാൻ മുൻപുപോലെ മഹാസ്നേഹം കാണിച്ചാൽ, ലോകലീലാനുസരിച്ചുള്ള എന്റെ ശുദ്ധപ്രതിജ്ഞ നശിച്ചുപോകും.

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्थं विचार्य बहुधा हृदा तामत्यजत्सतीम् । पणं न नाशयामास वेदधर्मप्रपालकः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ ഹൃദയത്തിൽ പലവിധം ചിന്തിച്ച് അവൻ ആ സതിയെ ഉപേക്ഷിച്ചു. എങ്കിലും വേദധർമ്മത്തിന്റെ പരിപാലകനായതിനാൽ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല.

Verse 52

ततो विहाय मनसा सतीं तां परमेश्वरः । जगाम स्वगिरि भेदं जगावद्धा स हि प्रभुः

അനന്തരം പരമേശ്വരൻ (ശിവൻ) മനസ്സിൽ സതിയെ വിട്ടൊഴിഞ്ഞ് തന്റെ പർവതഭേദത്തിലേക്ക് (ഗുഹയിലേക്ക്) പോയി. ആ പ്രഭു ലോകകലഹങ്ങളിൽ കുലുങ്ങാതെ, അന്തഃസ്ഥനായി, സ്വാധീനനായി അചലനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 53

चलंतं पथि तं व्योमवाण्युवाच महेश्वरम् । सर्वान् संश्रावयन् तत्र दक्षजां च विशेषतः

പഥത്തിൽ മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കെ മഹേശ്വരനെ ആകാശവാണി അഭിസംബോധന ചെയ്തു—അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും കേൾക്കുവാൻ, പ്രത്യേകിച്ച് ദക്ഷപുത്രി സതിക്കായി।

Verse 54

व्योमवाण्युवाच । धन्यस्त्वं परमेशान त्वत्त्समोद्य तथा पणः । न कोप्यन्यस्त्रिलोकेस्मिन् महायोगी महाप्रभुः

ആകാശവാണി പറഞ്ഞു—ഹേ പരമേശാനേ, നീ ധന്യൻ; ഇന്ന് നിനക്കു തുല്യൻ ആരുമില്ല. ഈ ത്രിലോകത്തിൽ മറ്റൊരു മഹായോഗിയും മഹാപ്രഭുവും ഇല്ല।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमवचो देवी शिवं पप्रच्छ विप्रभा । कं पणं कृतवान्नाथ ब्रूहि मे परमेश्वर

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആകാശവാക്ക് കേട്ട് ദീപ്തിമതി ദേവി ശിവനോടു ചോദിച്ചു—“ഹേ നാഥാ, നിങ്ങൾ ഏതു പണം ചെയ്തു? ഹേ പരമേശ്വരാ, എനിക്കു പറയുക.”

Verse 56

इति पृष्टोपि गिरिशस्सत्या हितकरः प्रभुः । नोद्वाहे स्वपणं तस्यै कहर्यग्रेऽकरोत्पुरा

സതി ചോദിച്ചിട്ടും ഭക്തഹിതം മാത്രം നോക്കുന്ന പ്രഭു ഗിരീശൻ അപ്പോൾ വിവാഹത്തിന് സമ്മതിച്ചില്ല; എന്നാൽ മുമ്പേ മഹാജനങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ തന്റെ പണം അവൾക്കു നൽകിയിരുന്നു।

Verse 57

तदा सती शिवं ध्यात्वा स्वपतिं प्राणवल्लभम् । सर्वं बुबोध हेतुं तं प्रियत्यागमयं मुने

അപ്പോൾ സതി തന്റെ പ്രാണപ്രിയനായ ഭർത്താവ് ശിവനെ ധ്യാനിച്ച്, ഹേ മുനേ, എല്ലാം ഗ്രഹിച്ചു—അതിന്റെ കാരണവും, അത്യന്തം പ്രിയമായതിനെ ത്യജിക്കുന്ന ലക്ഷ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നിന്നതുമാണ്।

Verse 58

ततोऽतीव शुशोचाशु बुध्वा सा त्यागमात्मनः । शंभुना दक्षजा तस्मान्निश्वसंती मुहुर्मुहुः

അപ്പോൾ ദക്ഷപുത്രിയായ സതി, ശംഭു തന്നെ ത്യജിച്ചതെന്ന് വേഗം ഗ്രഹിച്ച് അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; ആ നിമിഷം മുതൽ അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നിശ്വാസം വിട്ടു।

Verse 59

शिवस्तस्याः समाज्ञाय गुप्तं चक्रे मनोभवम् । सत्ये पणं स्वकीयं हि कथा बह्वीर्वदन्प्रभुः

ശിവൻ അവളുടെ ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞ്, തന്റെ ഉള്ളിൽ ഉയർന്ന മനോഭാവം (കാമവികാരം) മറച്ചു വെച്ചു; സ്വന്തം സത്യപണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പ്രഭു പ്രതിജ്ഞ കാക്കാൻ പല വചനങ്ങളും പറഞ്ഞു।

Verse 60

सत्या प्राप स कैलासं कथयन् विविधाः कथा । वरे स्थित्वा निजं रूपं दधौ योगी समाधिभृत्

ഇങ്ങനെ സതി പല കഥകളും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് കൈലാസത്തിലെത്തി. തുടർന്ന് ആ യോഗി, വരസ്ഥിതനും സമാധിധാരിയും ആയി, തന്റെ നിജസ്വരൂപം ധരിച്ചു।

Verse 61

तत्र तस्थौ सती धाम्नि महाविषण्णमानसा । न बुबोध चरित्रं तत्कश्चिच्च शिवयोर्मुने

അവിടെ സതി തന്റെ ധാമത്തിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ടു; അവളുടെ മനസ്സ് മഹാവിഷാദത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നു. ഹേ മുനേ, ശിവനും സതിയും സംബന്ധിച്ച ആ ദിവ്യചരിതം ആരും ഗ്രഹിച്ചില്ല।

Verse 62

महान्कालो व्यतीयाय तयोरित्थं महामुने । स्वोपात्तदेहयोः प्रभ्वोर्लोकलीलानुसारिणोः

ഹേ മഹാമുനേ, ഇങ്ങനെ ആ ഇരുപ്രഭുക്കൾക്ക്—സ്വഇച്ഛയാൽ ദേഹങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ലോകലീലാനുസരിച്ച് വിഹരിക്കുന്നവർക്ക്—ദീർഘകാലം കടന്നുപോയി।

Verse 63

ध्यानं तत्याज गिरिशस्ततस्स परमार्तिहृत् । तज्ज्ञात्वा जगदंबा हि सती तत्राजगाम सा

അപ്പോൾ പരമ ദുഃഖനിവാരകനായ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) ധ്യാനം ഉപേക്ഷിച്ചു. അത് അറിഞ്ഞ് ജഗദംബയായ സതി അവിടേക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കൽ വന്നു.

Verse 64

ननामाथ शिवं देवी हृदयेन विदूयता । आसनं दत्तवाञ्शंभुः स्वसन्मुख उदारधीः

അപ്പോൾ ദേവി ദ്രവിച്ച ഹൃദയത്തോടെ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു. ഉദാരബുദ്ധിയനായ ശംഭു അവളെ തന്റെ മുന്നിൽ ഇരുത്തി ആസനം നൽകി.

Verse 65

कथयामास सुप्रीत्या कथा बह्वीर्मनोरमाः । निश्शोका कृतवान्सद्यो लीलां कृत्वा च तादृशीम्

അദ്ദേഹം അതീവ സ്നേഹത്തോടെ മനോഹരമായ പല കഥകളും പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു, അത്തരം ഒരു ദിവ്യലീലയിലൂടെ അവളെ പെട്ടെന്ന് ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു.

Verse 66

पूर्ववत्सा सुखं लेभे तत्याज स्वपणं न सः । नेत्याश्चर्यं शिवे तात मंतव्यं परमेश्वरे

മുൻപത്തെപ്പോലെ അദ്ദേഹം സുഖം പ്രാപിച്ചു, തന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിച്ചതുമില്ല. അതിനാൽ പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, ശിവനിൽ ഇത് അത്ഭുതകരമായി കരുതരുത് - കാരണം പരമേശ്വരൻ എപ്പോഴും സർവ്വശക്തനാണ്.

Verse 67

इत्थं शिवाशिवकथां वदन्ति मुनयो मुने । किल केचिदविद्वांसो वियोगश्च कथं तयोः

ഹേ മുനി, ഇപ്രകാരം മുനിമാർ ശിവന്റെയും സതിയുടെയും പവിത്രമായ കഥ വിവരിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും ചില അജ്ഞാനികൾ ചോദിക്കുന്നു: 'അവർ രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ എങ്ങനെ വേർപിരിയൽ ഉണ്ടാകും?'

Verse 68

शिवाशिवचरित्रं को जानाति परमार्थतः । स्वेच्छया क्रीडतस्तो हि चरितं कुरुतस्सदा

ശിവന്റെ അത്ഭുത ലീലാചരിതം പരമാർത്ഥത്തിൽ ആര് അറിയും? അവൻ സ്വേച്ഛയാൽ ക്രീഡിച്ചു നിത്യം തന്റെ ദിവ്യകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നു।

Verse 69

वागर्थाविव संपृक्तौ सदा खलु सतीशिवौ । तयोर्वियोगस्संभाव्यस्संभवेदिच्छया तयोः

വാക്കും അർത്ഥവും പോലെ സതിയും ശിവനും സദാ അവിഭാജ്യമായി ഏകീഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരുടെ ‘വിയോഗം’ വെറും കൽപ്പന; അതും ഇരുവരുടെയും ഇച്ഛയാൽ മാത്രം സംഭവിക്കും।