दक्षस्य प्रजावृद्ध्युपायः — Dakṣa’s Means for Increasing Progeny

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महा प्राज्ञ वद नो वदतां वर । दक्षे गृहं गते प्रीत्या किमभूत्तदनंतरम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ വിധാതാവേ, മഹാപ്രാജ്ഞ, വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! പ്രീതിയോടെ ദക്ഷന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പോയതിനു പിന്നാലെ ഉടൻ എന്തു സംഭവിച്ചു?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । दक्षः प्रजापतिर्गत्वा स्वाश्रमं हृष्टमानसः । सर्गं चकार बहुधा मानसं मम चाज्ञया

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പ്രജാപതി ദക്ഷൻ ഹൃഷ്ടമനസ്സോടെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവൻ മനോമയമായ (സൂക്ഷ്മ) രീതിയിൽ പലവിധ സൃഷ്ടി നടത്തി.

Verse 3

तमबृंहितमालोक्य प्रजासर्गं प्रजापतिः । दक्षो निवेदयामास ब्रह्मणे जनकाय मे

അങ്ങനെ വർദ്ധിച്ചു വ്യാപിച്ച പ്രജാസൃഷ്ടി കണ്ട പ്രജാപതി ദക്ഷൻ, എന്റെ ജനകനായ ബ്രഹ്മാവിനോട് അതു നിവേദിച്ചു.

Verse 4

दक्ष उवाच । ब्रह्मंस्तात प्रजानाथ वर्द्धन्ते न प्रजाः प्रभो । मया विरचितास्सर्वास्तावत्यो हि स्थिताः खलु

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, പിതാവേ, ഹേ പ്രജാനാഥ പ്രഭോ! പ്രജകൾ വർദ്ധിക്കുന്നില്ല. ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ച എല്ലാവരും അത്രത്തോളം തന്നെയായി നിലകൊള്ളുന്നു, തീർച്ചയായും.

Verse 5

किं करोमि प्रजानाथ वर्द्धेयुः कथमात्मना । तदुपायं समाचक्ष्व प्रजाः कुर्यां न संशयः

ഹേ പ്രജാനാഥാ, ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? എന്റെ തന്നെ വഴി പ്രജകൾ എങ്ങനെ വർദ്ധിക്കണം? അതിന്റെ ഉപായം പറഞ്ഞുതരിക; അങ്ങനെ ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ സന്തതി സൃഷ്ടിക്കും.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । दक्ष प्रजापते तात शृणु मे परमं वचः । तत्कुरुष्व सुरश्रेष्ठ शिवस्ते शं करिष्यति

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദക്ഷ പ്രജാപതേ, പ്രിയ വത്സാ, എന്റെ പരമ വചനം ശ്രവിക്ക. ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ ചെയ്യുക; ശിവൻ നിനക്കു നിശ്ചയമായും മംഗളം വരുത്തും.

Verse 7

या च पञ्चजनस्यांग सुता रम्या प्रजापतेः । असिक्नी नाम पत्नीत्वे प्रजेश प्रतिगृह्यताम्

കൂടാതെ, ഹേ പ്രിയനേ, പ്രജാപതിയുടെ പഞ്ചജനനിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ മനോഹര പുത്രി—‘അസിക്നി’ എന്ന നാമമുള്ളവളെ—ഹേ പ്രജേശ, ഭാര്യയായി സ്വീകരിക്കണം.

Verse 8

वामव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः । तद्विधायां च कामिन्यां भूरिशो भावयिष्यसि

നീ വാമപ്രവാഹമുള്ള ദാമ്പത്യധർമ്മത്തിന്റെ അധിപനാകുന്നു; അതിനാൽ നീ വീണ്ടും ഈ പ്രജാസൃഷ്ടിയെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കും. ആ പ്രിയ കാമിനിയെ വിധിപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച്, അവളെ പുനഃപുനഃ ധാരാളം സന്താനത്തോടെ ഗർഭിണിയാക്കും.

Verse 9

ब्रह्मोवाच । ततस्समुत्पादयितुं प्रजा मैथुनधर्मतः । उपयेमे वीरणस्य निदेशान्मे सुतां ततः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, മൈഥുനധർമ്മപ്രകാരം പ്രജയെ ഉത്പാദിപ്പിക്കാനായി, വീരണന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ഞാൻ എന്റെ പുത്രിയെ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു നൽകി.

Verse 10

अथ तस्यां स्वपत्न्यां च वीरिण्यां स प्रजापतिः । हर्यश्वसंज्ञानयुतं दक्षः पुत्रानजीजनत्

അപ്പോൾ തന്റെ ഭാര്യയായ വീരിണിയിൽ പ്രജാപതി ദക്ഷൻ ‘ഹര്യശ്വ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 11

अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्व आसन् सुता मुने । पितृभक्तिरता नित्यं वेदमार्गपरायणाः

ഹേ മുനേ, ആ സന്താനം എല്ലാം ഒരേപോലെ ധർമ്മശീലരായിരുന്നു; നിത്യവും പിതൃഭക്തിയിൽ രതരായി, വേദമാർഗ്ഗത്തിൽ അചഞ്ചലമായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 12

पितृप्रोक्ताः प्रजासर्गकरणार्थं ययुर्दिशम् । प्रतीचीं तपसे तात सर्वे दाक्षायणास्सुताः

പിതാവിന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് പ്രജാസൃഷ്ടി നടത്തുവാൻ, ഹേ താത, ദക്ഷന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും തപസ്സിനായി പടിഞ്ഞാറുദിക്കിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 13

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वि० सतीखंडे दक्षसृष्टौ नारदशापो नाम त्रयोदशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവ മഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയിലെ സതീഖണ്ഡത്തിൽ, ദക്ഷസൃഷ്ടി പ്രസംഗത്തിൽ ‘നാരദശാപം’ എന്ന പേരിലുള്ള പതിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 14

तदुपस्पर्शनादेव प्रोत्पन्नमतयोऽ भवन् । धर्मे पारमहंसे च विनिर्द्धूतमलाशयाः

അവന്റെ സ്പർശമാത്രത്തിൽ തന്നെ അവരുടെ ബോധം ഉടൻ ഉണർന്നു. അന്തർമലങ്ങൾ നീങ്ങി, അവർ ധർമ്മത്തിലും പരമഹംസമാർഗ്ഗത്തിലും ദൃഢരായി—മോക്ഷദായക പ്രഭു ശിവനിൽ ഏകനിഷ്ഠരായി.

Verse 15

प्रजाविवृद्धये ते वै तेपिर तत्र सत्तमाः । दाक्षायणा दृढात्मानः पित्रादेश सुयंत्रिताः

സന്താനവർദ്ധനയ്ക്കായി ആ ശ്രേഷ്ഠർ അവിടെ തപസ്സു ചെയ്തു. ദക്ഷന്റെ പുത്രന്മാർ ദൃഢചിത്തരായി പിതൃആജ്ഞയാൽ നന്നായി നിയന്ത്രിതരായിരുന്നു.

Verse 16

त्वं च तान् नारद ज्ञात्वा तपतस्सृष्टि हेतवे । अगमस्तत्र भूरीणि हार्दमाज्ञाय मापतेः

നീയും, ഹേ നാരദാ, ആ കാര്യങ്ങൾ അറിഞ്ഞ് സൃഷ്ടിഹേതുവായി തപസ്സു ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു അവിടെ ചെന്നു; സർവ്വമാപകനായ പ്രഭു ഹരൻ (ശിവൻ) ഹൃദയത്തിൽ നിശ്ചയിച്ച ആജ്ഞ ഗ്രഹിച്ച് അനേകം നിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 17

अदृष्ट्वा तं भुवस्सृष्टि कथं कर्तुं समुद्यताः । हर्यश्वा दक्षतनया इत्यवोचस्तमादरात्

ആ മഹേശ്വരനെ ദർശിക്കാതെ നിങ്ങൾ ലോകസൃഷ്ടി എങ്ങനെ ആരംഭിക്കാൻ ഒരുങ്ങും?—എന്ന് ദക്ഷന്റെ പുത്രന്മാരായ ഹര്യശ്വർ അവനോട് ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 18

ब्रह्मोवाच । तन्निशम्याथ हर्यश्वास्ते त्वदुक्तमतंद्रिताः । औत्पत्तिकधियस्सर्वे स्वयं विममृशुर्भृशम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: അത് കേട്ട ഹര്യശ്വർ ക്ഷീണമില്ലാതെ നിന്റെ വചനത്തിൽ ശ്രദ്ധിച്ചു; ജന്മസിദ്ധ വിവേകമുള്ള അവർ എല്ലാവരും സ്വയം അതിഗഹനമായി ആലോചിച്ചു.

Verse 19

सुशास्त्रजनकादेशं यो न वेद निवर्तकम् । स कथं गुणविश्रंभी कर्तुं सर्गमुपक्रमेत्

സത്യശാസ്ത്രങ്ങൾ നൽകിയ ആദിജനകന്റെ നിവർത്തക ആജ്ഞ അറിയാത്തവൻ, ഗുണങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് സൃഷ്ടികർമ്മം എങ്ങനെ ആരംഭിക്കും?

Verse 20

इति निश्चित्य ते पुत्रास्सुधियश्चैकचेतसः । प्रणम्य तं परिक्रम्यायुर्मार्गमनिवर्तकम्

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച ആ പുത്രന്മാർ—സുധികളും ഏകചിത്തരുമായവർ—അവനെ നമസ്കരിച്ചു പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, തെറ്റില്ലാത്ത നിവർത്തക മാർഗം ആശ്രയിച്ചു।

Verse 21

नारद त्वं मनश्शंभोर्लोंकानन्यचरो मुने । निर्विकारो महेशानमनोवृत्तिकरस्तदा

ഹേ നാരദാ, ഹേ മുനേ, നീ ശംഭുവിന്റെ മനസ്സുതന്നെ; ലോകങ്ങളിൽ അനാസക്തനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. നിർവികാരനായി നീ അപ്പോൾ മഹേശാനന്റെ (ശിവന്റെ) മനോവൃത്തി, സങ്കൽപ്പം എന്നിവ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 22

काले गते बहुतरे मम पुत्रः प्रजापतिः । नाशं निशम्य पुत्राणां नारदादन्वतप्यत

വളരെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എന്റെ പുത്രനായ പ്രജാപതി, നാരദനിൽ നിന്ന് പുത്രന്മാരുടെ നാശവാർത്ത കേട്ട് ദുഃഖവും പശ്ചാത്താപവും കൊണ്ട് വിങ്ങി.

Verse 23

मुहुर्मुहुरुवाचेति सुप्रजात्वं शुचां पदम् । शुशोच बहुशो दक्षश्शिवमायाविमोहितः

‘സുപ്രജ’ എന്നു മുറുമുറെ പറയുമ്പോഴും ദക്ഷൻ ദുഃഖത്തിലേക്ക് കൂടുതൽ താഴ്ന്നു. ശിവമായയിൽ വിമോഹിതനായ ദക്ഷൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ചു.

Verse 24

अहमागत्य सुप्रीत्या सांत्वयं दक्षमात्मजम् । शांतिभावं प्रदर्श्यैव देवं प्रबलमित्युत

ഞാൻ സത്യസ്നേഹത്തോടെ അവിടെ ചെന്നു ദക്ഷന്റെ പുത്രിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; ശാന്തിഭാവം പ്രകടിപ്പിച്ച് ദേവൻ ശിവൻ മഹാബലവാനും സർവ്വാധിപനുമാണെന്ന് പറഞ്ഞു।

Verse 25

अथ दक्षः पंचजन्या मया स परिसांत्वितः । सबलाश्वाभिधान्् पुत्रान् सहस्रं चाप्यजीजनत्

അതിനുശേഷം ദക്ഷൻ—പഞ്ചജന്യാ മുഖേന എന്റെ ആശ്വാസം ലഭിച്ച് പൂർണ്ണമായി ശാന്തനായി—‘സബലാശ്വ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ആയിരം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 26

तेपि जग्मुस्तत्र सुताः पित्रादिष्टा दृढव्रताः । प्रजासर्गे अत्र सिद्धास्स्वपूर्वभ्रातरो ययुः

ആ പുത്രന്മാരും പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദൃഢവ്രതന്മാരായി അതേ സ്ഥലത്തേക്കു പോയി. അവിടെ പ്രജാസൃഷ്ടികാര്യത്തിൽ ആ സിദ്ധന്മാർ മുൻപേ പോയ ജ്യേഷ്ഠഭ്രാതാക്കളുടെ വഴിയേ നടന്നു.

Verse 27

तदुपस्पर्शनादेव नष्टाघा विमलाशयाः । तेपुर्महत्तपस्तत्र जपन्तो ब्रह्म सुव्रताः

ആ പവിത്ര ശൈവസ്ഥാനത്തെ സ്പർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ അവരുടെ പാപങ്ങൾ നശിച്ചു, അന്തഃകരണം നിർമലമായി. അവിടെ ആ സുവ്രതന്മാർ മഹാതപസ്സു ചെയ്തു പരബ്രഹ്മനായ ശിവനെ നിരന്തരം ജപിച്ചു.

Verse 28

प्रजासर्गोद्यतांस्तान् वै ज्ञात्वा गत्वेति नारद । पूर्ववच्चागदो वाक्यं संस्मरन्नैश्वरीं गतिम्

അവർ പ്രജാസൃഷ്ടിക്കായി ഉത്സുകരാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം “പോകുക, ഹേ നാരദാ” എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ മുൻവാക്ക് സ്മരിച്ചു, ഈശ്വരീയ ഗതിയിൽ നിലകൊണ്ട്, മുമ്പുപോലെ തന്നെ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 29

भ्रातृपंथानमादिश्य त्वं मुने मोघदर्शनः । अयाश्चोर्द्ध्वगतिं तेऽपि भ्रातृमार्गं ययुस्सुताः

ഓ മുനേ, ‘ഭ്രാതൃപഥം’ കാണിച്ചിട്ടും നിന്റെ ഉപദേശം ഫലമില്ലാതായി; ആ പുത്രന്മാരും ഊർദ്ധ്വഗതി നേടാതെ സഹോദരന്റെ വഴിയേ പോയി।

Verse 30

उत्पातान् बहुशोऽपश्यत्तदैव स प्रजापतिः । विस्मितोभूत्स मे पुत्रो दक्षो मनसि दुःखितः

അന്നേ സമയം പ്രജാപതി വീണ്ടും വീണ്ടും അനേകം അപശകുന സൂചക ഉത്പാതങ്ങൾ കണ്ടു. എന്റെ പുത്രൻ ദക്ഷൻ വിസ്മയപ്പെട്ടു, മനസ്സിൽ ദുഃഖിതനായി।

Verse 31

पूर्ववत्त्वत्कृतं दक्षश्शुश्राव चकितो भृशम् । पुत्रनाशं शुशोचाति पुत्रशोक विमूर्छितः

മുന്പുപോലെ അതേ വാർത്ത വീണ്ടും കേട്ട് ദക്ഷൻ അത്യന്തം ഭീതിയിലായി. പുത്രനാശത്തിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി, പുത്രശോകത്തിൽ മൂർഛിതനായി തന്റെ മകന്റെ നഷ്ടത്തെക്കുറിച്ച് വിലപിച്ചു।

Verse 32

चुक्रोध तुभ्यं दक्षोसौ दुष्टोयमिति चाब्रवीत् । आगतस्तत्र दैवात्त्वमनुग्रहकरस्तदा

ദക്ഷൻ നിന്നോടു ക്രോധിച്ചു “ഇവൻ ദുഷ്ടൻ” എന്നും പറഞ്ഞു. എങ്കിലും ദൈവവിധിയാൽ അന്നേരം നീ അവിടെ എത്തി, അനുഗ്രഹദായകനായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 33

शोकाविष्टस्स दक्षो हि रोषविस्फुरिताधरः । उपलभ्य तमाहत्य धिग्धिक् प्रोच्य विगर्हयन्

ശോകത്തിൽ ആകുലനായ ദക്ഷന്റെ അധരങ്ങൾ ക്രോധത്തിൽ വിറച്ചു. അവനെ പിടിച്ചു അടിച്ച് “ധിക് ധിക്” എന്നു പറഞ്ഞ് കുറ്റപ്പെടുത്തി നിന്ദിച്ചു. ശൈവദൃഷ്ടിയിൽ ഇത് അഹങ്കാരജന്യ ക്രോധത്തിന്റെ പുറംപൊട്ടലാണ്; അത് വിവേകത്തെ മറച്ച് ശിവനോടും ശിവഭക്തരോടും ഉള്ള ഭക്തിശ്രദ്ധയിൽ നിന്ന് വഴിതെറ്റിക്കുന്നു।

Verse 34

दक्ष उवाच । किं कृतं तेऽधमश्रेष्ठ साधूनां साधुलिंगतः । भिक्षोमार्गोऽर्भकानां वै दर्शितस्साधुकारि नो

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു: ഹേ അധമ-ശ്രേഷ്ഠാ! സാദുക്കളുടെ ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങൾ ധരിച്ചു നീ എന്തു ചെയ്തു? സദ്കർമ്മിയുടെ വേഷം കെട്ടി നമ്മുടെ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് ഭിക്ഷാമാർഗം കാണിച്ചു തന്നല്ലോ।

Verse 35

ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानां लोकयोरुभयोः कृतः । विघातश्श्रेयसोऽमीषां निर्दयेन शठेन ते

ത്രിവിധ ഋണങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരല്ലാത്തവർക്കു ഇഹപരലോകങ്ങളിലെ ശ്രേയസ് തടസ്സപ്പെടുന്നു; നിനക്കുപോലുള്ള നിർദയനും ശഠനും അവരുടെ യഥാർത്ഥ നന്മ നശിപ്പിക്കുന്ന കാരണമാകുന്നു।

Verse 36

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य यो गृहात्प्रव्रजेत्पुमान् । मातरं पितरं त्यक्त्वा मोक्षमिच्छन्व्रजत्यधः

മൂന്നു പവിത്ര ഋണങ്ങൾ തീർക്കാതെ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഉപേക്ഷിച്ച് മാതാപിതാക്കളെ തള്ളിവിട്ട് മോക്ഷം തേടുന്നു എന്നു പറയുന്ന പുരുഷൻ അധോഗതിയിലേക്കു വീഴും.

Verse 37

निर्दयस्त्वं सुनिर्लज्जश्शिशुधीभिद्यशोऽपहा । हरेः पार्षदमध्ये हि वृथा चरसि मूढधीः

നീ നിർദയനും അത്യന്തം നിർലജ്ജനും ആകുന്നു; നിർപരാധികളെ പീഡിപ്പിക്കുകയും മറ്റുള്ളവരുടെ യശസ് കവർന്നെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ. ഹരിയുടെ പാർഷദന്മാരുടെ ഇടയിൽ തന്നെയിരുന്നാലും നീ വ്യർഥമായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; നിന്റെ ബുദ്ധി മോഹിതമാണ്.

Verse 38

मुहुर्मुहुरभद्रं त्वमचरो मेऽधमा ऽधम । विभवेद्भ्रमतस्तेऽतः पदं लोकेषु स्थिरम्

ഹേ അഭദ്രേ! നീ വീണ്ടും വീണ്ടും അശാന്തയായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു—അധമേ, അതിപതിതേ. അതുകൊണ്ട് വൈഭവത്തിന്റെ മദത്തിൽ ഇങ്ങനെ ഭ്രമിക്കുന്നതിനാൽ ലോകങ്ങളിൽ നിന്റെ സ്ഥാനം സ്ഥിരമാവുകയില്ല.

Verse 39

शशापेति शुचा दक्षस्त्वां तदा साधुसंमतम् । बुबोध नेश्वरेच्छां स शिवमायाविमोहितः

അപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായ ദക്ഷൻ—നീ സദ്ജനസമ്മതയായിരുന്നിട്ടും—നിനക്കു ശാപം നൽകി. ശിവമായയിൽ വിമോഹിതനായതിനാൽ അവൻ ഈശ്വരേച്ഛയെ ഗ്രഹിച്ചില്ല।

Verse 40

शापं प्रत्यग्रहीश्च त्वं स मुने निर्विकारधीः । एष एव ब्रह्मसाधो सहते सोपि च स्वयम्

ഓ മുനേ, നീയും ആ ശാപം നിർവികാരബുദ്ധിയോടെ സ്വീകരിച്ചു. ഓ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠ സാധുവേ, ഇതേ വ്യക്തി അതിനെ സഹിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയും അതിനെ വഹിക്കുന്നു।