भोजन-आह्वान-प्रकरणम् — The Episode of Invitation and the Divine Feast

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शैलवरस्तात हिमवान्भाग्यसत्तमः । प्राङ्गणं रचयामास भोजनार्थं विचक्षणः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ, പ്രിയനേ, പർവതശ്രേഷ്ഠനായ ഹിമവാൻ—അത്യന്തം ഭാഗ്യവാൻ—വിവേകത്തോടെ ഭോജനാർത്ഥം പ്രാങ്കണം ഒരുക്കി।

Verse 2

मार्जनं लेपनं सम्यक्कारयामास तस्य सः । स सुगन्धैरलञ्चक्रे नानावस्तुभिरादरात्

അവൻ അവനുവേണ്ടി യഥാവിധി മാർജ്ജനവും ലേപനവും നടത്തിച്ചു; പിന്നെ ആദരപൂർവ്വം സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും നാനാവസ്തുക്കളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചു।

Verse 3

अथ शैलस्सुरान्सर्वानन्यानपि च सेश्वरान् । भोजनायाह्वयामास पुत्रैश्शैलैः परैरपि

അപ്പോൾ ശൈലരാജൻ ഹിമാലയം എല്ലാ ദേവന്മാരെയും, മറ്റു ദിവ്യഗണങ്ങളെയും അവരുടെ അധിപന്മാരോടുകൂടി, ഭോജനത്തിനായി ക്ഷണിച്ചു; തന്റെ പുത്രന്മാരായ മറ്റു പർവതങ്ങളോടും കൂടെ।

Verse 4

शैलाह्वानमथाकर्ण्य स प्रभुस्साच्युतो मुने । सर्वैस्सुरादिभिस्तत्र भोजनाय ययौ मुदा

ഹേ മുനേ, ശൈലൻ (ഹിമാലയം) നൽകിയ ആഹ്വാനം കേട്ട്, ആ പ്രഭു അച്യുതൻ (വിഷ്ണു) എല്ലാ ദേവന്മാരോടും മറ്റു ദിവ്യജനങ്ങളോടും കൂടി, ആനന്ദത്തോടെ ഭോജനാർത്ഥം അവിടെ ചെന്നു।

Verse 5

गिरिः प्रभुं च सर्वांस्तान्सुसत्कृत्य यथाविधि । मुदोपवेशयामास सत्पीठेषु गृहान्तरे

പിന്നീട് ഗിരിരാജൻ (ഹിമാലയം) പ്രഭുവിനെയും അവരെയെല്ലാവരെയും യഥാവിധി ഉത്തമമായി സത്കരിച്ചു, ആനന്ദത്തോടെ അന്തഃപുരത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ പീഠങ്ങളിൽ ഇരുത്തി।

Verse 6

नानासुभोज्यवस्तूनि परिविष्य च तत्पुनः । साञ्चलिर्भोजनायाज्ञां चक्रे विज्ञप्तिमानतः

പലവിധ ഉത്തമ ഭോജ്യവസ്തുക്കൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളമ്പിയ ശേഷം, സാഞ്ചലി വിനയപൂർവ്വം വിനീതമായി ഭോജനം ആരംഭിക്കുവാൻ അനുമതിയും ക്ഷണവും അറിയിച്ചു।

Verse 7

अथ सम्मानितास्तत्र देवा विष्णुपुरोगमाः । सदाशिवं पुरस्कृत्य बुभुजुस्सकलाश्च ते

അപ്പോൾ അവിടെ യഥാവിധി ആദരിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാർ, വിഷ്ണുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, സദാശിവനെ മുൻപിൽ വെച്ച്, എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് പ്രസാദം ഭുജിച്ചു।

Verse 8

तदा सर्वे हि मिलिता ऐकपद्येन सर्वशः । पंक्तिभूताश्च बुभुजु र्विहसन्तः पृथक्पृथक्

അപ്പോൾ എല്ലാവരും എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെത്തി ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചു കൂടി. നിരയായി ഇരുന്ന്, തത്തതസ്ഥാനങ്ങളിൽ, ഹർഷഹാസ്യത്തോടെ വേർവേറായി ഭോജനം ചെയ്തു.

Verse 9

नन्दिभृंगिवीरभद्रवीरभद्रगणाः पृथक् । बुभुजुस्ते महाभागाः कुतूहलसमन्विताः

നന്ദി, ഭൃംഗി, വീരഭദ്രൻ, വീരഭദ്രഗണങ്ങൾ—ഓരോരുത്തരും തത്തതസ്ഥാനങ്ങളിൽ—നൈവേദ്യം സ്വീകരിച്ചു. ആ മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ശിവപരിചാരകർ കൗതുകത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 10

देवास्सेन्द्रा लोकपाला नानाशोभासमन्विताः । बुभुजुस्ते महाभागा नानाहास्यरसैस्सह

ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരും ലോകപാലകരും നാനാവിധ ശോഭകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ആ മഹാഭാഗ്യശാലികൾ വിവിധ ഹാസ്യാനന്ദരസങ്ങളോടുകൂടെ ഭോജനം/ഭോഗം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 11

सर्वे च मुनयो विप्रा भृग्वाद्या ऋषयस्तथा । बुभुजु प्रीतितस्सर्वे पृथक् पंक्तिगतास्तदा

അപ്പോൾ ഭൃഗു മുതലായ എല്ലാ മുനിമാരും ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാരും, വേർവേർ പംക്തികളിൽ ഇരുന്ന്, ഹർഷത്തോടെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു।

Verse 12

तथा चण्डीगणास्सर्वे बुभुजुः कृतभाजनाः । कुतूहलं प्रकुर्वन्तो नानाहास्यकरा मुदा

അതുപോലെ ചണ്ഡിയുടെ എല്ലാ ഗണങ്ങളും ഒരുക്കിയ വിഭവങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. കൗതുകത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, പലവിധ ഹാസ്യവിനോദങ്ങൾ ചെയ്ത് അവർ ആനന്ദിച്ചു।

Verse 13

एवन्ते भुक्तवन्तश्चाचम्य सर्वे मुदान्विताः । विश्रामार्थं गताः प्रीत्या विष्ण्वाद्यास्स्वस्वमाश्रमम्

ഇങ്ങനെ തൃപ്തിയായി ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത്, എല്ലാവരും ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു. തുടർന്ന് വിഷ്ണു മുതലായവർ സ്നേഹത്തോടെ വിശ്രമത്തിനായി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കു പോയി।

Verse 14

मेनाज्ञया स्त्रियस्साध्व्य श्शिवं सम्प्रार्थ्य भक्तितः । गेहे निवासयामासुर्वासाख्ये परमोत्सवे

ഹേ സാധ്വീ! മേനയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആ സ്ത്രീകൾ ഭക്തിയോടെ ശിവനെ പ്രാർത്ഥിച്ച് ‘വാസാ’ എന്ന പരമോത്സവത്തിൽ അവനെ ഗൃഹത്തിൽ വസിപ്പിച്ചു।

Verse 15

रत्नसिंहासने शम्भुर्मेनादत्ते मनोहरे । सन्निधाय मुदा युक्तो ददृशे वासमन्दिरम्

മേന നൽകിയ മനോഹര രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന ശംഭു ആനന്ദത്തോടെ സമീപിച്ചു, തന്റെ വാസത്തിനായി ഒരുക്കിയ വാസമന്ദിരം ദർശിച്ചു।

Verse 16

रत्नप्रदीपशतकैर्ज्वलद्भिर्ज्वलितं श्रिया । रत्नपात्रघटाकीर्णं मुक्तामणिविराजितम्

അത് മംഗളശ്രീയാൽ ജ്വലിച്ചു—രത്നനിർമ്മിതമായ നൂറുകണക്കിന് ദീപങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ ദീപ്തമായി. രത്നപാത്രങ്ങളും ഘടങ്ങളും നിറഞ്ഞു, മുത്തും മണിയും കൊണ്ട് വിരാജിച്ചു.

Verse 17

रत्नदर्प्पणशोभाढ्यं मण्डितं श्वेतचामरैः । मुक्तामणिसुमालाभिर्वेष्टितं परमर्द्धिमत्

അത് രത്നദർപ്പണങ്ങളുടെ ശോഭയാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു, വെളുത്ത ചാമരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മുത്തും മണിയും ചേർന്ന സുമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പരമ ഐശ്വര്യത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 18

अनूपमम्महादिव्यं विचित्रं सुमनोहरम् । चित्ताह्लादकरं नानारचनारचितस्थलम्

അത് അനുപമം, മഹാദിവ്യം, വിചിത്രം, അത്യന്തം മനോഹരം ആയിരുന്നു. മനസ്സിനെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുന്നതും, അതിന്റെ പ്രാകാരം നാനാവിധ കലാരചനകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.

Verse 19

शिवदत्तवरस्यैव प्रभावमतुलम्परम् । दर्शयन्तं समुल्लासि शिवलोकाभिधानकम्

അപ്പോൾ ശിവൻ നൽകിയ വരദാനത്തിന്റെ അതുല്യവും പരമവുമായ പ്രഭാവം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ‘ശിവലോകം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ ധാമം മഹോല്ലാസത്തോടെ ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു.

Verse 20

नानासुगन्धसद्द्रव्यैर्वासितं सुप्रकाशकम् । चन्दनागुरुसंयुक्तं पुष्पशय्यासमन्वितम्

അത് നാനാവിധ ഉത്തമ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാൽ സുഗന്ധിതവും അത്യന്തം പ്രകാശമുള്ളതുമായിരുന്നു. ചന്ദനവും അഗരുവും ചേർന്ന പരിമളത്തോടെ, പുഷ്പശയ്യയോടുകൂടി അത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 21

नानाचित्रविचित्राढ्यं निर्मितं विश्वकर्म्मणा । रत्नेन्द्रसाररचितैराचितं हारकैर्वरैः

വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ചതായ അത് അനവധി അത്ഭുതകരവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായ രൂപകല്പനകളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; രാജരത്നങ്ങളുടെ പരമസാരത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ഉത്തമ ഹാരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 22

कुत्रचित्सुरनिर्माणं वैकुण्ठं सुमनोहरम् । कुत्रचिच्च ब्रह्मलोकं लोकपालपुरं क्वचित्

ചിലിടങ്ങളിൽ ദേവന്മാർ നിർമ്മിച്ച അതിമനോഹരമായ വൈകുണ്ഠം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ചിലിടങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മലോകം; മറ്റുചിലിടങ്ങളിൽ ലോകപാലന്മാരുടെ നഗരങ്ങളും തെളിഞ്ഞു।

Verse 23

कैलासं कुत्रचिद्रम्यं कुत्रचिच्छक्रमन्दिरम् । कुत्रचिच्छिवलोकं च सर्वोपरि विराजितम्

ചിലിടങ്ങളിൽ രമണീയമായ കൈലാസം ദീപ്തമായി; ചിലിടങ്ങളിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യുടെ മന്ദിരം; മറ്റുചിലിടങ്ങളിൽ ശിവലോകം—എല്ലാറ്റിനും മുകളിലായി പരമ വൈഭവത്തോടെ വിരാജിച്ചു।

Verse 24

एतादृशगृहं सर्वदृष्टाश्चर्य्यं महेश्वरः । प्रशंसन् हिमशैलेशं परितुष्टो बभूव ह

ഇത്തരം ഭവനം—മുന്‍പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അത്ഭുതാതിശയം—കണ്ട് മഹേശ്വരൻ ഹിമശൈലാധിപനെ പ്രശംസിച്ച് പരമതൃപ്തനായി।

Verse 25

तत्रातिरमणीये च रत्नपर्य्यंक उत्तमे । अशयिष्ट मुदा युक्तो लीलया परमेश्वरः

അവിടെ അത്യന്തം രമണീയമായ സ്ഥലത്ത്, ഉത്തമ രത്നപര്യങ്കത്തിൽ പരമേശ്വരൻ ആനന്ദഭരിതനായി തന്റെ ദിവ്യലീലയിൽ ശയിച്ചു।

Verse 26

हिमाचलश्च स्वभ्रातॄन्भोजयामास कृत्स्नशः । सर्वानन्यांश्च सुप्रीत्या शेषकृत्यं चकार ह

അപ്പോൾ ഹിമാചലൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെയൊക്കെയും പൂർണ്ണമായി ഭോജനിപ്പിച്ചു; അത്യന്തം പ്രീതിയോടെ മറ്റെല്ലാവരെയും ആദരിച്ചു ശേഷിച്ച കൃത്യങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു.

Verse 27

एवं कुर्वति शैलेशे स्वपति प्रेष्ठ ईश्वरे । व्यतीता रजनी सर्वा प्रातःकालो बभूव ह

ഇങ്ങനെ ശൈലേശി (പാർവതി) തന്റെ അനുഷ്ഠാനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കെ, അവളുടെ പ്രിയനായ ഈശ്വരൻ നിദ്രിച്ചു. മുഴുവൻ രാത്രി കഴിഞ്ഞു പ്രഭാതകാലം വന്നു.

Verse 28

अथ प्रभातकाले च धृत्युत्साहपरायणाः । नानाप्रकारवाद्यानि वादयाञ्चक्रिरे जनाः

അനന്തരം പ്രഭാതകാലത്ത് ധൈര്യവും ഉത്സാഹവും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾ നാനാവിധ വാദ്യങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ മുഴക്കിത്തുടങ്ങി।

Verse 29

सर्वे सुरास्समुत्तस्थुर्विष्ण्वाद्यास्सुमुदान्विताः । स्वेष्टं संस्मृत्य देवेशं सज्जिभूतास्ससंभ्रमाः

അപ്പോൾ വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും പരമാനന്ദത്തോടെ ഒരുമിച്ച് എഴുന്നേറ്റു. തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടദേവനായ ദേവേശ്വരൻ ശിവനെ സ്മരിച്ച്, ഭക്തിയോടെയുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ ഉടൻ സജ്ജരായി।

Verse 30

स्ववाहनानि सज्जानि कैलासङ्गन्तुमुत्सुकाः । कृत्वा सम्प्रेषयामासुर्धर्मं शिवसमीपतः

കൈലാസത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടാൻ ആകാംക്ഷയോടെ അവർ തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങൾ സജ്ജമാക്കി; പിന്നെ ശിവസന്നിധിയിൽ നിന്നുതന്നെ ധർമ്മനെ പ്രേഷിച്ചു।

Verse 31

वासगेहमथागत्य धर्मो नारायणाज्ञया । उवाच शंकरं योगी योगीशं समयोचितम्

പിന്നീട് നാരായണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ധർമ്മൻ വാസഗൃഹത്തിലെത്തി, യോഗികളുടെ ഈശനായ ശങ്കരനോട് അവസരോചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 32

धर्म उवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रन्ते भव नः प्रमथाधिप । जनावासं समागच्छ कृतार्थं कुरु तत्र तान्

ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—“എഴുന്നേൽക്കുക, എഴുന്നേൽക്കുക, ഭദ്രമേ! ഞങ്ങൾക്കായി, പ്രമഥാധിപാ, സന്നിഹിതനാകുക. ജനാവാസത്തിലേക്ക് വരിക; അവരെ അവിടെ കൃതാർത്ഥരാക്കുക.”

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति धर्मवचः श्रुत्वा विजहास महेश्वरः । ददर्श कृपया दृष्ट्या तल्पमुज्झाञ्चकार ह

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ധർമ്മത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേശ്വരൻ പുഞ്ചിരിച്ചു. പിന്നെ കരുണാഭരിതമായ ദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കി മഹാദേവൻ ശയ്യ ഉപേക്ഷിച്ച് എഴുന്നേറ്റു।

Verse 34

उवाच विहसन् धर्म त्वमग्रे गच्छ तत्र ह । अहमप्यागमिष्यामि द्रुतमेव न संशयः

പുഞ്ചിരിയോടെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—ഹേ ധർമ്മാ, നീ അവിടെ ആദ്യം പോകുക; ഞാനും വേഗത്തിൽ വരും, ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तश्शंकरेणाथ जनावासं जगाम सः । स्वयङ्गन्तुमना आसीत्तत्र शम्भुरपि प्रभुः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ശങ്കരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവൻ ജനവാസത്തിലേക്ക് പോയി. സർവാധിപനായ പ്രഭു ശംഭുവും സ്വമേധയാ അവിടെ പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു।

Verse 37

अथ शंम्भुर्भवाचारी प्रातःकृत्यं विधाय च । मेनामान्त्र्य कुध्रं च जनावासं जगाम सः

അപ്പോൾ വ്രതാചാരത്തിന് യോജിച്ച രീതിയിൽ പെരുമാറുന്ന ശംഭു പ്രാതഃകൃത്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; മേനയെയും കുധ്രയെയും ആദരത്തോടെ വിടപറഞ്ഞ് ജനാവാസത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 38

महोत्सवस्तदा चासीद्वेदध्वनिरभून्मुने । वाद्यानि वादयामासुर्जनाश्चातुर्विधानि च

ഹേ മുനേ, അപ്പോൾ മഹോത്സവം ഉണ്ടായിരുന്നു; വേദപാരായണത്തിന്റെ ധ്വനി ഉയർന്നു. നാലു വർണ്ണങ്ങളിലെ ജനങ്ങളും വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കുകയായിരുന്നു।

Verse 39

शम्भुरागत्य स्वस्थानं ववन्दे च मुनींस्तदा । हरिं च मां भवाचारात् वन्दितोऽभूत्सुरादिभिः

അപ്പോൾ ശംഭു തന്റെ സ്വസ്ഥാനത്ത് എത്തി മുനിമാരെ വന്ദിച്ചു. യഥോചിത ആചാരപ്രകാരം ഹരിയെയും നമസ്കരിച്ചു; ഞാനും ദേവന്മാരാദികളാൽ വിധിപൂർവ്വം ആദരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 40

जयशब्दो बभूवाथ नमश्शब्दस्तथैव च । वेदध्वनिश्च शुभदो महाकोलाहलोऽभवत्

അപ്പോൾ “ജയ ജയ” എന്ന വിജയഘോഷം ഉയർന്നു; അതുപോലെ “നമഃ” എന്ന ശബ്ദവും മുഴങ്ങി. വേദങ്ങളുടെ മംഗളധ്വനി പ്രതിധ്വനിച്ച് മഹത്തായ, ദിവ്യമായ കോലാഹലം ഉണ്ടായി.

Verse 52

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे वरवर्गभोजनशिवशयनवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയ വിഭാഗമായ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ “വരവర్గഭോജനവും ശിവശയനവിവരണവും” എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।