
ശിവ–പാർവതികളുടെ വിവാഹാനുഷ്ഠാനത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് വിധികർമ്മങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ഋത്വിക്കുകൾ യജ്ഞാഗ്നി സ്ഥാപിക്കുന്നു; ശിവൻ ഋഗ്–യജുസ്–സാമ മന്ത്രങ്ങളാൽ ഹോമം ചെയ്യുന്നു, മൈനാകൻ (കാളിയുടെ സഹോദരൻ) പതിവുപോലെ ലാജാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ശിവനും കാളി/പാർവതിയും നിയമവും ലോകാചാരവും അനുസരിച്ച് അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു. അതേ നിമിഷം ശിവമയായാൽ മോഹിതനായ ബ്രഹ്മാവ് ദേവിയുടെ പാദ/നഖത്തിൽ ചന്ദ്രകലപോലെ തിളങ്ങുന്ന അപൂർവ സൗന്ദര്യം കണ്ടു കാമത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്നു; വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കവേ നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെട്ടു വീര്യം ഭൂമിയിൽ വീഴുന്നു. ലജ്ജിച്ച് അത് കാലാൽ ഉരച്ച് മറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഇത് അറിഞ്ഞ മഹാദേവൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി ബ്രഹ്മാവിനെ ശിക്ഷിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുമ്പോൾ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും ഭയവും കലക്കവും പടരുന്നു. വൈദിക വിവാഹവേദിയിൽ കാമം, മായ, ശിവന്റെ ശാസകസ്വഭാവം എന്നിവയുടെ ഗൗരവം ഈ അധ്യായം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथो ममाज्ञया विप्रैस्संस्थाप्यानलमीश्वरः । होमं चकार तत्रैवमङ्के संस्थाप्य पार्वतीम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പിന്നീട് എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വിപ്രന്മാർ വിധിപൂർവ്വം അഗ്നി സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഈശ്വരൻ അവിടെ തന്നേ പാർവതിയെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി ഹോമം ചെയ്തു।
Verse 2
ऋग्यजुस्साममन्त्रैश्चाहुतिं वह्नौ ददौ शिवः । लाजाञ्जलिं ददौ कालीभ्राता मैनाकसंज्ञकः
ഋഗ്-യജുസ്-സാമ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭഗവാൻ ശിവൻ പവിത്ര അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് കാളീദേവിയുടെ സഹോദരനായ മൈനാകൻ വിവാഹകർമ്മത്തിനായി ലാജാഞ്ജലി സമർപ്പിച്ചു।
Verse 3
अथ काली शिवश्चोभौ चक्रतुर्विधिवन्मुदा । वह्निप्रदक्षिणां तात लोकाचारं विधाय च
അതിനുശേഷം കാളിയും ശിവനും—ഇരുവരും—ആനന്ദത്തോടെ വിധിപ്രകാരം കർമ്മം നിർവഹിച്ചു. പ്രിയനേ, പവിത്ര അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ലോകാചാരവും അനുഷ്ഠിച്ചു।
Verse 4
तत्राद्भुतमलञ्चक्रे चरितं गिरिजापतिः । तदेव शृणु देवर्षे तवस्नेहाद्ब्रवीम्यहम्
അവിടെ ഗിരിജാപതി (ശിവന്) അത്ഭുതകരമായ ഒരു ദിവ്യചരിതം നടത്തി. ഹേ ദേവര്ഷേ, അതുതന്നെ കേള്ക്കുക; നിനക്കുള്ള സ്നേഹത്താല് ഞാന് അത് പറയുന്നു।
Verse 5
तस्मिन्नवसरे चाहं शिवमायाविमोहितः । अपश्यञ्चरणे देव्या नखेन्दुञ्च मनोहरम्
ആ സമയത്ത് ഞാനും ശിവന്റെ മായയാൽ മോഹിതനായി ദേവിയുടെ പാദങ്ങളിലെ മനോഹരമായ നഖചന്ദ്രനെ ദർശിച്ചു.
Verse 6
दर्शनात्तस्य च तदाऽभूवं देवमुने ह्यहम् । मदनेन समाविष्टोऽतीव क्षुभितमानसः
ഹേ ദേവമുനി! അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ കാമത്താൽ വശീകരിക്കപ്പെടുകയും എന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം ക്ഷോഭിക്കുകയും ചെയ്തു.
Verse 7
मुहुर्मुहुरपश्यं वै तदंगं स्मरमोहितः । ततस्तद्दर्शनात्सद्यो वीर्यं मे प्राच्युतद्भुवि
കാമമോഹിതനായി ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അവളുടെ അംഗങ്ങളെ നോക്കി. ആ ദർശനത്താൽ ഉടനെ എന്റെ വീര്യം ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു.
Verse 8
रेतसा क्षरता तेन लज्जितोहं पितामहः । मुने व्यमर्द तच्छिन्नं चरणाभ्यां हि गोपयन्
ആ വീര്യം പുറത്തുവന്നതിനാൽ പിതാമഹനായ ഞാൻ ലജ്ജിതനായി. ഹേ മുനി! അത് മറയ്ക്കാനായി ഞാൻ എന്റെ പാദങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ഭാഗം മർദ്ദിച്ചു.
Verse 9
तज्ज्ञात्वा च महादेवश्चुकोपातीव नारद । हन्तुमैच्छत्तदा शीघ्रं वां विधिं काममोहितम्
ഹേ നാരദാ! ഇത് അറിഞ്ഞ മഹാദേവൻ അത്യന്തം കോപിച്ചു ജ്വലിച്ചു; കാമമോഹിതനായ ആ വിധിയെ (ബ്രഹ്മാവിനെ) ഉടൻ വധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
Verse 10
हाहाकारो महानासीत्तत्र सर्वत्र नारद । जनाश्च कम्पिरे सर्व्वे भय मायाति विश्वभृत्
ഹേ നാരദാ, അവിടെ എല്ലായിടത്തും മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു. വിശ്വധാരകന്മേൽ ഭയം വന്നപ്പോൾ എല്ലാവരും വിറച്ചു.
Verse 11
ततस्तंन्तुष्टुवुश्शम्भुं विष्ण्वाद्या निर्जरा मुने । सकोपम्प्रज्वलन्तन्तन्तेजसा हन्तुमुद्यतम्
അപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, വിഷ്ണു മുതലായ അമരദേവന്മാർ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു. അവൻ കോപതേജസ്സാൽ ജ്വലിച്ച് സംഹരിക്കാൻ ഒരുക്കമായി നിന്നു.
Verse 12
देवा ऊचुः । देवदेव जगद्व्यापिन्परमेश सदाशिव । जगदीश जगन्नाथ सम्प्रसीद जगन्मय
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ദേവദേവാ, ജഗദ്വ്യാപിയായ പരമേശ്വര സദാശിവാ! ജഗദീശാ, ജഗന്നാഥാ, ജഗന്മയാ— ഞങ്ങളോടു പ്രസന്നനാകണമേ.
Verse 13
सर्वेषामपि भावानान्त्वमात्मा हेतुरीश्वरः । निर्विकारोऽव्ययो नित्यो निर्विकल्पोऽक्षरः परः
സകല ഭാവങ്ങളുടെയും സകല ജീവികളുടെയും ആത്മാവ് നീ തന്നേ; നീയേ ഈശ്വരൻ, പരമകാരണം. നീ നിർവികാരൻ, അവ്യയൻ, നിത്യൻ, നിർവികൽപൻ, അക്ഷരൻ, പരമൻ.
Verse 14
आद्यन्तावस्य यन्मध्यमिदमन्यदहम्बहिः । यतोऽव्ययः सनैतानि तत्सत्यम्ब्रह्म चिद्भवान्
ആദിയും അന്തവും യാതിൽ സമാഹിതമോ, ഇതെല്ലാം യാതിന്റെ മദ്ധ്യമോ; ‘ഇത്’ ‘ഞാൻ’ എന്നതിലുമപ്പുറം മറ്റൊന്നായ യാതിൽ നിന്ന് ഇവയൊക്കെയും ഉദ്ഭവിക്കുമോ—ആ അവ്യയൻ തന്നെയാണ് സത്യം, ബ്രഹ്മം, ചൈതന്യസ്വരൂപം; നീ തന്നെയാണ് അത്।
Verse 15
तवैव चरणाम्भोजम्मुक्तिकामा दृढव्रताः । विसृज्योभयतस्संगं मुनयस्समुपासते
മോക്ഷകാമികളായ ദൃഢവ്രത മുണിമാർ ഇഹഭോഗാസക്തിയും വൈരാഗ്യഗർവവും എന്ന ഇരുവശബന്ധവും ഉപേക്ഷിച്ച്, നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളെ മാത്രം ഉപാസിക്കുന്നു।
Verse 16
त्वम्ब्रह्म पूर्णममृतं विशोकं निर्गुणम्परम् । आनंदमात्रमव्यग्रमविकारमनात्मकम्
നീ ബ്രഹ്മം—പൂർണ്ണം, അമൃതം, ശോകരഹിതം; നിർഗുണവും പരമവും. നീ ആനന്ദമാത്രസ്വരൂപം—അവ്യഗ്രം, അവികാരം, പരിമിത അഹംബോധാതീതം।
Verse 17
विश्वस्य हेतुरुदयस्थितिसंयमनस्य हि । तदपेक्षतयात्मेशोऽनपेक्षस्सर्वदा विभुः
അവൻ വിശ്വത്തിന്റെ ഉദയം, സ്ഥിതി, സംയമനം (ലയ) എന്നിവയുടെ കാരണമാണ്; എങ്കിലും ആത്മേശ്വരൻ സദാ വിഭു, നിരപേക്ഷൻ—എല്ലാം അവനിൽ ആശ്രയിച്ചാലും അവൻ ഒന്നിലും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല।
Verse 19
अज्ञानतस्त्वयि जनैर्विकल्पो विदितो यतः । तस्माद्भ्रमप्रतीकारो निरुपाधेर्न हि स्वतः
അജ്ഞാനത്താൽ ജനങ്ങൾ നിനക്കു മേൽ വികൽപഭേദം അധ്യാസിക്കുന്നു എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ നിരുപാധി പരമേശ്വരനിൽ നിന്ന് സ്വയം ഭ്രമനിവാരണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നില്ല; മോഹിതനായ ജീവൻ സമ്യക് ജ്ഞാനവും നിയമബദ്ധമായ സാധനയും കൊണ്ടുതന്നെ അത് ചെയ്യണം.
Verse 20
धन्या वयं महेशान तव दर्शनमात्रतः । दृढभक्तजनानन्दप्रदश्शम्भो दयां कुरु
ഹേ മഹേശാനേ! നിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ ഞങ്ങൾ ധന്യരായി. ഹേ ശംഭോ, ദൃഢഭക്തജനങ്ങൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവനേ, ഞങ്ങളോടു കരുണ കാണിക്കണമേ.
Verse 21
त्वमादिस्त्वमनादिश्च प्रकृतेस्त्वं परः पुमान् । विश्वेश्वरो जगन्नाथो निर्विकारः परात्परः
നീ ആദിയും നീ അനാദിയും; പ്രകൃതിയെ അതിക്രമിച്ച പരമപുരുഷൻ നീ. നീ വിശ്വേശ്വരൻ, ജഗന്നാഥൻ, നിർവികാരൻ, പരാത്പരൻ.
Verse 22
योऽयं ब्रह्मास्तिऽ रजसा विश्वमूर्तिः पितामहः । त्वत्प्रसादात्प्रभो विष्णुस्सत्त्वेन पुरुषोत्तमः
ഹേ പ്രഭോ! രജോഗുണത്താൽ വിശ്വമൂർത്തിയായി ‘പിതാമഹൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ബ്രഹ്മാവ് നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ. അതുപോലെ നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ സത്ത്വഗുണത്തിൽ സ്ഥിതനായ വിഷ്ണു പുരുഷോത്തമനാകുന്നു.
Verse 23
कालाग्निरुद्रस्तमसा परमात्मा गुणः परः । सदा शिवो महेशानस्सर्वव्यापी महेश्वरः
അവൻ തമോഗുണത്തിൽ കാലാഗ്നിരുദ്രൻ—സകലവും ദഹിപ്പിക്കുന്ന കാലാഗ്നി; അവൻ പരമാത്മാവ്, ഗുണാതീതനും പരാത്പരനും. അവൻ സദാശിവൻ, മഹേശാനൻ—സർവ്വവ്യാപിയായ മഹേശ്വരൻ.
Verse 24
व्यक्तं महच्च भूतादिस्तन्मात्राणीन्द्रियाणि च । त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर
ഹേ വിശ്വമൂർത്തിയായ മഹേശ്വരാ! വ്യക്തമായ ലോകം, മഹത്തത്ത്വം, ഭൂതാദി, തന്മാത്രകൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം നിനക്കാൽ മാത്രമേ അധിഷ്ഠിതവും നിയന്ത്രിതവും ആകുന്നുള്ളൂ.
Verse 25
महादेव परेशान करुणाकर शंकर । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद पुरुषोत्तम
ഹേ മഹാദേവാ, പരേശ്വരാ, കരുണാകര ശങ്കരാ! പ്രസന്നനാകണമേ. ഹേ ദേവദേവേശാ! പ്രസന്നനാകണമേ; ഹേ പുരുഷോത്തമാ! പ്രസന്നനാകണമേ.
Verse 26
वासांसि सागरास्सप्त दिशश्चैव महाभुजाः । द्यौर्मूर्द्धा ते विभोर्नाभिः खं वायुर्नासिका ततः
നിന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ ഏഴ് സമുദ്രങ്ങൾ; ദിക്കുകളേ നിന്റെ മഹാബാഹുക്കൾ. ഹേ സർവ്വവ്യാപി പ്രഭോ, ദ്യൗ നിന്റെ ശിരസ്സു, ആകാശം നിന്റെ നാഭി, വായു നിന്റെ നാസിക.
Verse 27
चक्षूंष्यग्नी रविस्सोमः केशा मेघास्तव प्रभो । नक्षत्रतारकाद्याश्च ग्रहाश्चैव विभूषणम्
ഹേ പ്രഭോ, അഗ്നി, സൂര്യൻ, സോമൻ ഇവയാണ് നിന്റെ കണ്ണുകൾ; മേഘസമൂഹം നിന്റെ കേശം. നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളും ഗ്രഹങ്ങളും നിന്റെ ആഭരണങ്ങൾ.
Verse 28
कथं स्तोष्यामि देवेश त्वां विभो परमेश्वर । वाचामगोचरोऽसि त्वं मनसा चापि शंकर
ഹേ ദേവേശാ, ഹേ സർവ്വവ്യാപി പരമേശ്വരാ, ഞാൻ എങ്ങനെ നിന്നെ സ്തുതിക്കാം? ഹേ ശങ്കരാ, നീ വാക്കുകൾക്കതീതൻ; മനസ്സിനും അഗോചരൻ.
Verse 29
पञ्चास्याय च रुद्राय पञ्चाशत्कोटिमूर्तये । त्र्यधिपाय वरिष्ठाय विद्यातत्त्वाय ते नमः
പഞ്ചമുഖനായ രുദ്രനേ, അമ്പത് കോടി രൂപങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷനായവനേ, ത്രിലോകാധിപതിയേ, ശ്രേഷ്ഠനേ, വിദ്യാതത്ത്വസ്വരൂപനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 30
अनिदेंश्याय नित्याय विद्युज्ज्वालाय रूपिणे । अग्निवर्णाय देवाय शंकराय नमोनमः
സൂചനയ്ക്കതീതനും നിത്യനും, മിന്നൽ-ജ്വാലാരൂപനും, അഗ്നിവർണ്ണനായ ദിവ്യദേവനും ആയ ശങ്കരനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.
Verse 31
विद्युत्कोटिप्रतीकाशमष्टकोणं सुशोभनम् । रूपमास्थाय लोकेऽस्मिन्संस्थिताय नमो नमः
കോടിക്കണക്കിന് മിന്നലുകളുടെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തമായ, അത്യന്തം ശോഭനമായ അഷ്ടകോണ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു ഈ ലോകത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി വിരാജിക്കുന്ന പരമേശ്വരനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।
Verse 32
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां प्रसन्नः परमेश्वरः । ब्रह्मणो मे ददौ शीघ्रमभयं भक्तवत्सलः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവരുടെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി. ഭക്തവത്സലനായ പ്രഭു എനിക്ക്, ബ്രഹ്മാവിന്, ഉടൻ അഭയം ദാനിച്ചു।
Verse 33
अथ सर्वे सुरास्तत्र विष्ण्वाद्या मुनयस्तथा । अभवन्सुस्मितास्तात चक्रुश्च परमोत्सवम्
അപ്പോൾ അവിടെ വിഷ്ണുവാദി എല്ലാ ദേവന്മാരും മുനിമാരും കൂടി, പ്രിയനേ, സുമൃദു പുഞ്ചിരിയോടെ സന്തോഷിച്ചു; അവർ പരമോത്സവം ആചരിച്ചു।
Verse 34
मम तद्रेतसा तात मर्दितेन मुहुर्मुहुः । अभवन्कणकास्तत्र भूरिशः परमोज्ज्वलाः
ഹേ താത, എന്റെ ആ രേതസ് വീണ്ടും വീണ്ടും മർദിതമായി (ചതച്ചും അരച്ചും) പോയപ്പോൾ അവിടെ അത്യന്തം ദീപ്തമായ സ്വർണ്ണകണങ്ങൾ ധാരാളമായി ഉദിച്ചു।
Verse 35
ऋषयो बहवो जाता वालखिल्यास्सहस्रशः । कणकैस्तैश्च वीर्यस्य प्रज्वलद्भिः स्वतेजसा
ആ വീര്യശക്തിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ അനവധി ഋഷിമാർ ജനിച്ചു—ആയിരമായിരം വാലഖില്യർ; അവർ സൂക്ഷ്മദേഹികളായിരുന്നാലും സ്വതേജസ്സാൽ സ്വർണ്ണചിങ്ങാരങ്ങൾപോലെ ജ്വലിച്ചു।
Verse 36
अथ ते ह्यृषयस्सर्वे उपतस्थुस्तदा मुने । ममान्तिकं परप्रीत्या तात तातेति चाब्रुवन्
അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ഋഷിമാരും എന്റെ സമീപത്ത് വന്ന് നിന്നു. പരമ സ്നേഹത്തോടെ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും—“താത, താത” (പ്രിയ ബാലകാ) എന്നു വിളിച്ചു।
Verse 37
ईश्वरेच्छाप्रयुक्तेन प्रोक्तास्ते नारदेन हि । वालखिल्यास्तु ते तत्र कोपयुक्तेन चेतसा
ആ വാക്കുകൾ ഈശ്വരൻ (ശിവൻ) ഇച്ഛിച്ചതിനാൽ പ്രേരിതനായ നാരദൻ തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്; എന്നാൽ അവിടെ വാലഖില്യ ഋഷിമാർ കോപഭരിതചിത്തത്തോടെ രോഷത്തിൽ പ്രതികരിച്ചു।
Verse 38
नारद उवाच । गच्छध्वं संगता यूयं पर्वतं गन्धमादनम् । न स्थातव्यम्भवद्भिश्च न हि वोऽत्र प्रयोजनम्
നാരദൻ പറഞ്ഞു—“ഇവിടെ ഒന്നിച്ചുകൂടിയ നിങ്ങളെല്ലാവരും ഗന്ധമാദന പർവതത്തിലേക്ക് പോകുക. ഇവിടെ നിങ്ങൾ നില്ക്കരുത്; ഈ കാര്യത്തിൽ ഇവിടെ നിങ്ങള്ക്ക് യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല.”
Verse 39
तत्र तप्त्वा तपश्चाति भवितारो मुनीश्वराः । सूर्य्यशिष्याश्शिवस्यैवाज्ञया मे कथितन्त्विदम्
അവിടെ തപസ്സു ചെയ്ത് ആ മുനീശ്വരന്മാർ തീർച്ചയായും സിദ്ധരാകും—ഈ വൃത്താന്തം ശിവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സൂര്യന്റെ ശിഷ്യർ എനിക്ക് പറഞ്ഞു।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे बालखिल्याश्च पर्वतम् । सत्वरम्प्रययुर्नत्वा शंकरं गन्धमादनम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ ബാലഖില്യ മുനിമാർ എല്ലാവരും ഉടൻ പർവതത്തിലേക്ക് ത്വരിതമായി പോയി; ഗന്ധമാദനത്തിൽ ശങ്കരനെ നമസ്കരിച്ച് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।
Verse 41
विष्ण्वादिभिस्तदाभूवं श्वासितोहं मुनीश्वर । निर्भयः परमेशानप्रेरितैस्तैर्महात्मभिः
ഹേ മുനീശ്വരാ! അന്ന് പരമേശാനൻ (ശിവൻ) പ്രേരിപ്പിച്ച വിഷ്ണു മുതലായ മഹാത്മാക്കൾ എനിക്ക് വീണ്ടും ശ്വാസം നൽകി; അതിനാൽ ഞാൻ നിർഭയനായി।
Verse 42
अस्तवञ्चापि सर्वेशं शंकरम्भक्तवत्सलम् । सर्वकार्यकरं ज्ञात्वा दुष्टगर्वापहारकम्
ശങ്കരൻ സർവേശ്വരൻ, ഭക്തവത്സലൻ, സർവകാര്യസാധകൻ, ദുഷ്ടഗർവ്വനാശകൻ എന്നു അറിഞ്ഞ് അവളും അവനെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 43
देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । त्वमेव कर्ता सर्वस्य भर्ता हर्त्ता च सर्वथा
ദേവദേവ മഹാദേവാ, കരുണാസാഗര പ്രഭോ! നീയേ സർവത്തിന്റെയും കർത്താവ്; നീയേ സർവത്തെ പോഷിക്കുന്നവനും സർവഥാ സംഹരിക്കുന്നവനും ആകുന്നു।
Verse 44
त्वदिच्छया हि सकलं स्थितं हि सचराचरम् । तन्त्यां यथा बलीवर्दा मया ज्ञातं विशेषतः
നിന്റെ ഇച്ഛയാൽ തന്നെയാണ് സകല ചരാചരവും നിലനിൽക്കുന്നത്. കയറിന്റെ തന്തിയിൽ കെട്ടിയ കാളകളെ നയിക്കുന്നതുപോലെ, ഇതെല്ലാം നിന്റെ അധീനത്തിലാണെന്ന് ഞാൻ പ്രത്യേകമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു।
Verse 45
इत्येवमुक्त्वा सोहं वै प्रणामं च कृताञ्जलिः । अन्येऽपि तुष्टुवुस्सर्वे विष्ण्वाद्यास्तं महेश्वरम्
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഞാനും കരംകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ മഹേശ്വര മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 46
अथाकर्ण्य नुतिं शुद्धां मम दीनतया तदा । विष्ण्वादीनाञ्च सर्वेषां प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः
അപ്പോൾ എന്റെ വിനയത്തോടെ അർപ്പിച്ച ആ ശുദ്ധസ്തുതിയും, വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും വന്ദനവും കേട്ട് മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി.
Verse 47
ददौ सोतिवरं मह्यमभयं प्रीतमानसः । सर्वे सुखमतीवापुरत्यमोदमहं मुने
പ്രീതിമനസ്സോടെ മഹേശ്വരൻ എനിക്ക് പരമവരമായ അഭയം ദാനമായി നൽകി. തുടർന്ന് എല്ലാവരും അത്യന്തം സുഖം പ്രാപിച്ചു; ഞാനും, ഹേ മുനേ, അതിവിശേഷം ആനന്ദിച്ചു.
Verse 49
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे विधिमोहवर्णनं नाम नवचत्वारिंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ മൂന്നാം ഭാഗമായ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘വിധിമോഹവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള നാല്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
During Śiva–Pārvatī’s wedding rites (homa and fire-circumambulation), Brahmā becomes deluded by desire upon seeing the goddess’s foot/toenail beauty; his semen falls, and Śiva becomes enraged upon learning of the transgression.
The episode dramatizes how kāma and māyā can overpower even creator-deities, while Śiva’s authority regulates and reorders cosmic energies (tejas/retas) within a sacramental context.
Ritual manifestations (Agni, mantra, homa, pradakṣiṇā) and psychological manifestations (kāma-moha, lajjā, krodha) are paired to show that inner states and outer rites jointly shape dharmic and cosmic outcomes.