महेश्वरागमनं तथा नीराजन-सत्कारवर्णनम् / The Arrival of Maheśvara and the Rite of Welcome (Nīrājana)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शंभुः प्रसन्नात्मा सदूतं स्वगणैस्सुरैः । सर्वैरन्यैर्गिरेर्द्धाम जगाम सकुतूहलम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ പ്രസന്നഹൃദയനായ ശംഭു ദൂതനോടൊപ്പം, തന്റെ ഗണങ്ങളോടും ദേവന്മാരോടും മറ്റു എല്ലാവരോടും കൂടി, പുണ്യകുതൂഹലത്തോടെ പർവതധാമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 2

मेनापि स्त्रीगणैस्तैश्च हिमाचलवरप्रिया । तत उत्थाय स्वगृहा भ्यंतरं सा जगाम ह

ഹിമാചലശ്രേഷ്ഠനു പ്രിയയായ മേനയും ആ സ്ത്രീസംഘങ്ങളോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു; പിന്നെ അവൾ എഴുന്നേറ്റ് തന്റെ ഗൃഹത്തിന്റെ അകത്തളത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 3

नीराजनार्थं शम्भोश्च दीपपात्रकरा सती । सर्वर्षिस्त्रीगणैस्साकमगच्छद्द्वारमादरात्

ശംഭുവിന് നീരാജനം (ആരതി) ചെയ്യുന്നതിനായി, കൈയിൽ ദീപപാത്രം ധരിച്ച സതി, സർവ്വ ഋഷിമാരുടെ സ്ത്രീസംഘങ്ങളോടൊപ്പം ആദരത്തോടെ വാതിലിലേക്കു പോയി.

Verse 4

तत्रागतं महेशानं शंकरं गिरिजावरम् । ददर्श प्रीतितो मेना सेवितं सकलैस्सुरैः

അവിടെ മേന സന്തോഷത്തോടെ എത്തിയ മഹേശാനനായ ശങ്കരനെ—ഗിരിജയുടെ പരമ വരനെ—കണ്ടു; സർവ്വ ദേവന്മാരും അവനെ സേവിച്ച് ആദരിച്ചു നിന്നു।

Verse 5

चारुचंपकवर्णाभं ह्येकवक्त्रं त्रिलोचनम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं रत्नस्वर्णादिभूषितम्

അവൻ മനോഹരമായ ചമ്പകപുഷ്പവർണ്ണകാന്തിയോടെ, ഏകവക്ത്രനും ത്രിനയനനും ആയിരുന്നു; മൃദുഹാസ്യത്തോടെ മുഖം പ്രസന്നമായി, രത്ന-സ്വർണ്ണാദി ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിരുന്നു।

Verse 6

मालतीमालया युक्तं सद्रत्नमुकुटोज्ज्वलम् । सत्कंठाभरणं चारुवलयांगदभूषितम्

അവൻ മാലതി മാലയാൽ അലങ്കൃതനായി, ഉത്തമ രത്നഖചിത മുകുടത്തിൽ ദീപ്തനായി; കണ്ഠത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠ ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചു, മനോഹര വളകളും അങ്കദങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചു।

Verse 7

वह्निशौचेनातुलेन त्वतिसूक्ष्मेण चारुणा । अमूल्यवस्त्रयुग्मेन विचित्रेणातिराजितम्

അഗ്നിസമമായ അതുല്യ ശുചിത്വത്തോടെ, അതിസൂക്ഷ്മവും മനോഹരവുമായി; അമൂല്യവും വിചിത്രവുമായ വസ്ത്രയുഗ്മം ധരിച്ച് അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു।

Verse 8

चन्दनागरुकस्तूरीचारुकुंकुम भूषितम् । रत्नदर्पणहस्तं च कज्जलोज्ज्वललोचनम्

ചന്ദനം, അഗരു, കസ്തൂരി, മനോഹര കുങ്കുമം എന്നിവകൊണ്ട് അത് അലങ്കൃതമായിരുന്നു; കൈയിൽ രത്നദർപ്പണം, കാജലാൽ ദീപ്തമായ കണ്ണുകൾ।

Verse 9

सर्वस्वप्रभयाच्छन्नमतीवसुमनोहरम् । अतीव तरुणं रम्यं भूषितांगैश्च भूषितम्

സകല വൈഭവത്തിന്റെ പ്രഭയിൽ മറഞ്ഞതുപോലെ അത് അത്യന്തം മനോഹരമായി തോന്നി—അത്യന്തം യൗവനസമൃദ്ധം, സർവ്വതോഭദ്രം രമ്യം, അലങ്കരിച്ച അവയവങ്ങളാൽ കൂടുതൽ ശോഭിതം।

Verse 10

कामिनीकांतमव्यग्रं कोटिचन्द्राननांबुजम् । कोटिस्मराधिकतनुच्छविं सर्वांगसुंदरम्

അവൻ കാമിനികളുടെ പ്രിയൻ, സദാ അവ്യഗ്രനും ശാന്തനും; അവന്റെ പദ്മമുഖം കോടി ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തം. അവന്റെ ദേഹകാന്തി അനവധി കാമദേവന്മാരെയും അതിക്രമിച്ചു; അവന്റെ സർവ്വാംഗവും പരമസുന്ദരം।

Verse 11

ईदृग्विधं सुदेवं तं स्थितं स्वपुरतः प्रभुम् । दृष्ट्वा जामातरं मेना जहौ शोकम्मुदाऽन्विता

ഇത്തരം ദിവ്യവും പരമമംഗളകരവുമായ പ്രഭു തന്റെ മുമ്പിൽ നില്ക്കുന്നതു കണ്ട മേനാ, ജാമാതാവിനെ ദർശിച്ച് ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശോകം വിട്ടുകളഞ്ഞു।

Verse 12

प्रशशंस स्वभाग्यं सा गिरिजां भूधरं कुलम् । मेने कृतार्थमात्मानं जहर्ष च पुनः पुनः

അവൾ തന്റെ സൗഭാഗ്യം പുകഴ്ത്തി, ഗിരിജയെയും പർവതജന്മമായ മഹത്തായ കുലത്തെയും സ്തുതിച്ചു. താനെ കൃതാർത്ഥയെന്നു കരുതി വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദിച്ചു.

Verse 13

नीराजनं चकारासौ प्रफुल्लवदना सती । अवलोकपरा तत्र मेना जामातरं मुदा

പ്രഫുല്ലമുഖയായ ആ സതി നീരാജനം (ആരതി) ചെയ്തു. അവിടെ മേന ദർശനത്തിൽ ലീനയായി, ആനന്ദത്തോടെ തന്റെ ജാമാതാവിനെ നോക്കി നിന്നു.

Verse 14

गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता । मनसैव ह्युवाचेदं हर्षफुल्लाननाम्बुजा

ഗിരിജ (പാർവതി) പറഞ്ഞത് ഓർത്ത് മേന വിസ്മയത്തിലായി. ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞ താമരമുഖത്തോടെ അവൾ മനസ്സിനുള്ളിൽ തന്നേ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 15

यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम तत्र च । ततोधिकं प्रपश्यामि सौन्दर्य्यं परमेशितुः

പാർവതി മുമ്പ് അവനെക്കുറിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞതെല്ലാം ഇപ്പോൾ ഞാൻ നേരിൽ കാണുന്നു; പറഞ്ഞതിലും അധികമായി പരമേശ്വരന്റെ സൗന്ദര്യം ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 16

महेशस्य सुलावण्यमनिर्वाच्यं च संप्रति । एवं विस्मयमापन्ना मेना स्वगृहमाययौ

ആ സമയത്ത് മഹേശന്റെ അത്യന്തം മനോഹാരിത വാക്കുകൾക്കതീതമായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങിയ മേന തന്റെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 17

प्रशशंसुर्युवतयो धन्या धन्या गिरेः सुता । दुर्गा भगवतीत्येवमूचुः काश्चन कन्यकाः

അപ്പോൾ ചില യുവതികൾ അവളെ പ്രശംസിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ധന്യ, ധന്യ ഗിരിയുടെ പുത്രി! അവളേ ദുർഗ്ഗ, അവളേ ഭഗവതി.”

Verse 18

न दृष्टो वर इत्येवमस्माभिर्द्दानगोचरः । धन्या हि गिरिजा देवीमूचुः काश्चन कन्यकाः

ചില കന്യകൾ ദേവി ഗിരിജയോട് പറഞ്ഞു— “ഇത്തരം ദാനത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്ന വരനെ ഞങ്ങൾ കണ്ടിട്ടില്ല; ദേവീ, നീ സത്യമായും ധന്യയാണ്।”

Verse 19

जगुर्गन्धर्व्वप्रवरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । दृष्ट्वा शंकररूपं च प्रहृष्टास्सर्वदेवताः

ശ്രേഷ്ഠ ഗന്ധർവ്വർ പാടി, അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം നൃത്തം ചെയ്തു. ശങ്കരന്റെ പ്രത്യക്ഷരൂപം കണ്ടപ്പോൾ സർവ്വ ദേവന്മാരും അത്യന്തം ഹർഷിതരായി।

Verse 20

नानाप्रकारवाद्यानि वादका मधुराक्षरम् । नानाप्रकारशिल्पेन वादयामासुरादरात्

വാദകർ ആദരപൂർവ്വം പലവിധ വാദ്യങ്ങൾ മധുരസ്വരത്തോടെ മുഴക്കി; നാനാവിധ കലാനൈപുണ്യത്തോടെ വാദനം നടത്തി।

Verse 21

हिमाचलोऽपि मुदितो द्वाराचारमथाकरोत् । मेनापि सर्वनारीभिर्महोत्सवपुरस्सरम्

ഹിമാചലനും സന്തോഷത്തോടെ വാതിലിലെ യഥോചിത ആചാരങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി. മേനയും എല്ലാ സ്ത്രീകളോടും കൂടി മുൻപോട്ട് നീങ്ങി മഹോത്സവത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി।

Verse 22

परपुच्छां चकारासौ मुदिता स्वगृहं ययौ । शिवो निवेदितं स्थानं जगाम गणनिर्जरैः

കൂടുതൽ ചോദിച്ചറിഞ്ഞ് അവൾ സന്തോഷത്തോടെ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ശിവനും ഗണങ്ങളോടും അമരപരിചാരകരോടും കൂടി അറിയിച്ച സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे दुर्गां शैलान्तःपुरचारिका । बहिर्जग्मुस्समादाय पूजितुं कुलदेवताम्

ഇതിനിടയിൽ പർവ്വതരാജന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ സേവികമാർ ദുർഗയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് പുറത്തേക്ക് പോയി, കുലദേവതയെ പൂജിക്കാനായി.

Verse 24

तत्र तां ददृशुर्देवा निमेषरहिता मुदा । सुनीलांजनवर्णाभां स्वांगैश्च प्रतिभूषिताम्

അവിടെ ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ കണ്ണിമയ്ക്കാതെ അവളെ ദർശിച്ചു. അവൾ ഗാഢനീല അഞ്ജനവർണ്ണംപോലെ ദീപ്തയായി, സ്വന്തം അംഗങ്ങളിൽ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായിരുന്നു.

Verse 25

त्रिनेत्रादृतनेत्रांतामन्यवारितलोचनाम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सकटाक्षां मनोहराम्

അവൾ അത്യന്തം മനോഹരിയായിരുന്നു; ത്രിനേത്രനായ പ്രഭുവും കണ്ണിന്റെ കോണിലൂടെ അവളെ ആദരിച്ചു, അവളുടെ ദൃഷ്ടിയെ ആരും തടയാൻ കഴിയില്ല. മൃദുഹാസവും പ്രസന്ന ദീപ്തമുഖവും, വശനോട്ടവും—എല്ലാം ഹൃദയം കവർന്നതായിരുന്നു.

Verse 26

सुचारुकबरीभारां चारुपत्रक शोभिताम् । कस्तूरीबिन्दुभिस्सार्द्धं सिन्दूरबिन्दुशोभिताम्

അവളുടെ മനോഹരമായ കബരീഭാരം (വേണി) അത്യന്തം രമ്യമായി ക്രമീകരിച്ച്, മനോഹര പുഷ്പപത്രങ്ങളാൽ ശോഭിതമായിരുന്നു. കസ്തൂരി ബിന്ദുക്കളോടൊപ്പം സിന്ദൂര ബിന്ദുക്കളും ചേർന്ന് അവളുടെ ശോഭ വർധിപ്പിച്ചു.

Verse 27

रत्नेन्द्रसारहारेण वक्षसा सुविराजिताम् । रत्नकेयूरवलयां रत्नकङ्कणमंडिताम्

അവളുടെ വക്ഷസ്ഥലം രാജരത്നസാരമയമായ ഹാരത്താൽ അത്യന്തം ദീപ്തമായി; ഭുജങ്ങളിലും മണിക്കട്ടുകളിലും രത്നകേയൂരവും വളയങ്ങളും രത്നജടിത കങ്കണങ്ങളും ശോഭിച്ചു।

Verse 28

सद्रत्नकुण्डलाभ्यां च चारुगण्डस्थलोज्ज्वलाम् । मणिरत्नप्रभामुष्टिदन्तराजिविराजिताम्

ഉത്തമ രത്നകുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവളുടെ മനോഹര ഗണ്ഡസ്ഥലങ്ങൾ ദീപ്തമായി; മണിരത്നപ്രഭപോലെ മിനുങ്ങുന്ന ദന്തപംക്തിയാൽ ശോഭിച്ച അവളുടെ സ്മിതം മുഖമണ്ഡലത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 29

मधुबिम्बाधरोष्ठां च रत्नयावकसंयुताम् । रत्नदर्प्पणहस्तां च क्रीडापद्मविभूषिताम्

അവളുടെ അധരങ്ങൾ മധുര ബിംബഫലത്തെപ്പോലെ; രത്നസമമായ യാവകവർണ്ണം ചേർന്നു ശോഭിച്ചു. കൈയിൽ രത്നദർപ്പണം; ക്രീഡാപദ്മം കൊണ്ട് അവൾ അലങ്കൃതയായി.

Verse 30

चन्दनागुरुकस्तूरीकुंकुमेनाति च र्चिताम् । क्वणन्मंजीरपादां च रक्तांघ्रितलराजिताम्

ചന്ദനം, അഗരു, കസ്തൂരി, കുങ്കുമം എന്നിവകൊണ്ട് അവൾ അത്യന്തം അലങ്കൃതയായി. ക്വണിക്കുന്ന മഞ്ജീരധരമായ പാദങ്ങൾ; ചുവന്ന പാദതലങ്ങളുടെ ശോഭയിൽ ദീപ്തയായി.

Verse 31

प्रणेमुश्शिरसा देवीं भक्तियुक्ताः समेनकाम् । सर्वे सुरादयो दृष्ट्वा जगदाद्यां जगत्प्रसूम्

ജഗദാദ്യയും ജഗത്പ്രസുവുമായ ദേവിയെ ദർശിച്ച് സർവ്വസുരാദികളും ഭക്തിയോടെ ശിരസാ നമസ്കരിച്ചു; അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സമതയിൽ ഏകീകരിച്ച് സഫലമായി.

Verse 32

त्रिनेत्रो नेत्रकोणेन तां ददर्श मुदान्वितः । शिवः सत्याकृतिं दृष्ट्वा विजहौ विरहज्वरम्

ത്രിനേത്രനായ ശിവൻ ആനന്ദത്തോടെ കണ്ണിന്റെ കോണിലൂടെ അവളെ ദർശിച്ചു. സത്യാകൃതിയെ (സതിയുടെ സ്വരൂപം) കണ്ടപ്പോൾ വിരഹജ്വരം വിട്ടുകളഞ്ഞു.

Verse 33

शिवस्सर्वं विसस्मार शिवासंन्यस्तलोचनः । पुलकांचितसर्वाङ्गो हर्षाद्गौरीविलोचनः

ശിവാ (പാർവതി)യിൽ ദൃഷ്ടി നിശ്ചലമാക്കി ശിവൻ എല്ലാം മറന്നു. ആനന്ദത്തിൽ സർവ്വാംഗവും രോമാഞ്ചിതമായി, സ്നേഹഭരിത ദൃഷ്ടിയോടെ ഗൗരിയെ നോക്കി.

Verse 34

अथ कालीबहिः पुर्य्यां गत्वा पूज्य कुलाम्बिकाम् । विवेश भवनं रम्यं स्वपितुस्सद्विजाङ्गना

അതിനുശേഷം ആ സദ്ഗുണവതിയായ കന്യ ‘കാലീബഹി’ എന്ന നഗരത്തിന് പുറത്തേക്ക് പോയി, കുലാംബിക (കുലദേവി)യെ പൂജിച്ച്, പിന്നെ തന്റെ പിതാവിന്റെ മനോഹരമായ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 35

शङ्करोपि सुरैस्सार्द्धं हरिणा ब्राह्मणा तथा । हिमाचलसमुद्दिष्टं स्वस्थानमगमन्मुदा

ശങ്കരനും ദേവന്മാരോടൊപ്പം, ഹരിയോടും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും കൂടി, ഹിമാചലം നിർദ്ദേശിച്ച തന്റെ സ്വസ്ഥാനത്തിലേക്ക് ആനന്ദത്തോടെ പോയി।

Verse 36

तत्र सर्वे सुखं तस्थुस्सेवन्तश्शङ्करं यथा । सम्मानिता गिरीशेन नानाविधसुसम्पदा

അവിടെ എല്ലാവരും സുഖത്തോടെ പാർത്തു, യഥാവിധി ശങ്കരനെ സേവിച്ചു. ഗിരീശൻ (ശിവൻ) ആദരിച്ചതിനാൽ അവർ നാനാവിധ മംഗളസമ്പത്തുകളാൽ സമൃദ്ധരായി।

Verse 46

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे वरागमादिवर्णनं नाम षट्चत्शरिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ ദ്വിതീയ വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയിലെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘വരാഗമാദി-വർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള നാൽപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।