ईश्वरागमनं हिमवदादि-समागमश्च / The Arrival of Īśvara and the Assembly of Himālaya, Devas, and Mountains

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य गिरीशश्च निजपुर्य्युपकण्ठतः । प्राप्तमीशं सर्वगं वै मुमुदेति हिमालयः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—സ്വനഗരത്തിനടുത്ത് ഭഗവാൻ ഗിരീശൻ എത്തിയെന്നു കേട്ടപ്പോൾ ഹിമാലയം അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു; സർവ്വവ്യാപിയും സർവ്വത്രസ്ഥിതനുമായ ഈശ്വരനെ അറിഞ്ഞു ഹർഷിച്ചു।

Verse 2

अथ सम्भृतसम्भार स्सम्भाषां कर्तुमीश्वरम् । शैलान्प्रस्थापयामास ब्राह्मणानपि सर्वशः

അപ്പോൾ എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി, ഈശ്വരനോടു സംഭാഷിക്കുവാൻ അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടു; കൂടാതെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പർവ്വതങ്ങളെയും ബ്രാഹ്മണരെയും അയച്ചു।

Verse 3

स्वयं जगाम सद्भक्त्या प्राणेप्सुन्द्रष्टुऽमीश्वरम् । भक्त्युद्रुतमनाश्शैलः प्रशंसन् स्वविधिम्मुदा

ശുദ്ധഭക്തിയാൽ പ്രേരിതനായി ശൈലൻ സ്വയം—പ്രാണങ്ങളെയും തൃണമെന്നപോലെ കണക്കാക്കി—ഈശ്വരദർശനത്തിനായി പോയി. ഭക്തിയിൽ ഉരുകിയ ഹൃദയത്തോടെ തന്റെ ഭാഗ്യത്തെ പുകഴ്ത്തി ആനന്ദത്തോടെ മുന്നേറി।

Verse 4

देवसेनां तदा दृष्ट्वा हिमवान्वि स्मयं गतः । जगाम सम्मुखस्तत्र धन्योऽहमिति चिन्तयन्

അപ്പോൾ ദേവസേനയെ കണ്ട ഹിമവാൻ വിസ്മയത്തിലായി. “ഞാൻ ധന്യൻ” എന്നു ചിന്തിച്ച് അവിടെ നേരെ മുന്നോട്ട് ചെന്നു കാണാനായി പോയി।

Verse 5

देवा हि तद्बलं दृष्ट्वा विस्मयम्परमं गताः । आनन्दम्परमम्प्रापुर्देवाश्च गिरयस्तथा

ആ ശക്തി കണ്ട ദേവന്മാർ പരമ വിസ്മയത്തിലായി. ദേവന്മാരും പർവ്വതങ്ങളും പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 6

पर्वतानां महासेना देवानां च तथा मुने । मिलित्वा विरराजेव पूर्वपश्चिमसागरौ

ഹേ മുനേ! പർവ്വതങ്ങളുടെ മഹാസേനയും ദേവസഭയും ഒന്നിച്ചുകൂടി, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഉള്ള മഹാസമുദ്രങ്ങളെപ്പോലെ ഭംഗിയായി പ്രകാശിച്ചു.

Verse 7

परस्परं मिलित्वा ते देवाश्च पर्वतास्तथा । कृतकृत्यन्तथात्मानम्मेनिरे परया मुदा

ദേവന്മാരും പർവ്വതാധിപന്മാരും പരസ്പരം ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ഐക്യപ്പെട്ടു. പരമാനന്ദത്തോടെ തങ്ങൾ കൃതകൃത്യരായെന്ന് കരുതി.

Verse 8

अथेश्वरम्पुरो दृष्ट्वा प्रणनाम हिमालयः । सर्वे प्रणेमुर्गिरयो ब्राह्मणाश्च सदाशिवम्

അപ്പോൾ മുന്നിൽ ഈശ്വരനായ സദാശിവനെ കണ്ട ഹിമാലയം നമസ്കരിച്ചു. എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാരും സദാശിവനോട് സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 9

वृषभस्थम्प्रसन्नास्यन्नानाभरणभूषितम् । दिव्यावयवलावण्यप्रकाशितदिगन्तरम्

അവൻ വൃഷഭാരൂഢനായി, പ്രസന്നമുഖത്തോടെ, നാനാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായി ഇരുന്നു. അവന്റെ ദിവ്യാവയവങ്ങളുടെ സൗന്ദര്യകാന്തി ദിക്കുകളെല്ലാം പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 10

सुसूक्ष्माहतसत्पट्टवस्त्रशोभितविग्रहम् । सद्रत्नविलसन्मौलिं विहसन्तं शुचिप्रभम्

അവിടുത്തെ ദിവ്യവിഗ്രഹം അതിസൂക്ഷ്മമായി നെയ്ത ഉത്തമ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചു. ശ്രേഷ്ഠ രത്നങ്ങൾ തിളങ്ങുന്ന മൗലി; മൃദുഹാസത്തോടെ ശുദ്ധപ്രഭയായി പ്രകാശിച്ചു.

Verse 11

भूषाभूताहियुक्तांगमद्भुतावयवप्रभम् । दिव्यद्युतिं सुरेशैश्च सेवितं करचामरैः

അവിടുത്തെ ദേഹം ആഭരണങ്ങളായി സർപ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ഓരോ അവയവവും അത്ഭുതപ്രഭയിൽ തിളങ്ങി. ദിവ്യദ്യുതിയിൽ ദീപ്തനായി, സുരേശന്മാർ കൈചാമരങ്ങളാൽ സേവിച്ചു.

Verse 12

वामस्थिताच्युतन्दक्षभागस्थितविभुम्प्रभुम् । पृष्ठस्थितहरिं पृष्ठपार्श्वस्थितसुरादिकम्

അവൻ കണ്ടു—ഇടത്തുവശത്ത് അച്യുതൻ (വിഷ്ണു) നിലകൊണ്ടിരുന്നു, വലത്തുവശത്ത് വിഭു പ്രഭു വിരാജിച്ചു; പിന്നിൽ ഹരി, പിന്നിലെ പാർശ്വങ്ങളിൽ ദേവഗണാദികൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 13

नानाविधिसुराद्यैश्च संस्तुतं लोकशंकरम् । स्वहेत्वात्ततनुम्ब्रह्मसर्वेशं वरदायकम्

ദേവന്മാരും മറ്റു ദിവ്യസത്ത്വങ്ങളും നാനാവിധമായി സ്തുതിക്കുന്ന ലോകശങ്കരൻ അവൻ. സ്വേച്ഛയാൽ ദേഹം ധരിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെ ബ്രഹ്മം, സർവേശ്വരൻ, കൃപയോടെ വരദായകൻ।

Verse 14

सगुणं निर्गुणं चापि भक्ताधीनं कृपाकरम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परं सच्चित्सुखात्मकम्

അവൻ സഗുണനും നിർഗുണനും; കൃപാകരൻ, അനുഗ്രഹത്താൽ ഭക്താധീനനായതുപോലെ ആകുന്നു. അവൻ പ്രകൃതിയെയും പുരുഷനെയും അതീതമായ പരമൻ; സത്-ചിത്-സുഖസ്വരൂപൻ।

Verse 15

प्रभोर्दक्षिणभागे तु ददर्श हरिमच्युतम् । विनतातनयारूढं नानाभूषणभूषितम्

അപ്പോൾ പ്രഭുവിന്റെ വലതുഭാഗത്ത് അവൻ ഹരിയെ—അച്യുതനായ വിഷ്ണുവിനെ—കണ്ടു; വിനതാപുത്രനായ ഗരുഡനിൽ ആരൂഢനായി, നാനാവിധ ആഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതനായി।

Verse 16

प्रभोश्च वामभागे तु मुने मां सन्ददर्श ह । चतुर्मुखं महाशोभं स्वपरीवारसंयुतम्

ഹേ മുനേ, പ്രഭുവിന്റെ ഇടതുഭാഗത്ത് ഞാൻ ചതുര്മുഖനായ ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടു—മഹാശോഭയിൽ ദീപ്തനായി—സ്വപരിവാരത്തോടുകൂടി നിലകൊള്ളുന്നവനെ।

Verse 17

एतौ सुरेश्वरौ दृष्ट्वा शिवस्याति प्रियौ सदा । प्रणनाम गिरीशश्च सपरीवार आदरात्

ശിവനോട് നിത്യവും അതിപ്രിയരായ ആ രണ്ടു ദേവേശ്വരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, ഗിരീശൻ (ഹിമാലയം) തന്റെ പരിവാരത്തോടുകൂടി ആദരത്തോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 18

तथा शिवस्य पृष्ठे च पार्श्वयोस्तु विराजितान् । देवादीन्प्रणनामासौ दृष्ट्वा गिरिवरेश्वरः

അപ്പോൾ ശിവന്റെ പിന്നിലും ഇരുപാർശ്വങ്ങളിലും ദീപ്തിയായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന ദേവാദികളെയും മറ്റു ദിവ്യഗണങ്ങളെയും കണ്ടു, ഗിരിവരേശ്വരനായ ഹിമവാൻ ഭക്തിപൂർവ്വം അവരെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 19

शिवाज्ञया पुरो भूत्वा जगाम स्वपुरं गिरिः । शेषहर्यात्मभूश्शीघ्रं मुनिभिः निर्जरादिभिः

ശിവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പർവതരാജനായ ഹിമവാൻ മുൻപായി നിന്നുകൊണ്ട് തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. പിന്നിൽ ശീഘ്രം ശേശൻ, ഹരി (വിഷ്ണു), ആത്മഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്), കൂടാതെ മുനികളും അമരദേവഗണങ്ങളും അനുഗമിച്ചു।

Verse 20

सर्वे मुनिसुराद्याश्च गच्छन्तः प्रभुणा सह । गिरेः पुरं समुदिताः शशंसुर्बहु नारद

ഹേ നാരദാ, എല്ലാ മുനികളും ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും പ്രഭുവിനോടൊപ്പം യാത്രചെയ്ത് ഗിരിയുടെ നഗരത്തിൽ (ഹിമാലയപുരിയിൽ) ഒന്നിച്ചുകൂടി, അനവധി വചനങ്ങളാൽ സ്തുതി ചെയ്തു।

Verse 21

रचिते शिखरे रम्ये संस्थाप्य देवतादिकम् । जगाम हिमवांस्तत्र यत्रास्ति विधिवेदिका

സുന്ദരമായി ഒരുക്കിയ ശിഖരത്തിൽ ദേവതാദികളെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, ഹിമവാൻ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ക്രമപ്പെടുത്തിയ വേദിക (യജ്ഞവേദി) ഉള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 22

कारयित्वा विशेषेण चतुष्कन्तो रणैर्युतम् । स्नानदानादिकं कृत्वा परीक्षामकरोत्तदा

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പ്രത്യേകമായി നാലുമൂലയുള്ള യുദ്ധമണ്ഡപം യുദ്ധോപകരണങ്ങളോടെ ഒരുക്കിപ്പണിയിച്ചു. സ്നാനം, ദാനം മുതലായ കർമങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത് ശേഷം അന്നേ സമയം പരീക്ഷ നടത്തി.

Verse 23

स्वपुत्रान्प्रेषयामास शिवस्य निकटे तथा । हिमो विष्ण्वादिसम्पूर्णवर्गयुक्तस्य शैलराट्

അപ്പോൾ പർവ്വതരാജൻ ഹിമവാൻ, വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരടങ്ങിയ സമ്പൂർണ്ണ പരിവാരത്തോടെ, തന്റെ പുത്രന്മാരെ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു അയച്ചു.

Verse 24

कर्तुमेच्छद्वराचारं महोत्सवपुरस्सरम् । महाहर्षयुतस्सर्वबन्धुयुग्घिमशैलराट्

മഹോത്സവത്തെ മുൻപാക്കി ഉത്തമാചാരം നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചു, മഹാഹർഷം നിറഞ്ഞ ഹിമാലയ പർവ്വതരാജൻ തന്റെ എല്ലാ ബന്ധുക്കളോടും കൂടി മുന്നോട്ട് പോകാൻ ഉത്സുകനായി.

Verse 25

अथ ते गिरिपु त्राश्च तत्र गत्वा प्रणम्य तम् । सस्ववर्गं प्रार्थनान्तामूचुश्शैलेश्वरस्य वै

അപ്പോൾ ഗിരിപുത്രിമാർ അവിടെ ചെന്നു അവനെ നമസ്കരിച്ചു; തങ്ങളുടെയും തങ്ങളുടെ കൂട്ടുകാരുടെയും പേരിൽ ശൈലേശ്വരനോട് (പർവ്വതനാഥനോട്) വിനീതമായി പ്രാർത്ഥിച്ചു।

Verse 26

ततस्ते स्वालयं जग्मुश्शैलपुत्रास्तदाज्ञया । शैलराजाय संचख्युस्ते चायान्तीति हर्षिताः

പിന്നീട് അവളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഗിരിപുത്രിമാർ തങ്ങളുടെ വസതിയിലേക്കു പോയി. സന്തോഷത്തോടെ അവർ ശൈലരാജനായ ഹിമാലയനോട് “അവർ വരുന്നു” എന്നു അറിയിച്ചു।

Verse 27

अथ देवाः प्रार्थनान्तां गिरेः श्रुत्वातिहर्षिताः । मुने विष्ण्वादयस्सर्वे सेश्वरा मुमुदुर्भृशम्

മുനേ, ഗിരിയുടെ പ്രാർത്ഥന സമാപിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ദിവ്യശക്തികളോടെ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു।

Verse 28

कृत्वा सुवेषं सर्वेपि निर्जरा मुनयो गणाः । गमनं चक्रुरन्येपि प्रभुणा गिरिराड्गृहम्

എല്ലാ അമരന്മാരും—മുനിമാരും ഗണങ്ങളും—ശുഭവേഷം ധരിച്ചു പുറപ്പെട്ടു. മറ്റുള്ളവരും പ്രഭുവിനോടൊപ്പം ഗിരിരാജനായ ഹിമാലയന്റെ രാജഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 29

तस्मिन्नवसरे मेना द्रष्टुकामाभवच्छिवम् । प्रभोराह्वाययामास मुने त्वां मुनिसत्तमम्

അന്നേ സമയത്ത് മേനാദേവിക്ക് ശിവനെ ദർശിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടായി. അതിനാൽ, മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അവൾ പ്രഭുവിനോട് അപേക്ഷിച്ച് നിങ്ങളെയും വിളിപ്പിച്ചു।

Verse 30

अगमस्त्वं मुने तत्र प्रभुणा प्रेरितस्तदा । मनसा शिवहृद्धेतुं पूर्णं कर्तुं तमिच्छता

മുനേ, അന്ന് നീ അവിടേക്ക് പ്രഭുവിന്റെ പ്രേരണയാൽ പോയി; അവൻ തന്റെ ഇച്ഛയാൽ ശിവഹൃദയത്തിലെ ലക്ഷ്യം പൂർണ്ണമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 31

त्वाम्प्रणम्य मुने मेना प्राह विस्मितमानसा । द्रष्टुकामा प्रभो रूपं शंकरस्य मदापहम्

മുനേ, നിന്നെ നമസ്കരിച്ച് വിസ്മയഭരിതമായ മനസ്സോടെ മേന പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ, മദവും അഹങ്കാരവും അകറ്റുന്ന ശങ്കരന്റെ രൂപം ഞാൻ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।”

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे देवगिरिमेलवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം റുദ്രസംഹിതയുടെ മൂന്നാം പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘ദേവഗിരി മേളയുടെ വർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള നാല്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।