कामदाहोत्तरवृत्तान्तः / Aftermath of Kāma’s Burning (Pārvatī’s Fear and Himavān’s Consolation)

Verse 1

नारद उवाच । विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य त्रिलोककृत् । अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता शंकरस्य महात्मनः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിധാതാ (ബ്രഹ്മാ), ഹേ പിതാവേ, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞനേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ശിഷ്യനേ, ത്രിലോകസ്രഷ്ടാവേ! മഹാത്മാവായ ശങ്കരന്റെ ഈ അത്ഭുതകഥ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 2

भस्मीभूते स्मरे शंभुतृतीयनयनाग्निना । तस्मिन्प्रविष्टे जलधौ वद त्वं किमभूत्ततः

ശംഭുവിന്റെ തൃതീയനേത്രാഗ്നിയിൽ സ്മരൻ (കാമൻ) ഭസ്മമായിട്ട്, പിന്നെ സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, തുടർന്ന് എന്തു സംഭവിച്ചു—നീ പറയുക।

Verse 3

किं चकार ततो देवी पार्वती कुधरात्मजः । गता कुत्र सखीभ्यां सा तद्वदाद्य दयानिधे

അപ്പോൾ ദേവി പാർവതി, ഗിരിരാജപുത്രി, എന്തു ചെയ്തു? അവൾ സഖികളോടൊപ്പം എവിടേക്ക് പോയി? ഹേ ദയാനിധേ, ഇന്ന് അത് ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । महोतिकारकस्यैव स्वामिनो मम चादरात्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ താത, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ, ശശിമൗളിയായ ശ്രീശിവന്റെ പാവനചരിതം കേൾക്കുക. ആ മഹോപകാരി—എന്റെ സ്വാമിയും ആകുന്നവൻ—അവനോടുള്ള ആദരത്തോടെ ഞാൻ ഭക്തിയോടെ പറയുന്നു।

Verse 5

यदाहच्छंभुनेत्रोद्भवो हि मदनं शुचिः । महाशब्दोऽद्भुतोऽभूद्वै येनाकाशः प्रपूरितः

ശംഭുവിന്റെ നേത്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ശുദ്ധ അഗ്നി മദനനെ തട്ടിയപ്പോൾ, അത്ഭുതമായ മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു; അതു മുഴുവൻ ആകാശവും നിറച്ചു।

Verse 6

तेन शब्देन महता कामं दग्धं समीक्ष्य च । सखीभ्यां सह भीता सा ययौ स्वगृहमाकुला

ആ മഹാശബ്ദത്തിൽ ഭയപ്പെട്ട അവൾ, മദനൻ ദഗ്ധനായതു കണ്ടു; രണ്ടു സഖികളോടൊപ്പം കലങ്ങിക്കൊണ്ട് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോയി।

Verse 7

तेन शब्देन हिमवान्परिवारसमन्वितः । विस्मितोऽभूदतिक्लिष्टस्सुतां स्मृत्वा गतां ततः

ആ ശബ്ദം കേട്ട് ഹിമവാൻ പരിവാരസഹിതം വിസ്മയിച്ചു; പോയ മകളെ ഓർത്ത് അവൻ അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി।

Verse 8

जगाम शोकं शैलेशो सुतां दृष्ट्वातिविह्वलाम् । रुदतीं शंभुविरहादाससादाचलेश्वरः

ശംഭുവിരഹത്തിൽ അത്യന്തം വ്യാകുലയായി കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന തന്റെ പുത്രിയെ കണ്ട പർവ്വതരാജൻ ഹിമവാൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഹൃദയം വേദനിച്ച് കരുണയോടെ അവളുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു।

Verse 9

आसाद्य पाणिना तस्या मार्जयन्नयनद्वयम् । मा बिभीहि शिवेऽरोदीरित्युक्त्वा तां तदाग्रहीत्

അവളുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു കൈകൊണ്ട് അവളുടെ ഇരുകണ്ണുകളും തുടച്ച്, “ശിവേ, ഭയപ്പെടരുത്; കരയരുത്” എന്നു പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവളെ ചേർത്തുപിടിച്ചു।

Verse 10

क्रोडे कृत्वा सुतां शीघ्रं हिम वानचलेश्वरः । स्वमालयमथानिन्ये सांत्वयन्नतिविह्वलाम्

ഉടൻ പർവ്വതാധിപൻ ഹിമവാൻ തന്റെ പുത്രിയെ മടിയിൽ ഇരുത്തി; അത്യന്തം വ്യാകുലയായ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി।

Verse 11

अंतर्हिते स्मरं दग्ध्वा हरे तद्विरहाच्छिवा । विकलाभूद् भृशं सा वै लेभे शर्म न कुत्रचित्

ഹരി (ശിവൻ) അന്തർഹിതനായി കാമനെ ദഹിപ്പിച്ചതിന് ശേഷം, അവന്റെ വിരഹത്തിൽ ശിവാ അത്യന്തം വിങ്ങിപ്പോയി; എവിടെയും അവൾക്ക് ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല।

Verse 12

पितुर्गृहं तदा गत्वा मिलित्वा मातरं शिवा । पुनर्जातं तदा मेने स्वात्मानं सा धरात्मजा

അപ്പോൾ ശിവാ (പാർവതി) പിതൃഗൃഹത്തിലേക്ക് ചെന്നു മാതാവിനെ കണ്ടുമുട്ടി. അപ്പോൾ ധരാത്മജയായ അവൾ താനെന്തോ വീണ്ടും ജനിച്ചതുപോലെ കരുതി.

Verse 13

निनिंद च स्वरूपं सा हा हतास्मीत्यथाब्रवीत् । सखीभिर्बोधिता चापि न बुबोध गिरीन्द्रजा

അവൾ തന്റെ രൂപത്തെ നിന്ദിച്ചു: “അയ്യോ! ഞാൻ നശിച്ചുപോയി!” എന്നു പറഞ്ഞു. സഖിമാർ ഉപദേശിച്ചിട്ടും ഗിരീന്ദ്രജയ്ക്ക് ബോധം വന്നില്ല.

Verse 14

स्वपती च पिबंती च सा स्नाती गच्छती शिवा । तिष्ठंती च सखीमध्ये न किंचित्सुखमाप ह

ആ ശിവാ ഉറങ്ങുകയോ കുടിക്കുകയോ കുളിക്കുകയോ നടക്കുകയോ ചെയ്താലും; സഖിമാരുടെ ഇടയിൽ നിന്നാലും അവൾക്ക് അല്പമെങ്കിലും സുഖം ലഭിച്ചില്ല—മനം ശിവനിൽ മാത്രം പതിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 15

धिक्स्वरूपं मदीयं च तथा जन्म च कर्म च । इति ब्रुवंती सततं स्मरंती हरचेष्टितम्

“ധിക് എന്റെ ഈ സ്വരൂപത്തെയും, എന്റെ ജന്മത്തെയും കർമങ്ങളെയും!”—എന്ന് ആവർത്തിച്ചു പറയുകയും, അവൾ നിരന്തരം ഹരൻ (ശിവൻ) ചെയ്ത ചേഷ്ടകളും അഭിപ്രായവും സ്മരിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 16

एवं सा पार्वती शंभुविरहोत्क्लिष्टमानसा । सुखं न लेभे किंचिद्राऽब्रवीच्छिवशिवेति च

ഇങ്ങനെ ശംഭു (ശിവൻ) വിരഹത്തിൽ ക്ലിഷ്ടമായ മനസ്സുള്ള പാർവതി ഒരു സുഖവും ലഭിച്ചില്ല; അവൾ നിരന്തരം “ശിവ, ശിവ” എന്നു ജപിച്ചു।

Verse 17

निवसंती पितुर्ग्गेहे पिनाकिगतचेतना । शुशोचाथ शिवा तात मुमोह च मुहुर्मुहुः

പിതൃഗൃഹത്തിൽ പാർത്തിരുന്നിട്ടും ശിവയുടെ മനസ്സ് പിനാകധാരിയായ പരമേശ്വരൻ ശിവനിൽ തന്നെ ലീനമായിരുന്നു. ഹേ താത, അവൾ അത്യന്തം ദുഃഖിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും മോഹത്തിൽ മൂർഛിച്ചു വീഴുമായിരുന്നു।

Verse 18

शैलाधिराजोप्यथ मेनकापि मैनाकमुख्यास्तनयाश्च सर्वे । तां सांत्वयामासुरदीनसत्त्वा हरं विसस्मार तथापि नो सा

അപ്പോൾ ശൈലാധിരാജനായ ഹിമവാനും മേനകയും, മൈനാകൻ മുതലായ എല്ലാ പുത്രന്മാരും ദൃഢഹൃദയത്തോടെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; എങ്കിലും അവൾ ഹരനായ ശിവനെ ഒട്ടും മറന്നില്ല।

Verse 19

अथ देवमुने धीमन्हिमव त्प्रस्तरे तदा । नियोजितो बलभिदागमस्त्वं कामचारतः

അപ്പോൾ, ഹേ ദേവമുനേ, ഹേ ധീമാൻ—ആ സമയത്ത് ഹിമവാന്റെ പർവ്വതശിഖരപ്രദേശത്ത് ബലഭിദ് (ഇന്ദ്രൻ) നിന്നെ സ്വേച്ഛാനുസാരമായി സഞ്ചരിച്ച് അവിടെ പോകുവാൻ നിയോഗിച്ചു।

Verse 20

ततस्त्वं पूजितस्तेन भूधरेण महात्मना । कुशलं पृष्टवांस्तं वै तदाविष्टो वरासने

പിന്നീട് ആ മഹാത്മാവായ ഭൂധരൻ നിന്നെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു; നീ ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഉപവിഷ്ടനായി, ദിവ്യ തന്മയതയിൽ നിലകൊണ്ട്, അവന്റെ കുശലക്ഷേമം ചോദിച്ചു।

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे नारदोपदेशो नामैकविंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയമായ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ “നാരദോപദേശം” എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 22

श्रुत्वावोचो मुने त्वं तु तं शैलेशं शिवं भज । तमामंत्र्योदतिष्ठस्त्वं संस्मृत्य मनसा शिवम्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഹേ മുനേ, നീ പറഞ്ഞു—“ആ ശൈലേശനായ ശിവനെ ഭജിക്ക.” പിന്നെ അവനോട് വിടപറഞ്ഞ് നീ എഴുന്നേറ്റ്, മനസ്സിൽ ശിവനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 23

तं समुत्सृज्य रहसि कालीं तामगमंस्त्वरा । लोकोपकारको ज्ञानी त्वं मुने शिववल्लभः

അവനെ രഹസ്യമായി വിട്ട് നീ വേഗത്തിൽ ആ കാളിയിലേക്കു പോയി. ഹേ മുനേ, നീ ലോകോപകാരത്തിൽ നിരതനായ ജ്ഞാനി; നീ തീർച്ചയായും ശിവനു പ്രിയൻ।

Verse 24

आसाद्य कालीं संबोध्य तद्धिते स्थित आदरात् । अवोचस्त्वं वचस्तथ्यं सर्वेषां ज्ञानिनां वरः

കാളിയെയടുത്ത് ചെന്നു, ആദരത്തോടെ അവളെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, അവളുടെ ഹിതത്തിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ട്, നീ സത്യവും ഹിതകരവും ആയ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ।

Verse 25

नारद उवाच । शृणु कालि वचो मे हि सत्यं वच्मि दयारतः । सर्वथा ते हितकरं निर्विकारं सुकामदम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കാളി, എന്റെ വചനം ശ്രവിക്കൂ; കരുണയാൽ പ്രേരിതനായി ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു. ഇത് എല്ലായ്പ്പോഴും നിന്റെ ഹിതത്തിനായുള്ളത്, നിർദോഷവും സത്കാമസിദ്ധി നൽകുന്നതുമാണ്.

Verse 26

सेवितश्च महादेवस्त्वयेह तपसा विना । गर्ववत्या यदध्वंसीद्दीनानुग्रहकारकः

ഇവിടെ നീ തപസ്സില്ലാതെയും മഹാദേവനെ സേവിച്ചു ആരാധിച്ചു; കാരണം അവൻ ദീനർക്കു അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന കരുണാമയൻ, അഹങ്കാരിണിയുടെ ഗർവ്വം തകർക്കുന്നവൻ ആകുന്നു.

Verse 27

विरक्तश्च स ते स्वामी महायोगी महेश्वरः । विसृष्टवान्स्मरं दग्ध्वा त्वां शिवे भक्तवत्सलः

ഹേ ശിവേ! നിന്റെ സ്വാമിയായ മഹായോഗി മഹേശ്വരൻ സത്യമായും വിരക്തനാണ്. കാമനെ ദഹിപ്പിച്ച് ഭക്തവത്സലനായ അദ്ദേഹം നിന്നെ രാഗബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തയാക്കി.

Verse 28

तस्मात्त्वं सुतपोयुक्ता चिरमाराधयेश्वरम् । तपसा संस्कृतां रुद्रस्स द्वितीयां करिष्यति

അതുകൊണ്ട്, ശ്രേഷ്ഠ തപസ്സോടെ യുക്തയായി ദീർഘകാലം ഈശ്വരനെ ആരാധിക്കൂ. തപസ്സാൽ സംസ്കൃതയും ശുദ്ധയുമായാൽ രുദ്രൻ നിന്നെ തന്റെ രണ്ടാം (ധർമ്മപത്നി) ആക്കും.

Verse 29

त्वं चापि शंकरं शम्भुं न त्यक्ष्यसि कदाचन । नान्यं पतिं हठाद्देवि ग्रहीष्यसि शिवादृते

നീയും ശങ്കരൻ-ശംഭുവിനെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. ഹേ ദേവീ! ശിവനെ ഒഴികെ, എത്ര ബലപ്രയോഗം ചെയ്താലും മറ്റൊരു ഭർത്താവിനെ നീ സ്വീകരിക്കുകയില്ല.

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्ते हि मुने सा भूधरात्मजा । किंचिदुच्छ्वसिता काली प्राह त्वां सांजलिर्मुदा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! നിന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് പർവതപുത്രിയായ കാളി അല്പം ആശ്വാസനിശ്വാസം വിട്ട്, ആനന്ദത്തോടെ കൈകൂപ്പി നിന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 31

शिवोवाच । त्वं तु सर्वज्ञ जगतामुपकारकर प्रभो । रुद्रस्याराधनार्थाय मंत्रं देहि मुने हि मे

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ സർവ്വജ്ഞനും ലോകങ്ങളുടെ ഉപകാരകനുമാണ്. അതിനാൽ ഹേ മുനേ, രുദ്രാരാധനയ്ക്കായി എനിക്ക് മന്ത്രം ദയചെയ്യുക.

Verse 32

न सिद्यति क्रिया कापि सर्वेषां सद्गुरुं विना । मया श्रुता पुरा सत्यं श्रुतिरेषा सनातनी

സദ്ഗുരുവില്ലാതെ ആരുടേയും യാതൊരു সাধനയും സിദ്ധിക്കുകയില്ല. ഈ സത്യം ഞാൻ പണ്ടേ കേട്ടതാണ്; ഇത് ശ്രുതിയുടെ സനാതന ഉപദേശം.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्याः पार्वत्या मुनिसत्तमः । पंचाक्षरं शम्भुमन्त्रं विधिपूर्वमुपादिशः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—പാർവതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വിധിപൂർവം അവൾക്ക് പഞ്ചാക്ഷര ശംഭുമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചു.

Verse 34

अवोचश्च वचस्तां त्वं श्रद्धामुत्पादयन्मुने । प्रभावं मन्त्रराजस्य तस्य सर्वाधिकं मुने

ഹേ മുനേ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയെ ഉണർത്തി. തുടർന്ന് ഹേ മുനേ, ആ മന്ത്രരാജന്റെ പരമോന്നതവും അതുല്യവുമായ മഹിമ നിങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 35

नारद उवाच । शृणु देवि मनोरस्य प्रभावं परमाद्भुतम् । यस्य श्रवणमात्रेण शंकरस्तु प्रसीदति

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി, മനോരയുടെ പരമ അത്ഭുതപ്രഭാവം ശ്രവിക്കൂ; അതിന്റെ ശ്രവണമാത്രത്താൽ തന്നെ ശങ്കരൻ പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 36

मंत्रोयं सर्वमंत्राणामधिराजश्च कामदः । भुक्तिमुक्तिप्रदोऽत्यंतं शंकरस्य महाप्रियः

ഈ മന്ത്രം സർവ്വമന്ത്രങ്ങളുടെയും അധിരാജനും ഇഷ്ടഫലദായകനുമാണ്. ഇത് ഭോഗവും മോക്ഷവും അത്യന്തമായി നൽകുന്നു; ശങ്കരന് അത്യന്തം പ്രിയം.

Verse 37

सुभगे येन जप्तेन विधिना सोऽचिराद् द्रुतम् । आराधितस्ते प्रत्यक्षो भविष्यति शिवो ध्रुवम्

ഹേ സുഭഗേ! വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത ജപംകൊണ്ട് ശിവൻ അതിവേഗം പ്രസന്നനാകും; അചിരത്തിൽ തന്നെ, ത്വരിതമായി, നിനക്കു പ്രത്യക്ഷമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും—ഇത് ധ്രുവം.

Verse 38

चिंतयती च तद्रूपं नियमस्था शराक्षरम् । जप मन्त्रं शिवे त्वं हि संतुष्यति शिवो द्रुतम्

നിയമത്തിൽ സ്ഥിരയായി അവന്റെ രൂപം ധ്യാനിക്ക; ഷഡക്ഷര ശിവമന്ത്രം ജപിക്ക. ഹേ ദേവീ! ഈ ജപം കൊണ്ടുതന്നെ ശിവൻ വേഗത്തിൽ സന്തുഷ്ടനാകും.

Verse 39

एवं कुरु तप साध्वि तपस्साध्यो महेश्वरः । तपस्येव फलं सर्वैः प्राप्यते नान्यथा क्वचित्

ഇങ്ങനെ ചെയ്യുക, ഹേ സാദ്വീ—തപസ് അനുഷ്ഠിക്ക. മഹേശ്വരൻ തപസ്സിനാലേ ലഭ്യമാകൂ. സത്യമായി, ഫലം എല്ലാവർക്കും തപസ്സിലൂടെയേ ലഭിക്കൂ; ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെല്ല.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा कालीं नारद त्वं शिवप्रियः । यादृच्छिकोऽगमस्त्वं तु स्वर्गं देवहिते रतः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അന്ന് കാളിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഹേ നാരദാ, നീ ശിവപ്രിയൻ; യാദൃച്ഛികമായി ഇവിടെ വന്ന നീ, ദേവഹിതത്തിൽ നിരതനായി പിന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 41

पार्वती च तदा श्रुत्वा वचनं तव नारद । सुप्रसन्ना तदा प्राप पंचाक्षरमनूत्तमम्

ഹേ നാരദാ, അപ്പോൾ പാർവതി നിന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച് അത്യന്തം പ്രസന്നയായി; തുടർന്ന് ശിവഭക്തിയുടെ സാരമായ അനുത്തമ പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രം അവൾ പ്രാപിച്ചു।