Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 8

गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha

Devanagari script

कदाचित्तौ स्थितौ तत्र रहसि प्रेमसंयुतौ । शिवा शिवश्च देवर्षे सुविचारपरायणौ

Transliteration

kadācittau sthitau tatra rahasi premasaṃyutau | śivā śivaśca devarṣe suvicāraparāyaṇau

Translation

ഹേ ദേവർഷേ! ഒരിക്കൽ അതേ സ്ഥലത്ത് ശിവാ (പാർവതി)യും ഭഗവാൻ ശിവനും പ്രേമസമ്യുക്തരായി രഹസ്യ ഏകാന്തത്തിൽ പാർത്തു. അവർ പരമതത്ത്വത്തെ വിവേചിച്ച് ആലോചിക്കുന്ന ഗാഢചിന്തയിൽ മുഴുകിയിരുന്നു.

Word by Word

• कदाचित्: once, at some time
• कदाचित्: कालाधिकरण (Kālâdhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya), कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• तौ: those two
• तौ: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual)

• स्थितौ: standing, situated
• स्थितौ: कर्तृविशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (qualifying ‘तौ’)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• रहसि: in secret, in solitude
• रहसि: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: रहस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)

• प्रेमसंयुतौ: endowed with love
• प्रेमसंयुतौ: कर्तृविशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (instrumental/association sense: प्रेम्णा संयुतौ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (of ‘तौ’)

• शिवा: Śivā (Pārvatī)
• शिवा: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शिवः: Śiva
• शिवः: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• देवर्षे: O divine sage
• देवर्षे: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: देवर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• सुविचारपरायणौ: devoted to good deliberation
• सुविचारपरायणौ: कर्तृविशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + विचार (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सुविचारे परायणौ / सुविचारस्य परायणौ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (of ‘तौ’)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It presents Śiva and Śivā as the ideal of united devotion and inner discernment: love (bhakti) ripens into suvicāra—steady contemplation on the supreme Pati (Śiva) that leads the soul toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Their ‘secret abiding’ suggests inward worship: Saguna Śiva (as approachable Lord) is adored with love, and that devotion matures into contemplative insight—mirroring how external Liṅga-pūjā culminates in internal meditation on Śiva’s presence.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is silent japa and dhyāna with loving focus—such as repeating the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and settling into calm suvicāra (right inquiry) after worship.