तारक-कुमार-युद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Tāraka and Kumāra
ഈ അധ്യായത്തിൽ താരകവധക്രമത്തിലെ യുദ്ധം കൂടുതൽ ഉഗ്രമാകുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു—കുമാരൻ വീരഭദ്രനെ നിയന്ത്രിച്ച് ശിവന്റെ പദ്മപാദങ്ങൾ സ്മരിച്ച് താരകനെ വധിക്കാനുള്ള ദൃഢസങ്കൽപ്പം എടുക്കുന്നു. കാർത്തികേയന്റെ യുദ്ധസജ്ജത, ഗർജ്ജനം, ക്രോധം, ചുറ്റുമുള്ള സൈന്യം എന്നിവ ഊന്നിപ്പറയുന്നു; ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ജയഘോഷങ്ങളാലും സ്തുതികളാലും അവനെ വാഴ്ത്തുന്നു. ഇത് സ്വകാര്യ ദ്വന്ദ്വമല്ല; സർവലോകത്തെയും ഭീതിപ്പെടുത്തുന്ന വിശ്വവ്യാപക മഹായുദ്ധമായി രൂപപ്പെടുന്നു. ഇരുവീരരും ശക്തി ആയുധങ്ങളാൽ പരസ്പരം പ്രഹരിക്കുന്നു; വൈതാലിക, ഖേചര രീതികൾ, മന്ത്രാശ്രയം തുടങ്ങിയ യുക്തികളും പരാമർശിക്കുന്നു. ശിരസ്, കഴുത്ത്, തുട, മുട്ട്, അര, വക്ഷസ്, പിൻഭാഗം മുതലായ പല ഭാഗങ്ങളിലും പരസ്പരവേദനകരമായ കുത്തും അടിയും തുടരുന്ന സമബലമുള്ള ദീർഘ ദ്വന്ദ്വം അടുത്ത സംഭവവികാസങ്ങൾക്ക് അടിത്തറയിടുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । निवार्य वीरभद्रं तं कुमारः परवीरहा । समैच्छत्तारकवधं स्मृत्वा शिवपदाम्बुजौ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ വീരഭദ്രനെ തടഞ്ഞ ശേഷം, ശത്രുവീരഹന്തനായ കുമാരൻ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ സ്മരിച്ചു, താരകവധം സാധിപ്പാൻ നിശ്ചയിച്ചു।
Verse 2
जगर्जाथ महातेजाः कार्तिकेयो महाबलः । सन्नद्धः सोऽभवत्क्रुद्ध सैन्येन महता वृतः
അപ്പോൾ മഹാബലനും മഹാതേജസ്സും ഉള്ള കാർത്തികേയൻ ഗർജിച്ചു. പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധനായി അവൻ ക്രുദ്ധനായി; മഹാസൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।
Verse 3
तदा जयजयेत्युक्तं सर्वैर्देर्वेर्गणै स्तथा । संस्तुतो वाग्भिरिष्टाभिस्तदैव च सुरर्षिभिः
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് “ജയ ജയ” എന്നു ഘോഷിച്ചു. അതേ നിമിഷം ദേവർഷിമാർ പ്രിയസ്തോത്രങ്ങളാലും മംഗളവചനങ്ങളാലും പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 4
तारकस्य कुमारस्य संग्रामोऽतीव दुस्सहः । जातस्तदा महाघोरस्सर्वभूत भयंकरः
അപ്പോൾ താരകനും ദിവ്യയുവാവായ കുമാരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം അത്യന്തം സഹിക്കാനാകാത്തതായി മാറി; അത് മഹാഘോരവും സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും ഭയങ്കരവുമായിരുന്നു।
Verse 5
शक्तिहस्तौ च तौ वीरौ युयुधाते परस्परम् । सर्वेषां पश्यतां तत्र महाश्चर्यवतां मुने
ഹേ മുനേ, ആ രണ്ടു വീരരും കൈയിൽ ശക്തി (കുന്തം) ധരിച്ചു അവിടെ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു; എല്ലാവരും നോക്കി നിൽക്കേ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി।
Verse 6
शक्तिनिर्भिन्नदेहौ तौ महासाधनसंयुतौ । परस्परं वंचयंतौ सिंहाविव महाबलौ
ആ രണ്ടുപേരും പരസ്പരവിരുദ്ധ ശക്തികളാൽ ദേഹത്തിൽ വ്യത്യസ്തത പ്രകടമായി, മഹാസാധനങ്ങളാൽ സജ്ജരായിരുന്നു; മഹാബലമുള്ള രണ്ടു സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ അവർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ വഞ്ചിച്ച് മേലിടാൻ ശ്രമിച്ചു।
Verse 7
वैतालिकं समाश्रित्य तथा खेचरकं मतम् । पापं तं च समाश्रित्य शक्त्या शक्तिं विजघ्नतुः
വൈതാലിക ഉപായം ആശ്രയിക്കുകയും ഖേചരക യുക്തിയും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്ത്, ആ പാപികൾ ദുഷ്ട മാർഗങ്ങളിൽ അഭയം തേടി; പിന്നെ ശക്തിക്കെതിരെ ശക്തി പ്രയോഗിച്ച് പ്രതിപക്ഷശക്തിയെ തകർത്തു।
Verse 8
एभिर्मंत्रैर्महावीरौ चक्रतुर्युद्धमद्भुतम् । अन्योन्यं साधकौ भूत्वा महाबलपराक्रमौ
ഈ മന്ത്രങ്ങളാൽ ശക്തരായ ആ രണ്ടു മഹാവീരന്മാർ അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം നടത്തി. പരസ്പരം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ മന്ത്രസിദ്ധി സമ്പാദിക്കുന്ന സാധകരെന്നപോലെ മാറി, മഹാബലവും പരാക്രമവും പ്രകടിപ്പിച്ചു।
Verse 9
महाबलं प्रकुर्वतौ परस्परवधैषिणौ । जघ्नतुश्शक्तिधाराभी रणे रणविशारदौ
അപാരബലം പ്രകടിപ്പിച്ച്, പരസ്പരം വധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ആ രണ്ടു യുദ്ധവിദഗ്ധരും रणഭൂമിയിൽ ശക്തി (ഭാല)യുടെ മൂർച്ചയുള്ള പ്രഹാരങ്ങളാൽ തമ്മിൽ തമ്മിൽ അടിച്ചു.
Verse 10
इति श्री शिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे तारका सुरवधदेवोत्सववर्णनं नाम दशमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ ചതുർത്ഥ കുമാരഖണ്ഡത്തിൽ ‘താരകാസുരവധാനന്തര ദേവോത്സവവർണനം’ എന്ന പത്താം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 11
तदा तौ युध्यमानौ च हन्तुकामौ महाबलौ । वल्गन्तौ वीरशब्दैश्च नानायुद्धविशारदौ
അപ്പോൾ ആ രണ്ടു മഹാബലവാന്മാരായ വീരർ, വധിക്കണമെന്ന അഭിലാഷത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു, രണഭൂമിയിൽ വീരനാദങ്ങൾ മുഴക്കി ചാടിച്ചാടിച്ചു; നാനാവിധ യുദ്ധകലകളിൽ അവർ നിപുണരായിരുന്നു।
Verse 12
अभवन्प्रेक्षकास्सर्वे देवा गंधर्वकिन्नराः । ऊचुः परस्परं तत्र कोस्मिन्युद्धे विजेष्यते
അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവ-കിന്നരന്മാരും പ്രേക്ഷകരായി കൂടിച്ചേർന്നു. അവർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ—“ഈ യുദ്ധത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആര് ജയിക്കും?” എന്നു ചോദിച്ചു।
Verse 13
तदा नभोगता वाणी जगौ देवांश्च सांत्वयन् । असुरं तारकं चात्र कुमारोऽयं हनिष्यति
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ദിവ്യവാണി മുഴങ്ങി, ദേവന്മാരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്—“ഇവിടെ ഈ കുമാരൻ തന്നേ അസുരൻ താരകനെ നിശ്ചയമായി വധിക്കും.”
Verse 14
मा शोच्यतां सुरैः सर्वै सुखेन स्थीयतामिति । युष्मदर्थं शंकरो हि पुत्ररूपेण संस्थितः
സകല ദേവന്മാരും ദുഃഖിക്കരുത്; എല്ലാവരും സുഖത്തോടെ നിലകൊള്ളുക. നിങ്ങളുടെ ഹിതാർത്ഥം ശങ്കരൻ തന്നെ പുത്രരൂപത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്തിരിക്കുന്നു.
Verse 15
श्रुत्वा तदा तां गगने समीरितां वाचं शुभां सप्रमथेस्समावृतः । निहंतुकामः सुखितः कुमारको दैत्याधिपं तारकमाश्वभूत्तदा
ആകാശത്തിൽ മുഴങ്ങിയ ആ മംഗളവാണി കേട്ടപ്പോൾ, പ്രമഥന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ കുമാരൻ സന്തോഷിച്ചു; വധസങ്കൽപ്പത്തോടെ ഉടൻ ദൈത്യാധിപനായ താരകന്റെ നേരെ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 16
शक्त्या तया महाबाहुराजघानस्तनांतरे । कुमारः स्म रुषाविष्टस्तारकासुरमोजसा
ആ ശക്തിയാൽ മഹാബാഹുവായ കുമാരൻ ക്രോധാവിഷ്ടനായി താരകാസുരന്റെ നെഞ്ചിന്റെ നടുവിൽ പ്രഹരിച്ചു; തന്റെ തേജോബലത്തോടെ അവനെ കീഴടക്കി.
Verse 17
तं प्रहारमनादृत्य तारको दैत्यपुंगवः । कुमारं चापि संक्रुद्धस्स्वशक्त्या संजघान सः
ആ പ്രഹാരം അവഗണിച്ച് ദൈത്യശ്രേഷ്ഠൻ താരകൻ ക്രുദ്ധനായി, തന്റെ ശക്തി-അസ്ത്രംകൊണ്ട് കുമാരനെ പ്രഹരിച്ചു।
Verse 18
तेन शक्तिप्रहारेण शांकरिर्मूच्छि तोऽभवत् । मुहूर्ताच्चेतनां प्राप स्तूयमानो महर्षिभिः
ആ ശക്തിപ്രഹാരത്തിൽ ശാംകരി മൂർഛിതയായി. അല്പസമയം കഴിഞ്ഞ് മഹർഷിമാർ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ അവൾ വീണ്ടും ചേതന പ്രാപിച്ചു।
Verse 19
यथा सिंहो मदोन्मत्तो हंतुकामस्तथासुरम् । कुमारस्तारकं शक्त्या स जघान प्रतापवान्
മദോന്മത്തനായ സിംഹം കൊല്ലുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ശത്രുവിനെ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ, പ്രതാപവാനായ കുമാരൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ താരകാസുരനെ വധിച്ചു।
Verse 20
एवं परस्परं तौ हि कुमारश्चापि तारकः । युयुधातेऽतिसंरब्धौ शक्तियुद्धविशारदौ
ഇങ്ങനെ പരസ്പരം മുഖാമുഖം നിന്നുകൊണ്ട് കുമാരനും താരകനും അത്യന്തം ക്രുദ്ധരായി യുദ്ധം ചെയ്തു; ഇരുവരും ശക്തിയുദ്ധത്തിൽ നിപുണരായിരുന്നു।
Verse 21
अभ्यासपरमावास्तामन्योन्यं विजिगीषया । पदातिनौ युध्यमान्नौ चित्ररूपौ तरस्विनौ
നിരന്തര അഭ്യാസംകൊണ്ട് പാക്വരായി, പരസ്പരം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, ശക്തിമാന്മാരായ ആ രണ്ടു മനോഹരരൂപമുള്ള പാദാതി വീരർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ തമ്മിൽ ചേർന്നു പോരാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 22
विविधैर्घातपुंजैस्तावन्योन्यं विनि जघ्नतुः । नानामार्गान्प्रकुर्वन्तौ गर्जंतौ सुपराक्रमौ
വിവിധ ഘാതങ്ങളുടെ പ്രഹാരമാലകളാൽ അവർ പരസ്പരം വീണ്ടും വീണ്ടും അടിച്ചു. പലവിധ യുദ്ധമാർഗങ്ങളും തന്ത്രങ്ങളും പ്രയോഗിച്ച്, മഹാപരാക്രമത്തോടെ അവർ ഗർജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 23
अवलोकपरास्सर्वे देवगंधर्वकिन्नराः । विस्मयं परमं जग्मुर्नोचुः किंचन तत्र ते
ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും എല്ലാവരും ഏകാഗ്രമായി നോക്കി നിന്നു. പരമ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി അവിടെ ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിച്ചില്ല.
Verse 24
न ववौ पवमानश्च निष्प्रभोऽभूद्दिवाकरः । चचाल वसुधा सर्वा सशैलवनकानना
കാറ്റ് വീശിയില്ല; ദിവാകരനായ സൂര്യൻ തേജസ്സറ്റവനായി. പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും സഹിതം സർവ്വ ഭൂമിയും നടുങ്ങി.
Verse 25
एतस्मिन्नंतरे तत्र हिमालयमुखा धराः । स्नेहार्दितास्तदा जग्मुः कुमारं च परीप्सवः
അപ്പോൾ തന്നെ ഹിമാലയം മുതലായ പർവതാധിപന്മാർ സ്നേഹത്തിൽ ദ്രവിച്ച് അവിടേക്ക് പോയി—കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ) ദർശനവും സാന്നിധ്യവും ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ.
Verse 26
ततस्स दृष्ट्वा तान्सर्वान्भयभीतांश्च शांकरिः । पर्वतान्गिरिजापुत्रो बभाषे परिबोधयन्
അവരെല്ലാവരും ഭയത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ ശാംകരി—ഗിരിജാപുത്രൻ—പർവതങ്ങളോടു സംസാരിച്ചു, അവരെ ഉണർത്തിയും ആശ്വസിപ്പിച്ചും.
Verse 27
कुमार उवाच । मा खिद्यतां महाभागा मा चिंतां कुर्वतां नगाः । घातयाम्यद्य पापिष्ठं सर्वेषां वः प्रपश्य ताम्
കുമാരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, ദുഃഖിക്കരുത്; ഹേ പർവതങ്ങളേ, ചിന്തിക്കരുത്. ഇന്ന് ആ മഹാപാപിയായ ശത്രുവിനെ ഞാൻ വധിക്കും—നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്റെ ശക്തി ദർശിക്കൂ.
Verse 28
एवं समाश्वास्य तदा पर्वतान्निर्जरान्गणान् । प्रणम्य गिरिजां शंभुमाददे शक्तिमुत्प्रभाम्
ഇങ്ങനെ അപ്പോൾ പർവ്വതവാസികളായ ദേവഗണങ്ങളെയും ഗണസമൂഹങ്ങളെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ഗിരിജയെയും ശംഭുവിനെയും നമസ്കരിച്ചു, ദീപ്തിയും ജ്വാലയും നിറഞ്ഞ ശക്തി (ശക്തി)യെ അദ്ദേഹം ഏറ്റെടുത്തു।
Verse 29
तं तारकं हंतुमनाः करशक्तिर्महाप्रभुः । विरराज महावीरः कुमारश्शंभुबालकः
താരകനെ വധിക്കാനുള്ള ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ, കൈയിൽ ശക്തി (വേൽ) ധരിച്ച മഹാപ്രഭു—ശംഭുവിന്റെ ദിവ്യ ബാലകനായ പരമവീര കുമാരൻ—അപരിമിത തേജസ്സോടെ ദീപ്തനായി।
Verse 30
शक्त्या तया जघानाथ कुमारस्तारकासुरम् । तेजसाढ्यश्शंकरस्य लोकक्लेशकरं च तम्
ആ ദിവ്യ ശക്തി (വേൽ) കൊണ്ടു ഭഗവാൻ കുമാരൻ താരകാസുരനെ വധിച്ചു—ശങ്കരന്റെ തേജസ്സാൽ സമൃദ്ധനായിട്ടും ലോകങ്ങൾക്ക് ക്ലേശകാരകനായവനെ।
Verse 31
पपात सद्यस्सहसा विशीर्णांगोऽसुरः क्षितौ । तारकाख्यो महावीरस्सर्वासुरगणाधिपः
ഉടൻ തന്നെ ആ അസുരൻ—അംഗങ്ങൾ ചിതറിയ നിലയിൽ—ഭൂമിയിൽ വീണു; അവൻ മഹാവീരൻ താരകൻ, സർവ്വ അസുരഗണങ്ങളുടെ അധിപൻ।
Verse 32
कुमारेण हतस्सोतिवीरस्स खलु तारकः । लयं ययौ च तत्रैव सर्वेषां पश्यतां मुने
ഹേ മുനേ, എല്ലാവരും നോക്കി നിൽക്കേ ആ അതിവീരൻ താരകൻ കുമാരനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; പിന്നെ അവിടെയേ തന്നെ ക്ഷണത്തിൽ ലയത്തിലേക്ക് ലീനനായി।
Verse 33
तथा तं पतितं दृष्ट्वा तारकं बलवत्तरम् । न जघान पुनर्वीरस्स गत्वा व्यसुमाहवे
അത്യന്തം ബലവാനായ താരകൻ ഇപ്രകാരം വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടിട്ടും, ആ വീരൻ അവനെ വീണ്ടും പ്രഹരിച്ചില്ല; പകരം യുദ്ധത്തിൽ അവനെ പ്രാണരഹിതനാക്കി.
Verse 34
हते तस्मिन्महादैत्ये तारकाख्ये महाबले । क्षयं प्रणीता बहवोऽसुरा देवगणैस्तदा
മഹാബലനായ താരകനാമ മഹാദൈത്യൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങൾ അനേകം അസുരന്മാരെയും നാശത്തിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടു।
Verse 35
केचिद्भीताः प्रांजलयो बभूवुस्तत्र चाहवे । छिन्नभिन्नांगकाः केचिन्मृता दैत्यास्सहस्रशः
അതേ യുദ്ധത്തിൽ ചിലർ ഭീതിയോടെ കരംകൂപ്പി നിന്നു; മറ്റുചിലർ അവയവങ്ങൾ ഛിന്നഭിന്നമായി, ആയിരക്കണക്കിന് ദൈത്യർ മരിച്ചുകിടന്നു।
Verse 36
केचिज्जाताः कुमारस्य शरणं शरणार्थिनः । वदन्तः पाहि पाहीति दैत्याः सांजलयस्तदा
അപ്പോൾ ചില ദൈത്യർ ശരണാർത്ഥികളായി കുമാരന്റെ ശരണം തേടി വന്നു; കരംകൂപ്പി ‘രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ’ എന്ന് ആവർത്തിച്ചു വിളിച്ചു।
Verse 37
कियंतश्च हतास्तत्र कियंतश्च पलायिताः । पलायमाना व्यथिता स्ताडिता निर्ज्जरैर्गणैः
അവിടെ പലരും കൊല്ലപ്പെട്ടു, പലരും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അവർ വ്യഥിതരായി വിറച്ച്, നിർജ്ജരഗണങ്ങളാൽ (ശിവഗണങ്ങളാൽ) അടിക്കപ്പെട്ടു പിന്തുടരപ്പെട്ടു।
Verse 38
सहस्रशः प्रविष्टास्ते पाताले च जिजीषवः । पलायमानास्ते सर्वे भग्नाशा दैन्यमागताः
ആയിരക്കണക്കിന് അവർ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ പാതാളത്തിലേക്ക് കയറിപ്പോയി; എന്നാൽ ഭീതിയിൽ ഓടിപ്പോയ എല്ലാവരുടെയും പ്രത്യാശ തകർന്നു, അവർ അത്യന്തം ദൈന്യത്തിലായി।
Verse 39
एवं सर्वं दैत्यसैन्यं भ्रष्टं जातं मुनीश्वर । न केचित्तत्र संतस्थुर्गणदेवभयात्तदा
ഹേ മുനീശ്വരാ! ഇങ്ങനെ മുഴുവൻ ദൈത്യസൈന്യം ചിതറിപ്പൊട്ടി തകർന്നു; അപ്പോൾ ദിവ്യ ഗണദേവന്മാരുടെ ഭയത്തിൽ അവിടെ ആരും നിലകൊള്ളാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല।
Verse 40
आसीन्निष्कंटकं सर्वं हते तस्मिन्दुरात्मनि । ते देवाः सुखमापन्नास्सर्वे शक्रादयस्तदा
ആ ദുരാത്മാവ് വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ എല്ലാം നിഷ്കണ്ടകമായി—ഉപദ്രവരഹിതമായി—മാറി; അപ്പോൾ ശക്രാദികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ശാന്തിയും സുഖവും പ്രാപിച്ചു।
Verse 41
एवं विजयमापन्नं कुमारं निखिलास्सुराः । बभूवुर्युगपद्धृष्टास्त्रिलोकाश्च महासुखा
ഇങ്ങനെ കുമാരൻ വിജയം പ്രാപിച്ച ഉടൻ എല്ലാ സുരന്മാരും ഒരുമിച്ച് ആനന്ദിച്ചു; ത്രിലോകവും മഹാസുഖത്തിൽ നിറഞ്ഞു।
Verse 42
तदा शिवोऽपि तं ज्ञात्वा विजयं कार्तिकस्य च । तत्राजगाम स मुदा सगणः प्रियया सह
അപ്പോൾ ശ്രീശിവനും കാർത്തികേയന്റെ വിജയം അറിഞ്ഞ് ആനന്ദത്തോടെ അവിടെ എത്തി—തന്റെ ഗണങ്ങളോടും പ്രിയയായ (പാർവതി)യോടും കൂടി।
Verse 43
स्वात्मजं स्वांकमारोप्य कुमारं सूर्यवर्चसम् । लालयामास सुप्रीत्या शिवा च स्नेहसंकुला
സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തനായ തന്റെ കുമാരപുത്രനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞ ശിവാ (പാർവതി) അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ അവനെ ലാളിച്ചു പരിപാലിച്ചു।
Verse 44
हिमालयस्तदागत्य स्वपुत्रैः परिवारितः । सबंधुस्सानुगश्शंभुं तुष्टाव च शिवां गुहम्
അപ്പോൾ ഹിമാലയൻ തന്റെ പുത്രന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി അവിടെ എത്തി. ബന്ധുക്കളും അനുചരന്മാരും കൂടെ, ഭക്തിയോടെ ശംഭു (ശിവൻ), ശിവാ (ദേവി) 그리고 ഗുഹൻ (കുമാരൻ/കാർത്തികേയൻ) എന്നിവരെ സ്തുതിച്ച് നമസ്കരിച്ചു.
Verse 45
ततो देवगणास्सर्वे मुनयस्सिद्धचारणाः । तुष्टुवुश्शांकरिं शंभुं गिरिजां तुषितां भृशम्
അതിനുശേഷം എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും, മുനിമാരും, സിദ്ധരും, ചാരണരും—എല്ലാവരും—ശംഭുവിനെയും ശാംകരിയായ ഗിരിജ (പാർവതി)യെയും സ്തുതിച്ചു; ഗിരിജ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടയായി.
Verse 46
पुष्पवृष्टिं सुमहतीं चक्रुश्चोपसुरास्तदा । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः
അപ്പോൾ ഉപസുരന്മാർ അത്യന്തം മഹത്തായ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ഗന്ധർവാധിപന്മാർ പാടി; അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം ആനന്ദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു.
Verse 47
वादित्राणि तथा नेदुस्तदानीं च विशेषतः । जयशब्दो नमः शब्दो बभूवोच्चैर्मुहुर्मुहुः
അന്നേരം പ്രത്യേകമായി വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി. വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചസ്വരത്തിൽ ‘ജയ’ എന്നും ‘നമഃ’ എന്നും ഘോഷം ഉയർന്നു.
Verse 48
ततो मयाच्युतश्चापि संतुष्टोभूद्विशेषतः । शिवं शिवां कुमारं च संतुष्टाव समादरात्
അതിനുശേഷം ഞാൻ അച്യുതൻ (വിഷ്ണു) കൂടെ പ്രത്യേകമായി സന്തുഷ്ടനായി; ആദരപൂർവ്വം ശിവനെയും ശിവാ (പാർവതി)യെയും കുമാരൻ (കാർത്തികേയൻ)നെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
Verse 49
कुमारमग्रतः कृत्वा हरिकेन्द्रमुखास्सुराः । चक्रुर्नीराजनं प्रीत्या मुनयश्चापरे तथा
കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ) മുന്നിൽ നിർത്തി, ഹരി (വിഷ്ണു)യും ഇന്ദ്രനും മുതലായവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ നീരാജനം നടത്തി; മറ്റു മുനിമാരും അതുപോലെ ഭക്തിയോടെ ചെയ്തു.
Verse 50
गीतवादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । तदोत्सवो महानासीत्कीर्तनं च विशेषतः
ഗീതങ്ങളുടെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും മുഴക്കത്താലും, അതിലും അധികമായി വേദപാരായണത്തിന്റെ ബ്രഹ്മഘോഷത്താലും, ആ ഉത്സവം മഹാമഹിമയോടെ തിളങ്ങി; പ്രത്യേകിച്ച് ഭക്തിമയ കീർത്തനം അത്യന്തം പ്രാധാന്യമേറ്റു।
Verse 51
गीतवाद्यैस्सुप्रसन्नैस्तथा साञ्जलिभिर्मुने । स्तूयमानो जगन्नाथस्सर्वैर्दैवैर्गणैरभूत
ഹേ മുനേ! ആനന്ദഭരിതമായ ഗീത-വാദ്യങ്ങളോടും അഞ്ജലി ചേർത്തും, സർവ്വ ദേവഗണങ്ങളും ജഗന്നാഥൻ (ശിവൻ)നെ സ്തുതിച്ചു; ഇങ്ങനെ വിശ്വനാഥൻ എല്ലാവരാലും സ്തുത്യനായി।
Verse 52
ततस्स भगवान्रुद्रो भवान्या जगदंबया । सर्वैः स्तुतो जगामाथ स्वगिरिं स्वगणैर्वृतः
അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ രുദ്രൻ, ജഗദംബയായ ഭവാനിയോടുകൂടെ, എല്ലാവരാലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട്, തന്റെ ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, തന്റെ തന്നെ പുണ്യഗിരിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।
Frequently Asked Questions
The escalation of the Kumāra–Tāraka combat within the Tāraka-vadha cycle, including Kumāra’s resolve (after restraining Vīrabhadra) and the devas’ acclamation as the duel becomes cosmic in scope.
The narrative encodes a Śaiva model where remembrance of Śiva (śiva-pāda-smaraṇa) stabilizes intent, and śakti/mantra represent disciplined sacred power—suggesting that righteous victory depends on alignment with Śiva rather than brute force alone.
Kumāra’s mahātejas (great splendor), mahābala (great strength), and sanctioned wrath; the devas and seers as validating witnesses; and śakti as the convergent symbol of weapon, energy, and divine authorization.