Kāmarūpeśvara’s Trial and Śiva’s Hidden Protection (कামरूपेश्वर-रक्षा-प्रसङ्गः)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ, കാമരൂപേശ്വരൻ എന്ന ശിവഭക്തനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ പ്രതിസന്ധി വിവരിക്കുന്നു. ഭക്തരക്ഷാർത്ഥം ശിവൻ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഗുപ്തമായി സമീപത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു—മറഞ്ഞിരുന്നാലും ദൈവസാന്നിധ്യം പ്രവർത്തകമാണെന്നതാണ് മുഖ്യസൂചന. ‘നിനക്കായി’ ഒരു രാജാവ് അഭിചാരിക കർമ്മം ചെയ്യുന്നു എന്ന വാർത്ത കേട്ട്, ഭീമൻ എന്ന രാക്ഷസൻ ലോഭ‑ക്രോധത്തോടെ ആയുധധാരിയായി രാജാവിനെ നേരിടുന്നു; ഹിംസാഭീഷണിയോടെ സത്യം ചോദിക്കുന്നു. കാമരൂപേശ്വരൻ ഉള്ളിൽ ശങ്കരനിഷ്ഠയാൽ നിർഭയനായി നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രാരബ്ധത്തിന്റെ അനിവാര്യതയും ശിവകൃപ‑രക്ഷയും തമ്മിലുള്ള തത്ത്വസംഘർഷം കാണിച്ച്, ഭക്തി ഭയത്തെ ശരണാഗതിയാക്കി മാറ്റുകയും ശിവന്റെ ഗുപ്തസംരക്ഷണം ഗണങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ പ്രത്യക്ഷഫലമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । शिवोऽपि च गणैस्सार्द्धं जगाम हितकाम्यया । स्वभक्तनिकटं गुप्तस्तस्थौ रक्षार्थमादरात्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് ഭഗവാൻ ശിവനും തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ അവിടെ ചെന്നു. ഭക്തന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി അദ്ദേഹം ഗുപ്തമായി ഭക്തന്റെ സമീപത്ത് ആദരത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.
Verse 2
एतस्मिन्नन्तरे तत्र कामरूपेश्वरेण च । अत्यंतं ध्यानमारब्धं पार्थिवस्य पुरस्तदा
ഇതിനിടയിൽ അവിടെ കാമരൂപേശ്വരൻ ആ സമയത്ത് ഭൂമിപതി രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ അത്യന്തം ഗാഢവും അചഞ്ചലവുമായ ധ്യാനം ആരംഭിച്ചു.
Verse 3
केनचित्तत्र गत्वा च राक्षसाय निवेदितम् । राजा किंचित्करोत्येवं त्वदर्थं ह्याभिचारिकम्
ഒരാൾ അവിടെ ചെന്നു രാക്ഷസനോട് അറിയിച്ചു—“രാജാവ് എന്തോ ചെയ്യുന്നു; തീർച്ചയായും നിന്റെ കാര്യമെന്നോണം ശത്രു-അഭിചാരം ചെയ്യുന്നു।”
Verse 4
सूत उवाच । राक्षसस्स च तच्छुत्वा क्रुद्धस्तद्धननेच्छया । गृहीत्वा करवालं च जगाम नृपतिं प्रति
സൂതൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട രാക്ഷസൻ ക്രോധിച്ചു; അവനെ കൊല്ലണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ വാൾ കൈയിൽ എടുത്ത് രാജാവിന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയി।
Verse 5
तद्दृष्ट्वा राक्षसस्तत्र पार्थिवादि स्थितं च यत् । तदर्थं तत्स्वरूपं च दृष्ट्वा किंचित्करोत्यसौ
അവിടെ മണ്ണ് മുതലായവകൊണ്ട് സ്ഥാപിതമായ (ലിംഗചിഹ്നം) കണ്ടു, അതിന്റെ ഉദ്ദേശവും യഥാർത്ഥസ്വരൂപവും ഗ്രഹിച്ച്, ആ രാക്ഷസൻ പ്രതികാരമായി എന്തോ ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി।
Verse 6
अत एनं बलादद्य हन्मि सोपस्करं नृपम् । विचार्येति महाक्रुद्धो राक्षसः प्राह तं नृपम्
“അതിനാൽ ഇന്ന് ഈ രാജാവിനെ അവന്റെ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളോടുകൂടി ബലമായി ഞാൻ കൊല്ലും.” എന്ന് തീരുമാനിച്ച് മഹാക്രോധത്തോടെ രാക്ഷസൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
Verse 7
भीम उवाच । रेरे पार्थिव दुष्टात्मन्क्रियते किं त्वयाधुना । सत्यं वद न हन्यां त्वामन्यथा हन्मि निश्चितम्
ഭീമൻ പറഞ്ഞു— “ഏ ദുഷ്ടാത്മാവായ രാജാവേ! നീ ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യുന്നു? സത്യം പറയുക; അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലുകയില്ല, അല്ലെങ്കിൽ തീർച്ചയായും വധിക്കും.”
Verse 8
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य कामरूपेश्वरश्च सः । मनसीति चिचिन्ताशु शिवविश्वासपूरितः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ കാമരൂപേശ്വരന്റെ മനസ് ശിവനിലേക്കുള്ള അചഞ്ചല വിശ്വാസത്തോടെ നിറഞ്ഞു. അവൻ ഉടൻ മനസ്സിൽ—“അങ്ങനെ തന്നേ” എന്നു ചിന്തിച്ചു.
Verse 9
भविष्यं यद्भवत्येव नास्ति तस्य निवर्तकः । प्रारब्धाधीनमेवात्र प्रारब्धस्स शिवः स्मृतः
ഭവിക്കേണ്ടത് തീർച്ചയായും ഭവിക്കും; അതിനെ തിരിച്ചു മാറ്റാൻ ആരുമില്ല. ഇവിടെ എല്ലാം പ്രാരബ്ധത്തിന്റെ അധീനമാണ്; ആ പ്രാരബ്ധം തന്നെയാണ് ‘ശിവൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.
Verse 10
कृपालुश्शंकरश्चात्र पार्थिवे वर्तते ध्रुवम् । मदर्थं न करोतीह कुतः कोयं च राक्षसः
ഇവിടെ പാർത്ഥിവ ലിംഗത്തിൽ കരുണാമയനായ ശങ്കരൻ തീർച്ചയായും സന്നിഹിതനാണ്. എങ്കിലും അവൻ എന്റെ കാര്യം കൊണ്ട് ഇവിടെ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല—അപ്പോൾ ഈ സത്ത എങ്ങനെ രാക്ഷസൻ ആകും?
Verse 11
स्वानुरूपां प्रतिज्ञां स सत्यं चैव करिष्यति । सत्यप्रतिज्ञो भगवाञ्छिवश्चेति श्रुतौ श्रुतः
അവൻ തന്റെ അനുയോജ്യമായ പ്രതിജ്ഞയെ തീർച്ചയായും സത്യമായി നിറവേറ്റും; അത് നിർഭാഗ്യമായി സംഭവിക്കും. ശ്രുതിയിൽ തന്നെ കേൾക്കപ്പെടുന്നു—ഭഗവാൻ ശിവൻ ‘സത്യപ്രതിജ്ഞൻ’ എന്നു.
Verse 12
मम भक्तं यदा कश्चित्पीडयत्यतिदारुणः । तदाहं तस्य रक्षार्थं दुष्टं हन्मि न संशयः
ആരെങ്കിലും അത്യന്തം ക്രൂരമായി എന്റെ ഭക്തനെ പീഡിപ്പിച്ചാൽ, അവനെ സംരക്ഷിക്കാനായി ഞാൻ ആ ദുഷ്ടനെ സംഹരിക്കും—സംശയമില്ല.
Verse 13
एवं धैर्य्यं समालंब्य ध्यात्वा देवं च शंकरम् । प्रार्थयामास सद्भक्त्या मनसैव रसेश्वरः
ഇങ്ങനെ ധൈര്യം ആശ്രയിച്ച് രസേശ്വരൻ ദേവൻ ശങ്കരനെ ധ്യാനിച്ചു; സത്യഭക്തിയോടെ മനസ്സിനുള്ളിൽ തന്നേ പ്രാർത്ഥിച്ചു.
Verse 14
त्वदीयोऽस्मि महाराज यथेच्छसि तथा कुरु । सत्यं च वचनं ह्यत्र ब्रवीमि कुरु मे हितम्
മഹാരാജാ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെവൻ തന്നേ; നിങ്ങൾ ഇച്ഛിക്കുന്നതു പോലെ ചെയ്യുക. ഇവിടെ ഞാൻ സത്യവചനം പറയുന്നു—എന്റെ ഹിതം ചെയ്യുക.
Verse 15
एवं मनसि स ध्यात्वा सत्यपाशेन मंत्रितः । प्राह सत्यं वचो राजा राक्षसं चावमानयन्
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് ‘സത്യപാശം’ കൊണ്ട് അന്തർബലം നേടിയ രാജാവ് സത്യവചനം പറഞ്ഞു; കൂടാതെ രാക്ഷസനെ ശാസിച്ച് അപമാനിച്ചു.
Verse 16
नृप उवाच । भजामि शंकरं देवं स्वभक्तपरिपालकम् । चराचराणां सर्वेषामीश्वरं निर्विकारकम्
രാജാവ് പറഞ്ഞു—സ്വഭക്തരെ പരിപാലിക്കുന്ന ശങ്കരദേവനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു. ചല-അചലമായ സർവ്വ ജീവികളുടെയും ഈശ്വരൻ; സദാ നിർവികാരൻ.
Verse 17
सूत उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा कामरूपेश्वरस्य सः । क्रोधेन प्रचलद्गात्रो भीमो वचनमब्रवीत्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—കാമരൂപേശ്വരന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭീമൻ ക്രോധത്താൽ ശരീരം വിറച്ച് മറുപടിയായി സംസാരിച്ചു.
Verse 18
भीम उवाच । शंकरस्ते मया ज्ञातः किं करिष्यति वै मम । यो मे पितृव्यकेनैव स्थापितः किंकरो यथा
ഭീമൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ ശങ്കരനെ ഞാൻ നന്നായി അറിയുന്നു; അവൻ എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യുമെന്നു? എന്റെ പിതൃവ്യൻ തന്നെയാണ് എന്നെ അവന്റെ അധികാരത്തിന് കീഴിൽ, ദാസനെപ്പോലെ, സ്ഥാപിച്ചത്।
Verse 19
तद्बलं हि समाश्रित्य विजेतुं त्वं समीहसे । तर्हि त्वया जितं सर्वं नात्र कार्या विचारणा
ആ ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് നീ ജയിക്കുവാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ നിനക്കാൽ എല്ലാം ജയിച്ചുതീർന്നതുതന്നെ—ഇവിടെ ഇനി ആലോചന വേണ്ട।
Verse 20
यावन्मया न दृष्टो हि शंकरस्त्वत्प्रपालकः । तावत्त्वं स्वामिनं मत्वा सेवसे नान्यथा क्वचित्
ഞാൻ നിന്റെ രക്ഷകനായ ശങ്കരനെ കാണുന്നതുവരെ, നീ ഇവനെയേ സ്വാമിയെന്ന് കരുതി സേവിച്ചു; ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ ചെയ്തില്ല।
Verse 21
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां भीमेश्वरज्योतिर्लिङ्गोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नामैकविंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ നാലാം ഭാഗമായ കോടിരുദ്രസംഹിതയിൽ ‘ഭീമേശ്വര ജ്യോതിര്ലിംഗത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും മഹാത്മ്യവിവരണവും’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।
Verse 22
अन्यथा हि भयं तेऽद्य भविष्यति न संशयः । स्वामिनस्ते करं तीक्ष्णं दास्येऽहं भीमविक्रमः
അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ന് നിനക്കു സംശയമില്ലാതെ ഭയം ഉണ്ടാകും. ഞാൻ, ഭീമപരാക്രമനായവൻ, നിന്റെ സ്വാമിയുടെ കഠിനഹസ്തം—അഥവാ ശിക്ഷ—നിനക്കു ഏല്പിക്കും।
Verse 23
सूत उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा कामरूपेश्वरो नृपः । दृढं शंकरविश्वासो द्रुतं वाक्यमुवाच तम्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട കാമരൂപേശ്വരനായ രാജാവ്, ശങ്കരനിൽ ദൃഢവിശ്വാസം സ്ഥാപിച്ച്, ഉടൻ തന്നെ അവനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।
Verse 24
राजोवाच । अहं च पामरो दुष्टो न मोक्ष्ये शंकरं पुनः । सर्वोत्कृष्टश्च मे स्वामी न मां मुंचति कर्हिचित्
രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ സത്യത്തിൽ നീചനും ദുഷ്ടനും; ഇനി ശങ്കരനെ വീണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. എന്റെ സ്വാമി സർവോത്തമൻ—അവൻ എന്നെ ഒരിക്കലും കൈവിടുകയില്ല।
Verse 25
सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा तस्य राज्ञश्शिवात्मनः । तं प्रहस्य द्रुतं भीमो भूपतिं राक्षसोऽब्रवीत्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശിവാത്മനായ ആ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, രാക്ഷസനായ ഭീമൻ അവനെ പരിഹസിച്ച് ചിരിച്ചു, ഉടൻ തന്നെ ആ ഭൂപതിയോട് പറഞ്ഞു।
Verse 26
भीम उवाच । मत्तो भिक्षयते नित्यं स किं जानाति स्वाकृतिम् । योगिनां का च निष्ठा वै भक्तानां प्रतिपालने
ഭീമൻ പറഞ്ഞു—അവൻ നിത്യവും എന്നിൽ നിന്ന് ഭിക്ഷ ചോദിക്കുന്നു; അപ്പോൾ അവൻ തന്റെ സ്വരൂപം എങ്ങനെ അറിയും? ഭക്തരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലാണെങ്കിൽ പ്രഭുവിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം വെളിവാകുന്നത്, യോഗികളുടെ നിഷ്ഠ എന്തായിരിക്കും?
Verse 27
इति कृत्वा मतिं त्वं च दूरतो भव सर्वथा । अहं च तव स स्वामी युद्धं वै करवावहे
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച് നീ പൂർണ്ണമായി അകന്ന് ദൂരത്ത് നില്ക്കുക. ഞാൻ—നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വാമി—ഇപ്പോൾ യുദ്ധം ചെയ്യും.
Verse 28
सूत उवाच । इत्युक्तस्य नृपश्रेष्ठश्शंभुभक्तो दृढव्रतः । प्रत्युवाचाभयो भीमं दुःखदं जगतां सदा
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ, രാജശ്രേഷ്ഠനും ദൃഢവ്രതനും ശംഭുഭക്തനും ആയ അവൻ, ലോകങ്ങൾക്ക് എപ്പോഴും ദുഃഖകാരകനായ ഭീമനോട് നിർഭയമായി മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 29
राजोवाच । शृणु राक्षस दुष्टात्मन्मया कर्तुं न शक्यते । त्वया विक्रियते तर्हि कुतस्त्वं शक्तिमानसि
രാജാവ് പറഞ്ഞു—കേൾക്കുക, ദുഷ്ടാത്മാവായ രാക്ഷസാ; ഇത് എനിക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. നീ തന്നേ വികൃതനായി വശപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്റെ ശക്തി എവിടെ നിന്ന്?
Verse 30
सूत उवाच । इत्युक्तस्सैन्यमादाय राजानं परिभर्त्स्य तम् । करालं करवालं च पार्थिवे प्राक्षिपत्तदा
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ സൈന്യം കൂട്ടി; പിന്നെ ആ രാജാവിനെ ശാസിച്ച്, അന്നേ നിമിഷം പാർഥിവ (ലിംഗ)ത്തിന്മേൽ ഭയങ്കരമായ വാളും കരവാളവും എറിഞ്ഞു.
Verse 31
पश्य त्वं स्वामिनोऽद्यैव बलं भक्तसुखावहम् । इत्युवाच विहस्यैव राक्षसैस्स महाबलः
“കാണൂ—ഇന്നുതന്നെ നമ്മുടെ സ്വാമിയുടെ, ഭക്തർക്കു സുഖം നൽകുന്ന ശക്തി കാണൂ.” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ മഹാബലൻ രാക്ഷസന്മാരോട് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചു.
Verse 32
करवालः पार्थिवं च यावत्स्पृशति नो द्विजाः । यावच्च पार्थिवात्तस्मादाविरासीत्स्वयं हरः
ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! കരവാൾ പാർഥിവ (ലിംഗ)ത്തെ സ്പർശിച്ചത്രയും നേരം, അതേ പാർഥിവ രൂപത്തിൽ നിന്നുതന്നെ അപ്പോൾ സ്വയം ഹരൻ പ്രത്യക്ഷനായി.
Verse 33
पश्य भीमेश्वरोहं च रक्षार्थं प्रकटोऽभवम् । मम पूर्वव्रतं ह्येतद्रक्ष्यो भक्तो मया सदा
കാണുക—ഞാൻ ഭീമേശ്വരൻ; സംരക്ഷണാർത്ഥം ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു. ഇതാണ് എന്റെ പുരാതന വ്രതം—എന്റെ ഭക്തനെ ഞാൻ എപ്പോഴും കാക്കും.
Verse 34
एतस्मात्पश्य मे शीघ्रं बलं भक्तसुखावहम् । इत्युक्त्वा स पिनाकेन करवालो द्विधा कृतः
അതുകൊണ്ട് ഭക്തർക്കു സന്തോഷം നൽകുന്ന എന്റെ ശക്തി ഉടൻ കാണുക. എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം പിനാക ധനുസ്സാൽ വാളിനെ രണ്ടായി പിളർത്തി.
Verse 35
पुनश्चैव त्रिशूलं स्वं चिक्षिपे तेन रक्षसा । तच्छूलं शतधा नीतमपि दुष्टस्य शंभुना
വീണ്ടും ആ രാക്ഷസൻ തന്റെ ത്രിശൂലം എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ ദുഷ്ടനെ അടക്കിയ ശംഭു ആ ത്രിശൂലവും നൂറായി തകർത്തു.
Verse 36
पुनश्शक्तिश्च निःक्षिप्ता तेन शंभूपरि द्विजाः । शंभुना सापि बाणैस्स्वैर्लक्षधा च कृता द्रुतम्
ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! വീണ്ടും അവൻ ശംഭുവിന്മേൽ ശക്തി-അസ്ത്രം എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ ശംഭു തന്റെ അമ്പുകളാൽ അതിനെയും വേഗത്തിൽ ലക്ഷമായി തകർത്തു.
Verse 37
पट्टिशश्च ततस्तेन निःक्षिप्तो हि शिवोपरि । शिवेन स त्रिशूलेन तिलशश्च कृतं क्षणात्
അപ്പോൾ അവൻ ശിവന്റെ മേൽ പട്ടിശം (യുദ്ധകുറുവാൾ/കുല്ലാടി) എറിഞ്ഞു. ശിവൻ തന്റെ ത്രിശൂലത്തോടെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അതിനെ എള്ളുവിത്തുപോലെ സൂക്ഷ്മ ഖണ്ഡങ്ങളാക്കി തകർത്തു.
Verse 38
ततश्शिवगणानां च राक्षसानां परस्परम् । युद्धमासीत्तदा घोरं पश्यतां दुःखकावहम्
പിന്നീട് ശിവഗണങ്ങളുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും ഇടയിൽ പരസ്പരം ഘോരമായ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; കാണുന്നവർക്കെല്ലാം അത് ഭീതിജനകവും ദുഃഖകാരകവുമായിരുന്നു.
Verse 39
ततश्च पृथिवी सर्वा व्याकुला चाभवत्क्षणात् । समुद्राश्च तदा सर्वे चुक्षुभुस्समहीधराः
അപ്പോൾ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സർവ്വ ഭൂമിയും വ്യാകുലമായി. അതേ സമയം എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും കലങ്ങിക്കൊന്തളിച്ചു; പർവ്വതങ്ങളും കുലുങ്ങി.
Verse 40
देवाश्च ऋषयस्सर्वे बभूवुर्विकला अति । ऊचुः परस्परं चेति व्यर्थं वै प्रार्थितश्शिवः
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും അത്യന്തം വിഷണ്ണരായി ശക്തിഹീനരായി. പരസ്പരം പറഞ്ഞു—“ശിവനോടുള്ള നമ്മുടെ പ്രാർത്ഥന നിസ്സാരമായി, ഫലമില്ലാതായി.”
Verse 41
नारदश्च समागत्य शंकरं दुःखदाहकम् । प्रार्थयामास तत्रैव सांजलिर्नतमस्तकः
അപ്പോൾ നാരദൻ അവിടെ എത്തി, ദുഃഖം ദഹിപ്പിക്കുന്ന ശങ്കരനോട് അവിടെയേ കൈകൂപ്പി, തലകുനിച്ച് ഭക്തിയോടെ പ്രാർത്ഥിച്ചു.
Verse 42
नारद उवाच । क्षम्यतां क्षम्यतां नाथ त्वया विभ्रमकारक । तृणेकश्च कुठारो वै हन्यतां शीघ्रमेव हि
നാരദൻ പറഞ്ഞു—“ക്ഷമിക്കണമേ, ക്ഷമിക്കണമേ, നാഥാ! ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കുന്നതും ഭ്രമം നീക്കുന്നതും നീ തന്നേ. പുല്ലും കോടാലിയും ഒരുപോലെയല്ല; അതിനാൽ എന്നെ വേഗം ശിക്ഷിക്കണമേ.”
Verse 43
इति संप्रार्थितश्शंभुः सर्वान्रक्षोगणान्प्रभुः । हुंकारेणैव चास्त्रेण भस्मसात्कृतवांस्तदा
ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പ്രഭു ശംഭു തന്റെ ‘ഹും’കാരമെന്ന ആയുധം കൊണ്ടുതന്നെ അപ്പോൾ എല്ലാ രാക്ഷസഗണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി.
Verse 44
सर्वे ते राक्षसा दग्धाः शंकरेण क्षणं मुने । बभूवुस्तत्र सर्वेषां देवानां पश्यताद्भुतम्
ഹേ മുനേ! ഒരു ക്ഷണത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ആ എല്ലാ രാക്ഷസരും ശങ്കരനാൽ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അവിടെ തന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരും നോക്കി നിൽക്കേ ഒരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു.
Verse 45
दावानलगतो वह्निर्यथा च वनमादहेत् । तथा शिवेन क्रुद्धेन राक्षसानां बलं क्षणात्
കാട്ടുതീയാൽ പ്രേരിതമായ അഗ്നി എങ്ങനെ വനത്തെ ദഹിപ്പിക്കുമോ, അതുപോലെ ക്രുദ്ധനായ ശിവൻ രാക്ഷസരുടെ ബലം ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഭസ്മമാക്കുന്നു.
Verse 46
भीमस्यैव च किं भस्म न ज्ञातं केनचित्तदा । परिवारयुतो दग्धो नाम न श्रूयते क्वचित्
അന്ന് ഭീമന് എന്തു സംഭവിച്ചു—അവന്റെ ഭസ്മം പോലും ശേഷിച്ചോ ഇല്ലയോ—ആർക്കും അറിയായിരുന്നില്ല. അവൻ തന്റെ പരിചാരകരോടുകൂടെ ദഹിച്ച് മരിച്ചതായി എവിടെയും കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ല.
Verse 47
ततश्शिवस्य कृपया शांतिं प्राप्ता मुनीश्वराः । देवास्सर्वे च शक्राद्यास्स्वास्थ्यं प्रापाखिलं जगत्
അനന്തരം ശ്രീശിവന്റെ കൃപയാൽ മുനീശ്വരന്മാർ ശാന്തി പ്രാപിച്ചു. ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആരോഗ്യസ്ഥിതിയിലായി; സമസ്ത ലോകവും വീണ്ടും സ്ഥിരതയും പൂർണ്ണതയും നേടി।
Verse 48
क्रोधज्वाला महेशस्य निस्ससार वनाद्वनम् । राक्षसानां च तद्भस्म सर्वं व्याप्तं वनेऽखिलम्
മഹേശന്റെ ക്രോധജ്വാല വനത്തിൽ നിന്ന് വനത്തിലേക്ക് പടർന്നു പുറപ്പെട്ടു. ആ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഭസ്മവും സമസ്ത വനപ്രദേശമാകെ എല്ലാദിശകളിലും വ്യാപിച്ചു।
Verse 49
ततश्चौषधयो जाता नानाकार्यकरास्तथा । रूपान्तरं ततो नॄणां भवेद्वेषांतरं तथा
അപ്പോൾ പലവിധ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന ഔഷധസസ്യങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. തുടർന്ന് മനുഷ്യരിൽ രൂപഭേദം ഉണ്ടായി; അതുപോലെ പുറംവേഷത്തിലും വസ്ത്രധാരണത്തിലും വ്യത്യാസങ്ങൾ പിറന്നു।
Verse 50
भूतप्रेतपिशाचादि दूरतश्च ततो व्रजेत् । तन्न कार्यं च यच्चैव ततो न भवति द्विजाः
ഭൂതം, പ്രേതം, പിശാച് മുതലായവയിൽ നിന്ന് അകന്ന്, ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരത്തേക്ക് പോകണം. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അവിടെ യാതൊരു പ്രവർത്തിയും ചെയ്യരുത്; അവിടെ നിന്ന് ശുഭസിദ്ധി ഉണ്ടാകില്ല.
Verse 51
ततः प्रार्थितश्शम्भुर्मुनिभिश्च विशेषतः । स्थातव्यं स्वामिना ह्यत्र लोकानां सुखहेतवे
അതിനുശേഷം മുനിമാർ പ്രത്യേകമായി ശംഭുവിനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു— “ഹേ സ്വാമീ, ലോകങ്ങളുടെ സുഖഹേതുവായി നിങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളണം.”
Verse 52
अयं वै कुत्सितो देश अयोध्यालोकदुःखदः । भवंतं च तदा दृष्ट्वा कल्याणं संभविष्यति
“ഈ സ്ഥലം നിശ്ചയമായും കുത്സിതമാണ്; അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് ദുഃഖം നൽകുന്നതുമാണ്. എങ്കിലും ആ സമയത്ത് നിങ്ങളുടെ ദർശനം ലഭിച്ചാൽ തീർച്ചയായും കല്യാണം ഉദിക്കും.”
Verse 53
भीमशंकरनामा त्वं भविता सर्वसाधकः । एतल्लिंगं सदा पूज्यं सर्वापद्विनिवारकम्
നീ ‘ഭീമശങ്കര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും, സർവ്വസാധകനാകും. ഈ ലിംഗം സദാ പൂജ്യമാണ്; ഇത് എല്ലാ ആപത്തുകളും നീക്കുന്നു.
Verse 54
सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितश्शम्भुर्लोकानां हितकारकः । तत्रैवास्थितवान्प्रीत्या स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കപ്പെട്ട ലോകഹിതകാരിയായ ശംഭു അവിടെയേ പ്രീതിയോടെ നിലകൊണ്ടു; സ്വതന്ത്രനായിട്ടും ഭക്തവത്സലനാണ്.
Frequently Asked Questions
A rākṣasa (Bhīma) advances to harm a king after hearing of an alleged ābhicārika act, while Śiva—arriving with gaṇas—stays concealed near His devotee; the theological argument contrasts prārabdha’s inevitability with the lived certainty of Śiva’s protective presence.
Śiva’s ‘hidden’ proximity (gupta-sthiti) symbolizes transcendence that remains immanent: the divine may be unseen yet causally decisive. The rākṣasa’s sword and threats encode the volatility of tamasic force, while the devotee’s internal reflection models śiva-viśvāsa as a yogic stabilizer that converts crisis into surrender.
The chapter highlights Śiva as Śaṅkara—the compassionate protector who operates through gaṇas and providential concealment. Gaurī is not foregrounded in the sampled passage; the emphasis is on Śiva’s rakṣā-śakti rather than a paired theophany.