शिवध्यानपूजनवर्णनम् (Description of Śiva Meditation and Worship)
അധ്യായം 7 ശിവധ്യാനവും പൂജയും സംബന്ധിച്ച വിധിക്രമവും അതിന്റെ സൂചനാത്മക അർത്ഥവും ക്രമമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. ഉപാസകൻ ചതുരസ്ര മണ്ഡലം നിർമ്മിച്ച് പ്രണവം (ഓം) കൊണ്ട് ആവാഹനം നടത്തി പുനഃപുനഃ അർച്ചന ചെയ്യണമെന്ന് ഉപദേശം. ശംഖവും അർഘ്യപാത്രവും പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ചന്ദനാദി സുഗന്ധങ്ങളോടുകൂടിയ ശുദ്ധജലം നിറയ്ക്കുന്ന വിധി പറയുന്നു. കുശാഗ്രം, അക്ഷതം, യവ-വ്രീഹി ധാന്യങ്ങൾ, തിലം, ഘൃതം, സിദ്ധാർത്ഥം, പുഷ്പങ്ങൾ, ഭസ്മം തുടങ്ങിയ പൂജാദ്രവ്യങ്ങളുടെ മാനക പട്ടിക നൽകുന്നു. ചതുരസ്രം, അർധചന്ദ്രം, ത്രികോണം, ഷട്കോണം, വൃത്തം എന്നീ പാളികളായ ജ്യാമിതിയിലൂടെ പൂജാസ്ഥലം ബ്രഹ്മാണ്ഡ-രൂപരേഖയായി മാറ്റുന്നു. സദ്യോജാതാദി ഷഡംഗബന്ധിത മന്ത്രങ്ങൾ, വർമ്മണം (കവചം), അസ്ത്രമന്ത്രം കൊണ്ടുള്ള അവഗുണ്ഠനം വഴി സംരക്ഷണവും പഠിപ്പിക്കുന്നു. ധേനുമുദ്രയും ശംഖമുദ്രയും ശുദ്ധി, രക്ഷ, മന്ത്രശക്തിയുടെ നിയന്ത്രിത സംക്രമണം എന്നിവയ്ക്കുള്ള മുദ്രാസീലങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആകെ, ദ്രവ്യശുദ്ധി, ചിത്തസ്ഥൈര്യം, മന്ത്ര-രേഖ-മുദ്രകളാൽ സ്ഥലം ശിവസന്നിധിയുടെ മേഖലയാക്കുന്ന ഗൂഢോപദേശമാണ് ഈ അധ്യായം നൽകുന്നത്.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । स्ववामे चतुरस्रं तु मण्डलं परिकल्पयेत् । ओमित्यभ्यर्च्य तस्मिंस्तु शंखमस्त्रोपशोभितम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സ്വന്തം ഇടത് വശത്ത് ചതുരസ്ര (ചതുരാകൃതിയിലുള്ള) മണ്ഡലം ഒരുക്കണം. ‘ഓം’ കൊണ്ട് അർച്ചിച്ച്, അവിടെ അസ്ത്ര-മന്ത്രങ്ങളാൽ ശോഭിതവും അഭിമന്ത്രിതവുമായ ശംഖം സ്ഥാപിക്കണം।
Verse 2
स्थाप्य साधारकं तं तु प्रणवेनार्चयेत्ततः । आपूर्य्य शुद्धतोयेन चन्दनादिसुगंधिना
ആ സാധാരകം (ആധാരപീഠം) സ്ഥാപിച്ച് ശേഷം പ്രണവ ‘ഓം’ കൊണ്ട് അർച്ചന ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ചന്ദനാദി സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർത്ത ശുദ്ധജലം കൊണ്ട് അത് നിറയ്ക്കണം.
Verse 3
अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैः प्रणवेन च सप्तधा । अभिमंत्र्य ततस्तस्मिन्धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत्
ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം അർച്ചന ചെയ്ത് പ്രണവ ‘ഓം’ കൊണ്ട് ഏഴുതവണ ക്രിയ നടത്തണം. തുടർന്ന് മന്ത്രം ചൊല്ലി അഭിമന്ത്രിച്ച്, അതേ പൂജയിൽ ധേനുമുദ്ര പ്രദർശിപ്പിക്കണം.
Verse 4
शंखमुद्रां च पुरतश्चतुरस्रं प्रकल्पयेत् । तदन्तरेर्द्धचन्द्रं च त्रिकोणं च तदन्तरे
മുന്നിൽ ശംഖമുദ്ര ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ചതുരസ്രം (ചതുരാകൃതി) കല്പിക്കണം. അതിനകത്ത് അർദ്ധചന്ദ്രം സ്ഥാപിച്ച്, അതിനകത്ത് വീണ്ടും ത്രികോണം സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 5
षट्कोणं वृत्तमेवेदं मण्डलं परिकल्पयेत् । अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैः प्रणवेनाथ मध्यतः
ഷട്കോണമുദ്രിതമായ വൃത്താകാര മണ്ഡലം വിധിപൂർവ്വം നിർമ്മിക്കണം. ഗന്ധം, പുഷ്പാദികളാൽ പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് മദ്ധ്യത്തിൽ പ്രണവം ‘ഓം’ കൊണ്ട് ശിവനെ ആരാധിക്കണം.
Verse 6
साधारमर्घ्यपात्रं च स्थाप्य गंधादिनार्चयेत् । आपूर्य्य शुद्धतोयेन तस्मिन्पात्रे विनिःक्षिपेत्
സാധാരണ അർഘ്യപാത്രം സ്ഥാപിച്ച് ഗന്ധാദികളാൽ പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് ശുദ്ധജലത്തോടെ നിറച്ച്, ആ പാത്രത്തിൽ വിധിനിർദ്ദേശിത ദ്രവ്യം നിക്ഷേപിക്കണം.
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाशसंहितायां शिवध्यानपूजनवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ഷഷ്ഠമായ കൈലാസസംഹിതയിൽ ‘ശിവധ്യാന-പൂജനവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഏഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।
Verse 8
सद्योजातादिभिर्मंत्रैः षडंगैः प्रणवेन च । अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैरभिमंत्र्य च वर्मणा
സദ്യോജാതാദി മന്ത്രങ്ങൾ, ഷഡംഗ മന്ത്രങ്ങൾ, പ്രണവം (ഓം) എന്നിവയോടെ ശിവനെ അഭ്യർചിച്ച്; തുടർന്ന് ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവ അർപ്പിച്ച് വർമ്മ (കവച) മന്ത്രം ചൊല്ലി അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം।
Verse 9
अवगुंण्ठ्यास्त्रमंत्रेण संरक्षार्थं प्रदर्शयेत् । धेनुमुद्रां च तेनैव प्रोक्षयेदस्त्रमंत्रतः
സംരക്ഷണാർത്ഥം അസ്ത്ര-മന്ത്രം ചൊല്ലി അവഗുണ്ഠ്യ മുദ്ര പ്രദർശിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് അതേ മന്ത്രംകൊണ്ട് ധേനു-മുദ്ര കാണിച്ച്, അസ്ത്ര-മന്ത്രംകൊണ്ട് അഭിമന്ത്രിത ജലത്തോടെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം।
Verse 10
स्वात्मानं गंधपुष्पादिपूजोपकरणान्यपि । पद्मस्येशानदिक्पद्मं प्रणवोच्चारपूर्वकम्
പ്രണവം (ഓം) ഉച്ചരിച്ച് ആദ്യം സ്വാത്മാവിനെയും ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായ പൂജോപകരണങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കണം; തുടർന്ന് പദ്മാസനം, പ്രത്യേകിച്ച് ഈശാനദിക്കിലെ പദ്മം, പവിത്രമാക്കണം.
Verse 11
गुर्वासनाय नम इत्यासनं परिकल्पयेत् । गुरोर्मूर्तिं च तत्रैव कल्प येदुपदेशतः
“ഗുരുവിന്റെ ആസനത്തിന് നമഃ” എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് വിധിപൂർവ്വം ആസനം ഒരുക്കണം. അതേ സ്ഥലത്ത് ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ഗുരുമൂർത്തിയും സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 12
प्रणवं गुं गुरुभ्योन्ते नमः प्रोच्यापि देशिकम् । समावाह्य ततो ध्यायेद्दक्षिणाभिमुखं स्थितम्
പ്രണവം “ഓം”യും “ഗും”യും ഉച്ചരിച്ച്, അവസാനം ഗുരുക്കന്മാർക്ക് അർപ്പണമായി “നമഃ” എന്നു പറയും. തുടർന്ന് ദേശികനെ (ആചാര്യനെ) ആവാഹനം ചെയ്ത് ദക്ഷിണാഭിമുഖമായി ആസീനനായതായി ധ്യാനിക്കണം.
Verse 13
सुप्रसन्नमुखं सौम्यं शुद्धस्फटिकनिर्मलम् । वरदाभयहस्तं च द्विनेत्रं शिवविग्रहम्
അത്യന്തം പ്രസന്നവും സൗമ്യവുമായ മുഖം, ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ നിർമലമായ ദീപ്തി, വരദ-അഭയമുദ്രകളുള്ള ഹസ്തങ്ങൾ, ദ്വിനേത്രനായ മംഗളശിവവിഗ്രഹം—അവൻ ദർശിച്ചു.
Verse 14
एवं ध्यात्वा यजेद्गन्धपुष्पादिभिरनुक्रमात् । पद्मस्य नैरृते पद्मे गणपत्यासनोपरि
ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച ശേഷം, ക്രമമായി ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജ ചെയ്യണം—പദ്മയന്ത്രത്തിലെ നൈഋത്യ ദിക്കിലെ പദ്മത്തിൽ, ഗണപതിയുടെ ആസനത്തിന്മേൽ അർപ്പണം വയ്ക്കണം.
Verse 15
मूर्तिम्प्रकल्प्य तत्रैव गणानां त्वेति मंत्रतः । समावाह्य ततो देवं ध्यायेदेका ग्रमानसः
അതേ സ്ഥലത്ത് മൂർത്തി രൂപപ്പെടുത്തി, “ഗണാനാം ത്വേ…” എന്നാരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രംകൊണ്ട് അതിൽ ദേവനെ ആവാഹനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ആ ദേവനെ (ശിവനെ) ധ്യാനിക്കണം.
Verse 16
रक्तवर्णं महाकायं सर्वाभरणभूषितम् । पाशांकुशेष्टदशनान्दधानङ्करपङ्कजैः
അവൻ രക്തവർണ്ണൻ, മഹാകായൻ, സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതൻ. പദ്മസദൃശമായ കൈകളിൽ പാശവും അങ്കുശവും ധരിച്ചു, ഉന്നത ദന്തങ്ങളോടെ ദീപ്തനായി നിന്നു.
Verse 17
गजाननम्प्रभुं सर्वविघ्नौघघ्नमुपासितुः । एवन्ध्यात्वा यजेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारकैः
സകല വിഘ്നസമൂഹവും നശിപ്പിക്കുന്ന പ്രഭു ഗജാനനനെ ആശ്രയിച്ച് ആരാധിക്കണം. ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച് ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായ ഉപചാരങ്ങളാൽ അർച്ചന നടത്തണം.
Verse 18
कदलीनारिकेलाम्रफललड्डुकपूर्वकम् । नैवेद्यं च समर्प्याथ नमस्कुर्याद्गजाननम्
ആദ്യം വാഴപ്പഴം, തേങ്ങ, മാങ്ങ, വിവിധ ഫലങ്ങൾ, ലഡ്ഡു മുതലായ നൈവേദ്യം സമർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ഭക്തിയോടെ ഗജാനന ദേവനെ നമസ്കരിക്കണം.
Verse 19
पद्मस्य वायुदिक्पद्मे संकल्प्य स्कान्दमासनम् । स्कन्दमूर्तिम्प्रकल्प्याथ स्कन्दमावाहयेद्बुधः
വായുദിക്കിലെ പദ്മാസനത്തിൽ ബുദ്ധിമാൻ সাধകൻ മനസ്സിൽ സ്കന്ദാസനം സംकल्पിക്കണം. തുടർന്ന് സ്കന്ദമൂർത്തി രൂപപ്പെടുത്തി അതിൽ ഭഗവാൻ സ്കന്ദനെ ആവാഹനം ചെയ്യണം.
Verse 20
उच्चार्य्य स्कन्दगायत्रीं ध्यायेदथ कुमारकम् । उद्यदादित्यसंकाशं मयूरवरवाहनम्
സ്കന്ദഗായത്രി ഉച്ചരിച്ച ശേഷം ദിവ്യകുമാരനായ സ്കന്ദനെ ധ്യാനിക്കണം; ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനും ശ്രേഷ്ഠ മയൂരവാഹനാരൂഢനുമായവനെ.
Verse 21
चतुर्भुजमुदाराङ्गं मुकुटादिविभूषितम् । वरदाभयहस्तं च शक्तिकुक्कुटधारिणम्
അവൻ ചതുര്ഭുജൻ, ഉദാരവും മഹിമയുമുള്ള ദേഹധാരി, മുകുടാദി ആഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതൻ. ഒരു കൈ വരദം, മറ്റൊന്ന് അഭയം; കൂടാതെ ശക്തി (കുന്തം)യും കുക്കുട-ചിഹ്നവും ധരിച്ചവൻ।
Verse 22
एवन्ध्यात्वाऽथ गंधाद्यैरुपचारैरनुक्रमात् । संपूज्य पूर्वद्वारस्य दक्षशाखामुपाश्रितम्
ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച ശേഷം, ക്രമമായി ചന്ദനാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ പൂജ ചെയ്യണം; പിന്നെ കിഴക്കൻ ദ്വാരത്തിലെ തെക്കൻ ശാഖയ്ക്കരികെ സ്ഥിതമായ അതിനെ വിധിപൂർവ്വം പൂർണ്ണമായി ആദരിക്കണം।
Verse 23
अन्तःपुराधिपं साक्षान्नन्दिनं सम्यगर्चयेत् । चामीकराचलप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्
അനന്തരം ശിവന്റെ അന്തഃപുരാധിപനായ സാക്ഷാൽ നന്ദീശ്വരനെ യഥാവിധി അർച്ചിക്കണം—അദ്ദേഹം സ്വർണ്ണപർവ്വതംപോലെ ദീപ്തനും സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതനുമാകുന്നു।
Verse 24
बालेन्दुमुकुटं सौम्यं त्रिनेत्रं च चतुर्भुजम् । दीप्तशूलमृगीटंकहेमवेत्रधरं विभुम्
അദ്ദേഹം സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു—സൗമ്യനും മംഗളകരനും; ശിരസ്സിൽ ബാലചന്ദ്രമുകുടം, ത്രിനേത്രനും ചതുര്ഭുജനും; ദീപ്തമായ ത്രിശൂലം ധരിച്ച്, മൃഗചിഹ്നം അങ്കിതനായും സ്വർണ്ണദണ്ഡം വഹിക്കുന്നവനുമായിരിക്കുന്നു।
Verse 25
चन्द्रबिम्बाभवदनं हरिवक्त्रमथापि वा । उत्तरस्यान्तथा तस्य भार्यां च मरुतां सुताम्
അവളുടെ മുഖം ചന്ദ്രബിംബംപോലെ ആയിരുന്നു—അഥവാ ഹരിയുടെ മുഖത്തോടും തുല്യം. പിന്നെ ഉത്തരദിക്കിൽ അവൾ അവന്റെ ഭാര്യയായി—മരുതന്മാരിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുത്രിയായി.
Verse 26
सुयशां सुव्रतामम्बापादमण्डनतत्पराम् । संपूज्य विधिवद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारकैः
സുയശസ്സുള്ളവളും സുവ്രതയുമായി ദിവ്യഅംബയുടെ പാദങ്ങളെ അലങ്കരിക്കുന്നതിൽ നിത്യവും തത്പരയായ സുയശയെ ഗന്ധം-പുഷ്പം മുതലായ ഉപചാരങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.
Verse 27
ततस्संप्रोक्षयेत्पद्मं सास्त्रशं खोदबिन्दुभिः । कल्पयेदासनं पश्चादाधारादि यथाक्रमात्
അതിനുശേഷം ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം പവിത്രജലബിന്ദുക്കളാൽ പദ്മത്തെ സംപ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് ശുദ്ധീകരിക്കണം. പിന്നെ ആധാരം മുതലായവയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ക്രമാനുസൃതമായി ദിവ്യ ആസനം ഒരുക്കണം.
Verse 28
आधारशक्तिं कल्याणीं श्यामां ध्यायेदधो भुवि । तस्याः पुरस्तादुत्कंठमनन्तं कुंडलाकृतिम्
ഭൂതലത്തിന്റെ അധോഭാഗത്ത് കല്യാണി, ശ്യാമവർണയായ ആധാരശക്തിയെ ധ്യാനിക്കണം. അവളുടെ മുൻപിൽ കുണ്ഡലാകൃതിയായി ഫണ ഉയർത്തിയ അനന്തനാഗനെ ചിന്തിക്കണം.
Verse 29
धवलं पंचफणिनं लेलिहानमिवाम्बरम् । तस्योपर्यासनं भद्रं कंठीरवचतुष्पदम्
ആ പഞ്ചഫണിനാഗൻ ധവളനായി, ആകാശത്തെ നക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. അതിന്റെ മീതെ ഭഗവാന്റെ മഹിമയ്ക്ക് യോജിച്ച നാലുകാലുള്ള സിംഹാസനരൂപമായ ഭദ്രാസനം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
Verse 30
धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च पदानि वै । आग्नेयादिश्वेतपीतरक्तश्यामानि वर्णतः
ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം—ഇവയാണ് നാലു പദങ്ങൾ. അഗ്നിദിക്ക് മുതലായ ക്രമത്തിൽ അവയുടെ വർണങ്ങൾ ശ്വേതം, പീതം, രക്തം, ശ്യാമം ആകുന്നു.
Verse 31
अधर्मादीनि पूर्वादीन्युत्तरां तान्यनुक्रमात् । राजावर्तमणिप्रख्यान्यस्य गात्राणि भावयेत्
കിഴക്കിൽ അധർമ്മാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ക്രമമായി ഉത്തരദിക്കുവരെ; രാജാവർത്തമണിപോലെ ദീപ്തമായ ആ ദിവ്യരൂപത്തിന്റെ അവയവങ്ങളെ ധ്യാനിക്കണം।
Verse 32
अधोर्द्ध्वच्छदनं पश्चात्कंदं नालं च कण्टकान् । दलादिकं कर्णिकाञ्च विभाव्य क्रमशोऽर्चयेत्
അതിനുശേഷം അധോ–ഊർധ്വ ആവരണങ്ങൾ, പിന്നെ കന്ദം, നാളം, മുള്ളുകൾ എന്നിവ ധ്യാനിച്ച്; തുടർന്ന് ദളാദി ഭാഗങ്ങളും കർണികയും ചേർത്ത് ക്രമമായി അർച്ചിക്കണം।
Verse 33
दलेषु सिद्धयश्चाष्टौ केसरेषु च शक्तिकाः । रुद्रा वामादयस्त्वष्टौ पूर्वादिपरितः क्रमात्
ദളങ്ങളിൽ അഷ്ടസിദ്ധികൾ, കേസരങ്ങളിൽ ദിവ്യശക്തികൾ. അവയുടെ ചുറ്റും കിഴക്ക് മുതലായ ദിശാക്രമത്തിൽ വാമാ മുതലായ അഷ്ട രുദ്രന്മാർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 34
कर्णिकायां च वैराग्यं बीजेषु नव शक्तयः । वामाद्या एव पूर्वादि तदन्तश्च मनोन्मनी
കർണികയിൽ വൈരാഗ്യം സ്ഥാപിതമാണ്. ബീജാക്ഷരങ്ങളിൽ ഒമ്പത് ശക്തികൾ വസിക്കുന്നു—വാമാ മുതലായവ കിഴക്കിൽ നിന്ന് ദിശാക്രമത്തിൽ; അവയുടെ പര്യവസാനത്തിൽ മനോന്മനീ നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 35
कन्दे शिवात्मको धर्मो नाले ज्ञानं शिवाश्रयम् । कर्णिकोपरि वाह्नेयं मंडलं सौरमैन्दवम्
കന്ദത്തിൽ ശിവാത്മക ധർമ്മം; നാളത്തിൽ ശിവാശ്രിത ജ്ഞാനം. കർണികയുടെ മുകളിൽ അഗ്നിമണ്ഡലം, സൗരമണ്ഡലം, ഐന്ദവ (ചന്ദ്ര) മണ്ഡലം എന്നിവയുണ്ട്।
Verse 36
आत्मविद्या शिवाख्यं च तत्त्वत्रयमतः परम् । सर्वासनोपरि सुखं विचित्रकुसुमोज्ज्वलम्
തത്ത്വത്രയത്തിനപ്പുറം ‘ശിവ’ എന്ന തത്ത്വം നിലകൊള്ളുന്നു; അത് ആത്മവിദ്യയുടെ സ്വരൂപമാണ്. എല്ലാ ആസനങ്ങളുടെയും മീതെയുള്ള ആ പരമസുഖാസനം വിചിത്രപുഷ്പങ്ങളാൽ ദീപ്തമാണ്.
Verse 37
परव्योमावकाशाख्यं विद्ययातीव भास्वरम् । परिकल्प्यासनं मूर्त्तेः पुष्पविन्यास पूर्वकम्
ധ്യാനവിദ്യയുടെ ശക്തിയാൽ ‘പരവ്യോമാവകാശം’ എന്ന അത്യന്തം ദീപ്തമായ പരമാകാശവ്യാപ്തി മനസ്സിൽ സങ്കൽപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ഭഗവാന്റെ മൂർത്തിക്കായി ആസനം രൂപപ്പെടുത്തി, ആദ്യം പുഷ്പവിന്യാസത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം ഒരുക്കണം.
Verse 38
आधारशक्तिमारभ्य शुद्धविद्यासनावधि । ओंकारादिचतुर्थ्यंतं नाममन्त्रं नमोन्तकम्
ആധാരശക്തിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ശുദ്ധവിദ്യാ-ആസനം വരെ നാമമന്ത്രം ധ്യാനിക്കണം—അത് ഓംകാരത്തോടെ ആരംഭിച്ച് ചതുർത്ഥ അക്ഷരം വരെ നീളുകയും അവസാനം ‘നമഃ’ എന്നതോടെ സമാപിക്കുകയും വേണം.
Verse 39
उच्चार्य पूजयेद्विद्वान्सर्वत्रैवं विधिक्रमः । अङ्गवक्त्रकलाभेदात्पंचब्रह्माणि पूर्ववत्
നിർദ്ദേശിത മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് പണ്ഡിത ഉപാസകൻ വിധിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്യണം. എല്ലായിടത്തും ഇതേ വിധിക്രമം; അംഗം, മുഖം, കലാ-ഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് പഞ്ചബ്രഹ്മങ്ങളെ മുൻപുപോലെ വിനിയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം.
Verse 40
विन्यसेत्क्रमशो मूर्त्तौ तत्तन्मुद्राविचक्षणः । आवाहयेत्ततो देवं पुष्पाञ्जलिपुटस्थितः
മുദ്രകളിൽ നിപുണനായ ഉപാസകൻ മൂർത്തിയിൽ ക്രമമായി ആ ആ മുദ്രകൾ വിന്യസിക്കണം. തുടർന്ന് പുഷ്പാഞ്ജലി കൈകളിൽ ധരിച്ചു ദേവൻ—ശ്രീശിവനെ—ആവാഹനം ചെയ്യണം.
Verse 41
सद्योजातम्प्रपद्यामीत्यारभ्योमन्तमुच्चरन् । आधारोत्थितनादं तु द्वादशग्रन्धिभेदतः
“സദ്യോജാതനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു” എന്ന മന്ത്രത്തോടെ ആരംഭിച്ച് ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ആധാരത്തിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന അന്തർനാദത്തെ ധ്യാനിക്കണം. ആ നാദം ദ്വാദശ ഗ്രന്ഥികളെ ഭേദിച്ച് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
Verse 42
ब्रह्मरन्धांतमुच्चार्य ध्यायेदोंकारगोचरम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं देवं निष्कलमक्षरम्
ബ്രഹ്മരന്ധ്രം വരെ ആ നാദം ഉച്ചരിച്ച്, ഓംകാരഗോചരനായ ദേവനെ ധ്യാനിക്കണം—ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തൻ, ദിവ്യൻ, നിഷ്കലൻ, അക്ഷരതത്ത്വം।
Verse 43
कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम् । अन्तर्बहिः स्थितं व्याप्य ह्यणोरल्पं महत्तमम्
അവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പരമകാരണം; സർവ്വലോകമയമായ പരതത്ത്വം. അകത്തും പുറത്തും നിലകൊണ്ട് എല്ലാം വ്യാപിച്ച്—അണുവിലും സൂക്ഷ്മൻ, മഹത്തിലും മഹാൻ।
Verse 44
भक्तानामप्रयत्नेन दृश्यमीश्वरमव्ययम् । ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राद्यैरपि देवैरगोचरम्
ഭക്തന്മാർക്ക് ആ അവ്യയനായ ഈശ്വരൻ അനായാസം ദർശനം നൽകുന്നു; എന്നാൽ ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാർക്കും അവൻ അഗോചരനായി തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 45
वेदसारञ्च विद्वद्भिरगोचरमिति श्रुतम् । आविर्मध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम्
വിദ്വന്മാരിൽ നിന്ന് ശ്രുതമായത്—അവൻ തന്നെയാണ് വേദസാരം, എങ്കിലും സാധാരണ ബോധത്തിന് അഗോചരൻ. അവൻ അവിർഭൂതൻ—മധ്യവും അന്തവും ഇല്ലാത്തവൻ—ഭവരോഗികൾക്ക് പരമ ഔഷധം।
Verse 46
समाहितेन मनसा ध्यात्वैवं परमेश्वरम् । आवाहनं स्थापनं च सन्निरोधं निरीक्षणम्
സമാഹിതമായ മനസ്സോടെ ഇങ്ങനെ പരമേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ച്, ആവാഹനവും സ്ഥാപനംയും ചെയ്യണം; തുടർന്ന് സന്നിരോധം (അന്തരസംയമം)യും നിരീക്ഷണം (സാവധാന ധ്യാനം)യും ചെയ്യണം.
Verse 47
नमस्कारं च कुर्वीत बध्वा मुद्राः पृथक्पृथक् । ध्यायेत्सदाशिवं साक्षाद्देवं सकलनिष्कलम्
മുദ്രകൾ ഓരോന്നായി ബന്ധിച്ച് നമസ്കാരം ചെയ്യണം; സാക്ഷാത് സദാശിവനെ ധ്യാനിക്കണം—ആ ദേവൻ സകലവും നിഷ്കലവും ആകുന്നു.
Verse 48
शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम् । विद्युद्वलयसंकाशं जटामुकुटभूषितम्
അവൻ ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തനും പ്രസന്നനും ശീതള ദ്യുതിയുള്ളവനും ആയിരുന്നു; ജടാമുകുടം ധരിച്ച്, മിന്നൽവലയത്തെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
Verse 49
शार्दूलचर्मवसनं किंचित्स्मितमुखाम्बुजम् । रक्तपद्मदलप्रख्यपाणिपादतलाधरम्
അവൻ വ്യാഘ്രചർമ്മം വസ്ത്രമായി ധരിച്ചു; അവന്റെ മുഖകമലം അല്പസ്മിതത്തോടെ ശോഭിച്ചു. അവന്റെ കരതലങ്ങളും പാദതലങ്ങളും അധരവും രക്തപദ്മദളങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു.
Verse 50
सर्वलक्षणसम्पन्नं सर्वाभरणभूषितम् । दिव्या युधकरैर्युक्तं दिव्यगन्धानुलेपनम्
അവൻ സർവ്വ മംഗളലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനും സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതനുമായിരുന്നു. കരങ്ങളിൽ ദിവ്യായുധങ്ങളോടെ, ദിവ്യസുഗന്ധാനുലേപനത്തോടെ അനുലിപ്തനായിരുന്നു.
Verse 51
पञ्चवक्त्रन्दशभुजञ्चन्द्रखण्डशिखामणिम् । अस्य पूर्वमुखं सौम्यं बालार्कसदृशप्रभम्
അവൻ പഞ്ചവക്ത്രനും ദശഭുജനും ആകുന്നു; ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രഖണ്ഡത്തിന്റെ ശിഖാമണി ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവന്റെ മുഖങ്ങളിൽ കിഴക്കുമുഖം സൗമ്യം; പുതുതായി ഉദിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമാണ്.
Verse 52
त्रिलोचनारविन्दाढ्यं बालेन्दुकृतशेखरम् । दक्षिणं नीलजीमूतसमानरुचिरप्रभम्
ദക്ഷിണഭാഗത്ത് ത്രിലോചനനായ ഭഗവാൻ താമരപോലുള്ള മൂന്നു കണ്ണുകളാൽ ദീപ്തനായി; ശിരസ്സിൽ ബാലചന്ദ്രശേഖരം ധരിച്ചു, നീലമഴമേഘസമാനമായ മനോഹരപ്രഭയോടെ വിരാജിച്ചു।
Verse 53
भ्रुकुटीकुटिलं घोरं रक्तवृत्तत्रिलोचनम् । दंष्ट्रा करालं दुष्प्रेक्ष्यं स्फुरिताधरपल्लवम्
ഭ്രൂകുടി വളഞ്ഞ് ഘോരമായി; മൂന്നു കണ്ണുകളും വൃത്തവും രക്തവർണ്ണവും. ദംഷ്ട്രകൾ വികരാളം, ദർശനം ദുഷ്കരം; അധരങ്ങൾ വിറയ്ക്കുന്നു—ഭഗവാന്റെ ഉഗ്രവും വിസ്മയകരവുമായ രൂപം।
Verse 54
उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम् । सद्विलासन्त्रिनयनं चन्द्रार्द्धकृतशेखरम्
ഉത്തരഭാഗം പവിഴംപോലെ ചുവന്ന പ്രകാശത്തോടെ ദീപ്തമായിരുന്നു; നീല ചുരുള്മുടിയാൽ അലങ്കൃതം. സദാ ലീലാവിലാസമുള്ള ത്രിനയനൻ, ശിരസ്സിൽ അർദ്ധചന്ദ്രശേഖരം ധരിച്ചു।
Verse 55
पश्चिमम्पूर्णचन्द्राभं लोचनत्रितयोज्ज्वलम् । चन्द्रलेखाधरं सौम्यं मन्दस्मितमनोहरम्
പശ്ചിമാഭിമുഖനായ ദേവൻ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി; മൂന്നു കണ്ണുകളും ഉജ്ജ്വലം, ലലാട്ടിൽ ചന്ദ്രലേഖ. സൗമ്യനും ശാന്തനും, മന്ദസ്മിതംകൊണ്ട് മനോഹരനും ആയിരുന്നു।
Verse 56
पञ्चमं स्फटिकप्रख्यमिन्दुरेखासमुज्ज्वलम् । अतीवसौम्यमुत्फुल्ललोचनत्रितयोज्ज्वलम्
അഞ്ചാമത്തെ രൂപം സ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു; ചന്ദ്രരേഖയുടെ കാന്തിയാൽ ഉജ്ജ്വലം. അത്യന്തം സൗമ്യവും മംഗളകരവും ആയി, വിരിഞ്ഞ ത്രിനേത്രതേജസ്സാൽ വിരാജിച്ചു.
Verse 57
दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलोज्ज्वलम्
ദക്ഷിണഭാഗത്ത് അദ്ദേഹം ശൂലം, പരശു, വജ്രം, ഖഡ്ഗം, അഗ്നി എന്നിവ ധരിച്ചു, അജയ്യമായ തേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്നതായി ദർശനമാകുന്നു.
Verse 58
पूर्व्वे पिनाकनाराचघण्टा पाशांकुशोज्ज्वलम् । निवृत्त्याजानुपर्य्यंतमानाभि च प्रतिष्ठया
കിഴക്കുഭാഗത്ത് പിനാകധനുസ്സ്, നാരാചങ്ങൾ, ഘണ്ട, പാശം, അങ്കുശം എന്നിവകൊണ്ട് ആ രൂപം ഉജ്ജ്വലമാണ്. വിന്യാസത്തിൽ ‘നിവൃത്തി’ മുതൽ മുട്ടുവരെ സ്ഥാപിച്ച്, തുടർന്ന് അവിടെ നിന്ന് നാഭിവരെ ‘പ്രതിഷ്ഠ’ സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 59
आकण्ठं विद्यया तद्वदाललाटं तु शान्तया । तदूर्ध्वं शान्त्यतीताख्यकलया परया तथा
കണ്ഠം വരെ വിദ്യാശക്തിയാൽ ഭഗവാനെ ധ്യാനിക്കണം; അതുപോലെ ലലാട്ടത്തിൽ ശാന്തിശക്തിയാൽ. അതിനുമുകളിൽ ശാന്തിയെയും അതിക്രമിക്കുന്ന ‘ശാന്ത്യതീതാ’ എന്ന പരാകലയാൽ ധ്യാനിക്കണം.
Verse 60
पञ्चाध्वव्यापिनं तस्मात्कलापञ्चकविग्रहम् । ईशानमुकुटं देवम्पुरुषाख्यम्पुरातनम्
അതുകൊണ്ട് അവൻ പഞ്ചാധ്വങ്ങളിൽ വ്യാപിക്കുന്ന ദേവൻ; അഞ്ചു കലകളാൽ ഘടിതമായ ദേഹരൂപൻ. ഈശാനമുകുടധാരി, ‘പുരുഷ’ എന്ന പുരാതന പ്രഭു.
Verse 61
अघोरहृदयं तद्वद्वामगुह्यं महेश्वरम् । सद्योजातं च तन्मूर्तिमष्टत्रिंशत्कलामयम्
അതുപോലെ അഘോരനെ ഹൃദയരൂപമായി, വാമനെ ഗുഹ്യ-രഹസ്യരൂപ മഹേശ്വരനായി, കൂടാതെ സദ്യോജാതം—പ്രഭുവിന്റെ ആ മൂർത്തി—മുപ്പത്തിയെട്ട് കലകളാൽ സമ്പന്നമായി ധ്യാനിക്കണം।
Verse 62
मातृकामयमीशानम्पञ्चब्रह्ममयन्तथा । ओंकाराख्यमयं चैव हंसन्यासमयन्तथा
ഈശാനൻ (ശിവൻ) മാതൃകാ അക്ഷരമാലയിൽ വ്യാപിച്ചവനായി, പഞ്ചബ്രഹ്മസാരമായി, ഓംകാരസ്വരൂപമായി, കൂടാതെ ഹംസന്യാസത്തിൽ (ശ്വാസമന്ത്രത്തിന്റെ അന്തർന്യാസത്തിൽ) നിലകൊള്ളുന്നവനായി ധ്യാനിക്കണം।
Verse 63
पञ्चाक्षरमयन्देवं षडक्षरमयन्तथा । अङ्गषट्कमयञ्चैव जातिषट्कसमन्वितम्
ആ ദേവൻ പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രസ്വരൂപനും, ഷഡാക്ഷരി മന്ത്രസ്വരൂപനും ആകുന്നു. അദ്ദേഹം മന്ത്രാരാധനയുടെ ഷഡംഗങ്ങളാൽ ഘടിതനും, ശൈവാഗമപ്രകാരം ഷട്-ജാതി വിഭാഗങ്ങളാൽ സമന്വിതനും ആകുന്നു।
Verse 64
एवन्ध्यात्वाथ मद्वामभागे त्वां च मनोन्मनीम् । गौरी मिमाय मन्त्रेण प्रणवाद्येन भक्तितः
ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച ശേഷം, ഗൗരീ ഭക്തിയോടെ പ്രണവം (ഓം) ആരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രംകൊണ്ട്, എന്റെ വാമഭാഗത്ത് നിന്നെ—മനോന്മനീ സ്വരൂപമായി—രൂപപ്പെടുത്തി।
Verse 65
आवाह्य पूर्ववत्कुर्यान्नमस्कारांतमी श्वरि । ध्यायेत्ततस्त्वां देवेशि समाहितमना मुनिः
മുമ്പുപോലെ ആവാഹനം ചെയ്ത്, ഹേ ഈശ്വരീ, അവസാന നമസ്കാരം വരെ പൂജ നടത്തണം. തുടർന്ന്, ഹേ ദേവേശീ, മുനി സമാഹിതമനസ്സോടെ നിന്നെ ധ്യാനിക്കണം।
Verse 66
प्रफुल्लोत्पलपत्राभां विस्तीर्णायतलोचनाम् । पूर्णचन्द्राभवदनान्नील कुंचितमूर्द्धजाम्
അവളുടെ കണ്ണുകൾ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ നീലത്താമരപ്പത്രങ്ങളെപ്പോലെ ദീർഘവും വിശാലവും ആയിരുന്നു; മുഖം പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തം, കേശം ശ്യാമവും ചുരുളുമായിരിന്നു।
Verse 67
नीलोत्पलदलप्रख्याञ्चन्द्रार्धकृतशेखराम् । अतिवृत्तघनोत्तुंगस्निग्धपीनपयोधराम्
അവൾ നീലത്താമരദളത്തിന്റെ വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തയായി, ശിരോഭൂഷണത്തിൽ അർദ്ധചന്ദ്രശേഖരം ധരിച്ചു ശോഭിച്ചു; അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ ഉന്നതവും പൂർണ്ണവും ഘനവും സ്നിഗ്ധവും സുവൃത്തവുമായിരുന്നു।
Verse 68
तनुमध्याम्पृथुश्रोणीम्पीतसूक्ष्मतराम्बराम् । सर्वाभरणसम्पन्नां ललाटतिलकोज्ज्वलाम्
അവൾ സുന്ദരമായി സ്ലിം ആയ മദ്ധ്യഭാഗവും വിശാലമായ ശ्रोണിയും ഉള്ളവളായിരുന്നു; അതിസൂക്ഷ്മമായ പീതാംബരം ധരിച്ചു; സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ സമ്പന്നയായി, ലലാട്ടിലെ തിലകം ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു।
Verse 69
विचित्रपुष्पसंकीर्णकेशपाशोपशोभिताम् । सर्वतोऽनुगुणाकारां किंचिल्लज्जानताननाम्
വിവിധവർണ്ണ പുഷ്പക്കൂട്ടങ്ങൾ ചേർന്നു അലങ്കരിച്ച കേശപാശം അവളെ കൂടുതൽ ശോഭിപ്പിച്ചു; അവളുടെ രൂപം എല്ലാതുറയിലും അനുപാതസുന്ദരം, ലജ്ജയാൽ മുഖം അല്പം താഴ്ന്നിരുന്നു।
Verse 70
हेमारविन्दं विलसद्दधानां दक्षिणे करे । चण्डवच्चामरं हस्तं न्यस्यासीनां सुखासने
അവൾ സുഖാസനത്തിൽ സുഖമായി ഇരുന്നിരുന്നു; വലങ്കയ്യിൽ ദീപ്തമായ സ്വർണ്ണത്താമരം മനോഹരമായി ധരിച്ചു, മറ്റേ കൈയിൽ ചാമരം പിടിച്ച് സേവികയുടെ ഗൗരവത്തോടെ ആ കൈ ചായ്ത്തുവെച്ചു।
Verse 71
एवम्मान्त्वां च देवेशि ध्यात्वा नियतमानसः । स्नापयेच्छंखतोयेन प्रणवप्रोक्षणक्रमात्
ഹേ ദേവേശി! ഇങ്ങനെ എന്നെയും നിന്നെയും സ്മരിച്ചു, നിയന്ത്രിതമനസ്സോടെ ധ്യാനിച്ച്, പ്രണവം (ഓം) സഹിത പ്രോക്ഷണക്രമപ്രകാരം ശംഖജലത്തോടെ ശിവലിംഗം സ്നാപിപ്പിക്കണം।
Verse 72
भवे भवे नातिभव इति पाद्यम्प्रकल्पयेत् । वामाय नम इत्युक्त्वा दद्यादाचमनीयकम्
“ഭവേ ഭവേ നാതിഭവ” എന്നു ജപിച്ച് പാദ്യം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് “വാമായ നമഃ” എന്നു പറഞ്ഞു ആചമനീയജലം അർപ്പിക്കണം।
Verse 73
ज्येष्ठाय नम इत्युक्त्वा शुभ्रवस्त्रम्प्रकल्पयेत् । श्रेष्ठाय नम इत्युक्त्वा दद्याद्यज्ञोपवीतकम्
“ജ്യേഷ്ഠായ നമഃ” എന്നു പറഞ്ഞു ശുദ്ധമായ വെളുത്ത വസ്ത്രം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് “ശ്രേഷ്ഠായ നമഃ” എന്നു പറഞ്ഞു യജ്ഞോപവീതം അർപ്പിക്കണം।
Verse 74
रुद्राय नम इत्युक्त्वा पुनराचमनीयकम् । कालाय नम इत्युक्त्वा गन्धन्दद्यात्सुसंस्कृतम्
“രുദ്രായ നമഃ” എന്നു പറഞ്ഞു വീണ്ടും ആചമനീയം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് “കാലായ നമഃ” എന്നു പറഞ്ഞു നന്നായി സംസ്കരിച്ച ഗന്ധം (ചന്ദനാദി) അർപ്പിക്കണം।
Verse 75
कलाविकरणाय नमोऽक्षतं च परिकल्पयेत् । बलविकरणाय नम इति पुष्पाणि दापयेत्
“കലാവികരണായ നമഃ” മന്ത്രത്തോടെ അഖണ്ഡ അക്ഷതം സമർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് “ബലവികരണായ നമഃ” മന്ത്രത്തോടെ പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം.
Verse 76
बलाय नम इत्युक्त्वा धूपन्दद्यात्प्र यत्नतः । बलप्रमथनायेति सुदीपं चैव दापयेत्
“ബലായ നമഃ” എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ ധൂപം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് “ബലപ്രമഥനായ (നമഃ)” എന്നു ജപിച്ചുകൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ള ദീപവും തെളിയിച്ച് അർപ്പിക്കണം।
Verse 77
ब्रह्मभिश्च षडंगैश्च ततो मातृकया सह । प्रणवेन शिवेनैव शक्तियुक्तेन च क्रमात्
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങളും ഷഡംഗങ്ങളും ചേർത്ത് ക്രമമായി ന്യാസം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് മാതൃകയോടുകൂടെ, പിന്നെ പ്രണവം (ഓം)യും ശിവനും—എപ്പോഴും ശക്തിയുക്തനായി—പടിപടിയായി ചെയ്യണം।
Verse 78
मुद्राः प्रदर्शयेन्मह्यन्तुभ्यञ्च वरवर्णिनि । मयि प्रकल्पयेत्पूर्वमुपचारांस्ततस्त्वयि
“ഹേ വരവർണിനി! ആദ്യം അവൻ എനിക്കും നിനക്കും മുദ്രകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കണം; പിന്നെ ആദ്യം എനിക്കായി ഉപചാരങ്ങൾ (പൂജാനിവേദ്യങ്ങൾ) ഒരുക്കി, അതിനുശേഷം നിനക്കായി ഒരുക്കണം।”
Verse 79
यदा त्वयि प्रकुर्वीत स्त्रीलिंगं योजयेत्तदा । इयानेव हि भेदोऽस्ति नान्यः पार्वति कश्चन
ഓ പാർവതി! നിന്നെ സംബന്ധിച്ച് പദപ്രയോഗം ചെയ്യുമ്പോൾ സ്ത്രീലിംഗം പ്രയോഗിക്കുന്നു; ഇത്രയേ ഉള്ളൂ ഭേദം, മറ്റൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല।
Verse 80
एवन्ध्यानम्पूजनं च कृत्वा सम्यग्विधानतः । ममावरणपूजां च प्रारभेत विचक्षणः
ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം ധ്യാനവും പൂജയും യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു, വിവേകിയായ ഭക്തൻ തുടർന്ന് എന്റെ ആവരണ-പൂജ (മണ്ഡല-പരിവാര സഹിതം) ആരംഭിക്കണം।
Frequently Asked Questions
It teaches a step-by-step Śaiva worship protocol: constructing a maṇḍala, installing vessels (śaṅkha/arghya-pātra), performing praṇava-based arcanā, adding prescribed substances, and applying mantras and mudrās to consecrate, protect, and finalize the rite.
The sequence of square/ardhacandra/triangle/hexagon/circle functions as a cosmogram that orders space into a Śiva-field; mudrās (dhenumudrā, śaṅkhamudrā) act as embodied ‘seals’ that stabilize intention, mark transitions in the rite, and ritually secure purity and protection.
The chapter foregrounds Īśvara as the instructing authority and invokes Sadyojāta and related ṣaḍaṅga-associated mantra-elements, alongside protective layers (varmaṇa, astra-mantra, avaguṇṭhana) that express Śiva’s safeguarding and consecratory power in ritual form.