Ekādaśāhna-vidhiḥ (The Rite Prescribed for the Eleventh Day): Maṇḍala-racanā, Āvāhana, Mudrā, and Ativāhika-devatā Pūjā
ഈ അധ്യായത്തിൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഏകാദശാഹ്നം (പതിനൊന്നാം ദിവസം) അനുഷ്ഠിക്കേണ്ട പ്രത്യേക വിധി ഉപദേശിക്കുന്നു. ആദ്യം വേദീപ്രദേശം ശുദ്ധീകരിച്ച് ലേപനം ചെയ്യുക, പുണ്യാഹവാചനം നടത്തുക, പിന്നെ പടിഞ്ഞാറിൽ നിന്ന് കിഴക്കോട്ട് ക്രമമായി ദിക്കുകളിൽ പ്രോക്ഷണം/അഭിഷേകം ചെയ്യുക എന്നു പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഉത്തരാഭിമുഖമായി മണ്ഡലരചനയിൽ അളവോടെ മധ്യചതുരം സ്ഥാപിച്ച് ബിന്ദു, ത്രികോണം, ഷട്കോണം, വൃത്തം മുതലായ രൂപങ്ങൾ ക്രമമായി വിന്യസിക്കുകയും മുന്നിൽ ശംഖം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രാണായാമവും സംകല്പവും കഴിഞ്ഞ് ‘അതിവാഹിക’ എന്നു പറയുന്ന അഞ്ചു ദേവതകളുടെ പൂജ, ദർഭ കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, ഗമന-സ്ഥിതി നിയമങ്ങൾ, മണ്ഡലങ്ങളിൽ പുഷ്പങ്ങളാൽ പീഠകൽപ്പന എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. ‘ഓം ഹ്രീം’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങളാൽ ആവാഹനം, പ്രതിഷ്ഠാസംബന്ധ മുദ്രാപ്രദർശനം, അങ്കന്യാസ-ധ്യാനത്തിൽ പാശം, അങ്കുശം, അഭയ-വരദ ഹസ്തങ്ങൾ, ചുവന്ന വർണ്ണ/വസ്ത്ര ലക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവയും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सुब्रह्मण्य उवाच । एकादशेह्नि सम्प्राप्ते यो विधिस्समुदाहृतः । तं वक्ष्ये मुनिशार्दूल यतीनां स्नेहतस्तव
സുബ്രഹ്മണ്യൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മുനിശാർദൂലാ! പതിനൊന്നാം ദിവസം എത്തിയാൽ അതിനായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്ന വിധിയെ, നിന്നോടും യതികളോടും ഉള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കുന്നു.
Verse 2
सम्मार्ज्य वेदीमालिप्य कृत्वा पुण्याहवाचनम् । प्रोक्ष्य पश्चिममारभ्य पूर्वान्तम्पञ्च च क्रमात्
വേദി നന്നായി തൂത്തുവൃത്തിയാക്കി ലേപനം ചെയ്ത്, പുണ്യാഹവാചനം നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ, പടിഞ്ഞാറിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അഞ്ചു ക്രമം/ദിശകളനുസരിച്ച് വിധിപൂർവ്വം പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് കിഴക്കേ അറ്റം വരെ നടത്തണം.
Verse 3
मण्डलान्युत्तराशास्यः कुर्यात्स्वयमवस्थितः । प्रादेशमात्रं संकल्प्य चतुरस्रं च मध्यतः
വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് സ്വന്തം സ്ഥാനത്ത് സ്ഥിരമായി നിന്നുകൊണ്ട് ഉപാസകൻ സ്വയം മണ്ഡലങ്ങൾ വരയ്ക്കണം. ഒരു പ്രാദേശം (കൈ-അളവ്) നിശ്ചയിച്ച്, മദ്ധ്യത്തിൽ ചതുരശ്രം നിർമ്മിക്കണം.
Verse 4
बिन्दुत्रिकोणषट्कोणवृत्ताकाराणि च क्रमात् । शंखं च पुरतस्थाप्य पूजोक्तक्रममार्गतः
ക്രമമായി ബിന്ദു, ത്രികോണം, ഷട്കോണം, വൃത്തം എന്നീ രൂപങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം. മുൻവശത്ത് ശംഖം സ്ഥാപിച്ച്, പൂജയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ക്രമവും മാർഗവും അനുസരിച്ച് തുടരുക.
Verse 5
प्राणानायम्य संकल्प्य पूजयित्वा सुरेश्वरी । देवताः पञ्च पूर्वोक्ता अतिवाहिकरूपिणीः
ഹേ സുരേശ്വരീ! പ്രാണായാമം ചെയ്ത് സംकल्पം ധരിച്ചു, മുമ്പ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഞ്ചു ദേവതകളെ പൂജിക്കണം; അവർ അതിവാഹിക (സൂക്ഷ്മ വാഹക) രൂപത്തിലുള്ളവർ ആകുന്നു.
Verse 6
संत्यज्योत्तरतो दर्भान् यश्च संस्पृशते ततः । पश्चिमादि समारभ्य षडुत्थासनमार्गतः
വടക്കുവശത്ത് വെച്ച ദർഭം ഉപേക്ഷിക്കണം; പിന്നെ അത് സ്പർശിച്ചാൽ, പടിഞ്ഞാറിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഷഡുത്ഥാസനവിധിപ്രകാരം ശുദ്ധി ചെയ്യണം।
Verse 7
मण्डलानि च तेष्वन्तः पुष्पाण्याधाय पीठवत् । ॐ ह्री मित्युक्त्वाग्निरूपान्तामतिवाहिकदेवताम्
മണ്ഡലങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച്, അവയുടെ ഉള്ളിൽ പീഠംപോലെ പുഷ്പങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് “ഓം ഹ്രീം” മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, അഗ്നിരൂപാന്തമായ അതിവാഹികാ ദേവതയെ ആവാഹനം ചെയ്യണം.
Verse 8
आवाहयामि नम इत्यन्तं सर्वत्र भावयेत् । दर्शयेत्स्थापनाद्यास्तु मुद्राः प्रत्येकमादरात्
“ആവാഹയാമി” മുതൽ “നമഃ” വരെ എല്ലായിടത്തും (പ്രഭുവിനെ) അന്തർഭാവത്തിൽ ധ്യാനിക്കണം. സ്ഥാപനം മുതലായ മുദ്രകൾ ഓരോന്നായി ആദരത്തോടെ കാണിക്കണം.
Verse 9
ह्रांह्रीमित्यादिना कुर्य्यादासामंगानि च क्रमात् । पाशांकुशाभयाभीष्टपाणिचन्द्रोपलप्रभाः
“ഹ്രാം, ഹ്രീം” മുതലായ ബീജാക്ഷരങ്ങളാൽ ക്രമമായി അവളുടെ അംഗന്യാസം ചെയ്യണം. അവൾ ചന്ദ്രോപലത്തെപ്പോലെ ദീപ്തിമതി; അവളുടെ കൈകളിൽ പാശം, അങ്കുശം, അഭയമുദ്ര, ഇഷ്ടഫലദായിനിയായ വരദമുദ്രയും ഉണ്ട്.
Verse 10
रक्तांगुलीयकच्छायरञ्जिताखिलदिङ्मुखा । रक्ताम्बरधराः कारपदपंकजशोभिताः
അവരുടെ രക്തവർണ്ണ അങ്കുലീയങ്ങളുടെ കാന്തിയാൽ സർവ്വ ദിക്കുകളുടെയും മുഖങ്ങൾ അരുണമായി. അവർ രക്താംബരം ധരിച്ചു, പദ്മസമാന കരങ്ങളാൽ മംഗളശോഭയിൽ ദീപ്തരായി।
Verse 11
त्रिनेत्रोल्लासिवदनपूर्णचन्द्रमनोहराः । माणिक्य मुकुटोद्भासिचन्द्रलेखावतंसिताः
ത്രിനേത്രത്തിന്റെ ദീപ്തിയാൽ അവരുടെ മുഖങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചു, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ മനോഹരമായി. മാണിക്യമകുടത്തിന്റെ കാന്തിയിൽ ദ്യോതിതരായി, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രലേഖാ അലങ്കാരത്തോടെ വിരാജിച്ചു।
Verse 12
कुण्डलामृष्टगण्डाश्च पीनोन्नतपयोधराः । हारकेयूरकटककांचीदाममनोहराः
കുണ്ഡലങ്ങളാൽ കവിളുകൾ ശോഭിച്ചു; പയോധരങ്ങൾ പുഷ്ടവും ഉന്നതവുമായിരുന്നു. ഹാരം, കേയൂരം, കടകം, കാഞ്ചി, ദാമം എന്നിവയാൽ അവർ മനോഹരരായി തിളങ്ങി.
Verse 13
तनुमध्याः पृथुश्रोण्यो रक्तदिव्याम्बरावृताः । माणिक्यमयमंजीरसिंजत्पदसरोरुहाः । पादांगुलीयकश्रोणीर्मंजुलातिमनोहराः
അവർ സുന്ദരമായ സന്നദ്ധമധ്യവും വിശാലശ്രോണിയും ഉള്ളവർ; ദീപ്തമായ ചുവന്ന ദിവ്യാംബരത്തിൽ ആവൃതർ. മാണിക്യമയ മഞ്ജീരങ്ങളുടെ ഝങ്കാരത്തിൽ അവരുടെ പദസരോരുഹങ്ങൾ മുഴങ്ങി; പാദാംഗുലീയങ്ങളാൽ അവർ അതിമനോഹരരായി.
Verse 14
अनुग्रहेण मूर्तेन शिववत्किं नु साध्यते । तस्माच्छक्त्यात्ममूर्तेन सर्वं साध्यं महेशवत्
അനുഗ്രഹത്തിന്റെ മൂർത്തരൂപം സന്നിധിയിലിരിക്കുമ്പോൾ, ശിവനുപോലെ എന്താണ് അസാധ്യം? അതിനാൽ ശക്തിസ്വരൂപമായ ആ മൂർത്തിയെ ശരണം പ്രാപിച്ചാൽ മഹേശ്വരനെപ്പോലെ എല്ലാം സിദ്ധമാകും।
Verse 15
सर्वानुग्रहकर्त्रैव स्वीकृताः पंचमूर्तय । सर्वकार्य्यकरा दिव्याः परानुग्रहतत्पराः
സകലർക്കും അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവരെന്ന നിലയിൽ ആ അഞ്ചു മൂർത്തികൾ തന്നെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു. അവർ ദിവ്യർ, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും സഫലമാക്കുന്നവർ, മറ്റുള്ളവർക്കു പരമകൃപ നൽകുന്നതിൽ പൂർണ്ണമായി തത്പരർ।
Verse 16
एवं ध्यात्वा तु ताः सर्वा अनुग्रहपराश्शिवाः । पादयोः पाद्यमेतासां दद्याच्छंखोदबिन्दुभिः
ഇങ്ങനെ അനുഗ്രഹപരരായ ആ എല്ലാ ശിവസ്വരൂപങ്ങളെയും ധ്യാനിച്ച ശേഷം, ശംഖത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുക്കിയ ജലബിന്ദുക്കളാൽ അവരുടെ പാദങ്ങളിൽ പാദ്യം അർപ്പിക്കണം।
Verse 17
हस्तेष्वाचमनीयं च मौलिष्वर्घ्यं प्रदापयेत् । शंखोद बिन्दुभिस्तासां स्नानकर्म च भावयेत्
അവരുടെ കൈകളിൽ ആചമനീയജലം നൽകുകയും അവരുടെ ശിരസ്സുകളിൽ അർഘ്യം അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യണം; ശംഖത്തിൽ നിന്നു വീഴുന്ന ജലബിന്ദുക്കളാൽ അവരുടെ സ്നാനകർമ്മം മനസ്സിൽ ഭാവിച്ച് പൂർത്തിയാക്കണം।
Verse 18
रक्ताम्बराणि दिव्यानि सोत्तरीयाणि दापयेत् । मुकुटादीन्यनर्घ्याणि दद्यादाभरणानि च
ദിവ്യമായ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ഉത്തരീയത്തോടുകൂടി അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ മുകുടം മുതലായ അമൂല്യാഭരണങ്ങളും സമർപ്പിക്കണം।
Verse 19
सुवासितं च श्रीखण्डमक्षतांश्चातिशोभनान् । सुरभीणि मनोज्ञानि कुसुमानि च दापयेत्
സുഗന്ധമുള്ള ശ്രീഖണ്ഡം (ചന്ദനലേപം), അത്യന്തം ശോഭനമായ അക്ഷതങ്ങൾ, കൂടാതെ സുഗന്ധഭരിതവും മനോഹരവുമായ പുഷ്പങ്ങളും അർപ്പിക്കണം।
Verse 20
धूपं च परमामोदं साज्यवर्ति च दीपकम् । सर्वं समर्पयामीति प्रणवं ह्रीमुपक्रमात्
പരമസുഗന്ധമുള്ള ധൂപവും നെയ്യിൽ നനച്ച തിരിയോടുകൂടിയ ദീപവും അർപ്പിക്കണം; ‘ഇതെല്ലാം ഞാൻ ശിവനു സമർപ്പിക്കുന്നു’ എന്ന ഭാവത്തോടെ പ്രണവം ‘ഓം’യും ‘ഹ്രീം’യും കൊണ്ടു ആരംഭിക്കണം।
Verse 21
नमोऽन्तंचततोदद्यात्पायस्तमधुनाप्लुतम् । साज्यशर्करयापूपकदलीगुडपूरितम्
“നമോ…” എന്നു ഉച്ചരിച്ച് പൂജ സമാപിപ്പിച്ച ശേഷം, തേൻ നനഞ്ഞ പായസം അർപ്പിക്കണം. നെയ്യും പഞ്ചസാരയും ചേർന്ന, ശർക്കര/വെല്ലം നിറച്ച അപ്പൂപ്പും വാഴപ്പഴവും കൂടി ഭക്ത്യാ പ്രഭുവിന് നൈവേദ്യമായി സമർപ്പിക്കണം।
Verse 22
इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां यतीनामेकादशाहकृत्यवर्णनन्नाम द्वाविंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ ആറാം വിഭാഗമായ കൈലാസസംഹിതയിൽ ‘യതിമാരുടെ പതിനൊന്ന് ദിവസത്തെ കൃത്യങ്ങളുടെ വർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ദ്വാവിംശ അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 23
ॐ ह्रीमिति समुच्चार्य्य नैवेद्यं वह्निजायया । पानीयं नम इत्युक्त्वा परम्प्रेम्णा समर्पयेत्
‘ഓം ഹ്രീം’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിപത്നി തയ്യാറാക്കിയ നൈവേദ്യം പരമസ്നേഹത്തോടെ അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ‘നമഃ’ എന്നു പറഞ്ഞു ജലവും പരമഭക്തിയോടെ സമർപ്പിക്കണം।
Verse 24
तत उद्वासयेत्प्रीत्या पूर्वतो मुनिसत्तम । स्थलं विशोध्य गंडूषाचमनार्घ्याणि दापयेत्
അതിനുശേഷം, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് പ്രീതിയോടെ ഉദ്വാസനം നടത്തണം; സ്ഥലം ശുദ്ധീകരിച്ച് ഗണ്ഡൂഷജലം, ആചമനീയജലം, അർഘ്യം എന്നിവ നൽകണം।
Verse 25
तांबूलं धूप दीपौ च प्रदक्षिणनमस्कृती । विधाय प्रार्थयेदेताश्शिरस्यंजलिमादधत्
താംബൂലം, ധൂപം, ദീപം എന്നിവ അർപ്പിച്ച് പ്രദക്ഷിണയും നമസ്കാരവും ചെയ്തു; തുടർന്ന് ശിരസ്സിന് മുകളിൽ അഞ്ജലി വെച്ച് ശരണാഗതഭാവത്തോടെ ഭഗവാൻ ശിവനോട് പ്രാർത്ഥിക്കണം।
Verse 26
श्रीमातरस्सुप्रसन्ना यतिं शिवपदैषिणम् । रक्षणीय म्प्रब्रुवन्तु परमेशपदाब्जयोः
ശ്രീമാതാക്കൾ അത്യന്തം പ്രസന്നരായി പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ—ശിവപദം തേടുന്ന ഈ യതി പരമേശ്വരന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവനെ സംരക്ഷിക്കണം.
Verse 27
इति संप्रार्थ्य तास्सर्वा विसृज्य च यथागतम् । तासाम्प्रसादमुद्धृत्य कन्यकाभ्यः प्रदापयेत
ഇങ്ങനെ അവരെയെല്ലാം വിധിപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിച്ച്, അവർ വന്നതുപോലെ തന്നെ അവരെ യാത്രയാക്കണം. പിന്നെ അവരുടെ പ്രസാദം എടുത്ത് കന്യകമാർക്ക് നൽകണം.
Verse 28
गोभ्यो वा जलमध्ये वा निक्षिपेन्नान्यथा क्वचित् । अत्रैव पार्वणं कुर्य्यान्नैकोद्दिष्टं यतेः क्वचित्
അത് പശുക്കൾക്കോ അല്ലെങ്കിൽ ജലത്തിനുള്ളിലോ മാത്രമേ നിക്ഷേപിക്കാവൂ; മറ്റെവിടെയും അല്ല. ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് പാർവണകർമ്മം ചെയ്യേണ്ടത്; യതിക്ക് ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്.
Verse 29
अत्रायं पार्वणश्राद्धे नियमः प्रोच्यते मया । तं शृणुष्व मुनिश्रेष्ठ येन श्रेयो भवेत्ततः
ഇവിടെ ഞാൻ പാർവണ-ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ യഥോചിത നിയമം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അത് ശ്രവിക്കൂ; അതിനാൽ പിന്നീടു പരമ ശ്രേയസ്സും ആത്മകല്യാണവും ലഭിക്കും.
Verse 30
कर्ता स्नात्वा धृतप्राण उपवीती समाहितः । सपवित्रकरस्त्वस्यां पुण्यतिथ्यामिति ब्रुवन्
കർതാവ് സ്നാനം ചെയ്ത്, പ്രാണനെ നിയന്ത്രിച്ച്, ഉപവീതം ധരിച്ചു, മനസ്സിനെ സമാധാനപ്പെടുത്തി ഇരിക്കണം. പവിത്രം (ദർഭവളയം) ധരിച്ചു കൈ ശുദ്ധമാക്കി ‘ഈ പുണ്യ തിഥിയിൽ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് കർമ്മം ചെയ്യണം.
Verse 31
करिष्ये पार्वणं श्राद्धमिति संकल्प्य चोत्तरे । दद्याद्दर्भानुत्तमांश्च ह्यासनार्थं जलं स्पृशेत्
ഉത്തരമുഖമായി ‘ഞാൻ പാർവണ-ശ്രാദ്ധം നടത്തും’ എന്നു സംकल्पിച്ച്, ആസനത്തിനായി ഉത്തമ ദർഭകൾ വെക്കുകയും ശുദ്ധിക്കായി ജലം സ്പർശിക്കുകയും വേണം.
Verse 32
तत्रोपवेशयेद्भक्त्या साभ्यंगं कृतमज्जनान् । आहूय चतुरो विप्राञ्छिवभक्तान्दृढव्रतान्
പിന്നീട് ഭക്തിയോടെ അവരെ അവിടെ ഇരുത്തണം—അഭ്യംഗം (എണ്ണതേച്ച്) ചെയ്ത് സ്നാനം ചെയ്തവരെ. തുടർന്ന് ശിവഭക്തരും ദൃഢവ്രതികളും ആയ നാല് ബ്രാഹ്മണരെ വിളിച്ചു കർമ്മം ആരംഭിക്കണം.
Verse 33
विश्वेदेवार्थं भवता प्रसादः क्रियतामिति । आत्मने भवता पश्चादन्तरात्मन इत्यपि
സകല ദേവന്മാരുടെ ഹിതാർത്ഥം നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം ലഭിക്കട്ടെ—എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചു. പിന്നെയും പറഞ്ഞു—ഇത് നിങ്ങളുടെ സ്വസ്വ ആത്മസ്വരൂപത്തിനായേ; നിങ്ങൾ എല്ലാവരുടെയും അന്തരാത്മാവാണ്।
Verse 34
परमात्मन इत्येवं प्रोच्य प्रार्थ्यं च तान्यतिः । श्रद्धया चरणन्तेषां कुर्य्याद्याथार्थ्यमादरात्
ഇങ്ങനെ അവരെ പരമാത്മസ്വരൂപമെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച ശേഷം, യതി തേടേണ്ടതും പ്രാർത്ഥിക്കേണ്ടതും എന്തെന്നതും ഉപദേശിക്കണം. ശ്രദ്ധയോടും ആദരവോടും കൂടി, ഭഗവാന്റെ പാദാശ്രിതരെക്കുറിച്ചുള്ള യഥാർത്ഥ താത്പര്യം വ്യക്തമാക്കണം।
Verse 35
पादौ प्रक्षाल्य तेषान्तु प्राङ्मुखानुपवेश्य च । गन्धादिभिरलंकृत्य भोजयेच्च शिवा ग्रतः
അവരുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി കിഴക്കോട്ടു മുഖമാക്കി ഇരുത്തി; ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ ആദരിച്ചു, ശിവാ (പാർവതി)യുടെ സന്നിധിയിൽ അവർക്കു ഭോജനം നൽകണം।
Verse 36
गोमयेनोपलिप्यात्र दर्भान्प्रागग्रकल्पितान् । आस्तीर्य्य संयतप्राणः पिण्डानां च प्रदानकम्
അവിടെ ഗോമയത്തോടെ സ്ഥലം ലേപിച്ച്, കിഴക്കോട്ടു മുനകളുള്ള ദർഭ പായിച്ച്; തുടർന്ന് പ്രാണം നിയന്ത്രിച്ച്, ശാന്തചിത്തത്തോടെ പിണ്ഡപ്രദാനം ചെയ്യണം.
Verse 37
करिष्य इति संकल्प्य मण्डलत्रयमर्च्य च । आत्मानमन्तरात्मानं परमात्मनमप्यतः
മനസ്സിൽ “ഞാൻ ഈ പൂജ നടത്തും” എന്ന് സംकल्पിച്ച്, മൂന്ന് പവിത്ര മണ്ഡലങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച്, തുടർന്ന് ശിവനിൽ അവയുടെ ക്രമബന്ധം അറിഞ്ഞ് ആത്മാവിനെയും അന്തരാത്മാവിനെയും പരമാത്മാവിനെയും കൂടി പൂജിച്ച് ധ്യാനിക്കണം।
Verse 38
चतुर्थ्यन्तं वदन्पश्चादिमं पिण्डमितीरयन् । ददामीति च सम्प्रोच्य दद्यात्पिण्डान्स्वभक्तितः
പിന്നീട് ചതുർത്ഥിവരെ മന്ത്രം ജപിച്ച്, “ഈ പിണ്ഡം” എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, വ്യക്തമായി “ഞാൻ അർപ്പിക്കുന്നു” എന്ന് പറഞ്ഞ്, സ്വന്തം ഭക്തിയോടെ പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം।
Verse 39
कुशोदकं ततो दद्याद्यथाविधिविधानतः । तत उत्थाप्य वै कुर्य्यात्प्रदक्षिणनमस्कृती
പിന്നീട് വിധിപ്രകാരം കുശയാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ജലം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് എഴുന്നേറ്റ് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കാരങ്ങൾ ചെയ്യണം।
Verse 40
ततो दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो दक्षिणां च यथाविधि । नारायणबलिं कुर्य्यात्तस्मिन्नेव स्थले दिने
പിന്നീട് നിയമപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണർക്കു ദക്ഷിണ നൽകി, അതേ സ്ഥലത്തും അതേ ദിവസവും നാരായണ-ബലി കർമ്മം നടത്തണം।
Verse 41
रक्षार्थमेव सर्वत्र विष्णोः पूजाविधिः स्मृतः । कुर्य्याद्विष्णोर्महापूजां पायसान्नं निवेदयेत्
രക്ഷയ്ക്കായിട്ടുതന്നെ എല്ലായിടത്തും വിഷ്ണുപൂജാവിധി സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന് മഹാപൂജ നടത്തുകയും പായസം (പാലിൽ പാകം ചെയ്ത മധുരാന്നം) നൈവേദ്യമായി സമർപ്പിക്കുകയും വേണം।
Verse 42
द्वादशाथ समाहूय ब्राह्मणान्वेदपारगान् । केशवादिभिरभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः
അപ്പോൾ അദ്ദേഹം വേദപാരംഗതരായ പന്ത്രണ്ട് ബ്രാഹ്മണരെ വിളിച്ചു വരുത്തി, ‘കേശവ’ മുതലായ ആദരനാമങ്ങളാൽ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം മുതലായ മംഗളദ്രവ്യങ്ങളാൽ അവരെ പൂജിച്ച് സത്കരിച്ചു।
Verse 43
उपानच्छत्रवस्त्रादि दत्त्वा तेभ्यो यथाविधि । सन्तोषयेन्महाभक्त्या विविधैर्वच नैश्शुभैः
വിധിപ്രകാരം അവർക്കു പാദുക, കുട, വസ്ത്രം മുതലായവ നൽകി, മഹാഭക്തിയോടെ പലവിധ മംഗളകരവും മധുരവുമായ വചനങ്ങളാൽ അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം।
Verse 44
आस्तीर्य्य दर्भान्पूर्वाग्रान्भूस्स्वाहा च भुवस्सुवः । प्रणवादि प्रोच्य भूमौ पायसान्नं बलिं हरेत्
കിഴക്കോട്ടു മുനകളുള്ള ദർഭകൾ വിരിച്ച്, ‘ഭൂഃ സ്വാഹാ, ഭുവഃ, സുവഃ’ എന്ന വ്യാഹൃതികൾ ഉച്ചരിച്ച്, തുടർന്ന് പ്രണവം ‘ഓം’ മുതലാക്കി, ഭൂമിയിൽ പായസം (ക്ഷീരാന്നം) കൊണ്ടുള്ള ബലി അർപ്പിക്കണം।
Verse 45
एकादशाह सुविधिर्मया प्रोक्तो मुनीश्वर । द्वादशाहविधिं वक्ष्ये शृणुष्वादरतो द्विज
ഹേ മുനീശ്വരാ! ഏകാദശാഹ വ്രതത്തിന്റെ വിധി ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി ദ്വാദശാഹ വ്രതവിധി ഞാൻ വിവരിക്കും—ഹേ ദ്വിജാ, ആദരത്തോടെ ശ്രവിക്കൂ।
Frequently Asked Questions
It teaches an ekādaśāhna-vidhi: preparing the vedī, performing puṇyāha-vācana, consecrating directions by sprinkling (prokṣaṇa), constructing graded maṇḍalas (square center with bindu/triangle/hexagon/circle forms), placing the śaṅkha, then proceeding through prāṇāyāma, saṅkalpa, āvāhana–sthāpana, and mudrā display for deity installation and worship.
The sequence functions as a ritual-cognitive ladder: the bindu marks concentrated presence, the triangle and hexagon structure emanation and containment, and the circle indicates wholeness/completion. In practice, these shapes stabilize visualization and delineate ‘seats’ (pīṭhas) for invoked powers, translating metaphysical order into spatial liturgy.
The emphasis is on a set of five ‘ativāhika’ deities (ritual-mediating powers) invoked and installed within the maṇḍala framework, along with addressed divine presence (Sureśvarī) and iconographic visualization via mantras and mudrās (attributes such as pāśa, aṅkuśa, abhaya, and boon-bestowing hands).