Rig Veda 9.86.19: Mandala 9, Sukta 86, Mantra 19

Sukta 9.86

Devata: Soma Pavamāna (entering Indra’s heart)

Chandas: Jagatī (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नः प्रतरीतोषसो दिवः । क्राणा सिन्धूनां कलशाँ अवीवशदिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः ॥

Transliteration

vṛ́ṣā matīnā́ṃ pavate vi-cakṣaṇáḥ sómo áhnaḥ pratarītóṣáso diváḥ | krāṇā síndhūnāṃ kalaśā́n avīvaśad índrasya hā́rdy ā́viśan manīṣíbhiḥ ||

Translation

പ്രേരണകളുടെ വൃഷഭനായ സോമൻ—വിചക്ഷണൻ—തന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; ദിനത്തെയും ഉഷസ്സുകളെയും ദ്യൗവിനെയും കടന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു. സിന്ധുക്കളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് അവയെ കലശങ്ങളിൽ (പാത്രങ്ങളിൽ) തള്ളിച്ചേർക്കുന്നു; ഋഷികളുടെ മണീഷ (പ്രകാശിത ബുദ്ധി)കളോടെ ഇന്ദ്രന്റെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वृषा: the bull; the mighty one
• वृषा: कर्तृ (सह ‘सोमः’)
• Type: Noun (used adjectivally)
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक) / वृष (PIE *wers- ‘to rain, be potent’)

• मतीनाम्: of the thoughts / hymns
• मतीनाम्: सम्बन्ध (genitive: ‘of…’)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक; √मन् ‘to think’)

• पवते: purifies itself; flows (as purified)
• पवते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पू (पवते) ‘to purify, flow’

• विचक्षणः: clear-sighted, discerning
• विचक्षणः: कर्तृ-विशेषणम् (of सोमः)
• Type: Adjective
• Root: वि-चक्षण (प्रातिपदिक; √चक्ष् ‘to see’)

• सोमः: Soma
• सोमः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक; √सु ‘to press, extract’)

• अह्नः: of the day
• अह्नः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• प्रतरीतः: having crossed through; passing beyond
• प्रतरीतः: कर्तृ-विशेषणम् (of सोमः)
• Type: Participle/Adjective
• Root: प्र-तरीत (कृदन्त; √तॄ ‘to cross, pass through’)

• उषसः: of Dawn
• उषसः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven / the sky
• दिवः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• क्राणः: strong, vigorous
• क्राणः: कर्तृ-विशेषणम् (of सोमः)
• Type: Adjective/Participle
• Root: क्रा (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधार; Vedic ‘strong, firm’; often from √कृ/√क्रा ‘to make/strengthen’ in Vedic usage)

• सिन्धूनाम्: of the rivers / streams
• सिन्धूनाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• कलशान्: the jars, vessels
• कलशान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक)

• अवीवशत्: set in motion / impelled; eagerly sought (Vedic nuance)
• अवीवशत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वश् ‘to wish, desire, seek’ (with reduplication: वीवश) + अ- (augment)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• हार्द्याणि: the heart(-places); the hearts (inner seats)
• हार्द्याणि: कर्म (with ‘विशन्’)
• Type: Noun/Adjective (substantivized)
• Root: हार्द्य (प्रातिपदिक; from हृद् ‘heart’)

• विशन्: entering
• विशन्: कर्तृ-विशेषणम् (of सोमः; ‘entering…’)
• Type: Verb (participle)
• Root: √विश् ‘to enter’

• मनीषिभिः: by the sages / inspired thinkers
• मनीषिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: मनीषिन् (प्रातिपदिक; from मनीषा ‘wisdom, insight’)