Rig Veda 9.63.5 — Mandala 9, Sukta 63, Mantra 5

Sukta 9.63

Rishi: Pavamāna Soma hymns (traditional attribution varies)

Devata: Soma Pavamāna (working in alliance with Indra)

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रं वर्धन्तो अप्तुरः कृण्वन्तो विश्वमार्यम् । अपघ्नन्तो अराव्णः ॥

Transliteration

índraṃ várdhanto aptúraḥ kṛṇvánto víśvam ā́ryam | apághnanto arā́vṇaḥ ||

Translation

ഇന്ദ്രനെ വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അപ്തുരഃ (കർമ്മകർതാക്കൾ) എല്ലാം ‘ആര്യ’—ഉന്നതവും തേജസ്സുമുള്ളതുമാക്കി തീർക്കുന്നു; അവർ അരാവ്ണഃ—ദാരിദ്ര്യവും ക്ഷയകരശക്തികളും—അകറ്റി തള്ളുന്നു.

Word by Word

• इन्द्रम्: Indra (as the object: ‘Indra’)
• इन्द्रम्: कर्म (वर्धन्तः/कृण्वन्तः/अपघ्नन्तः—क्रियाणां कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वर्धन्तः: increasing, making grow
• वर्धन्तः: कर्तृ (यजमानाः/स्तोतारः—‘they, increasing’)
• Type: Verb (participle)
• Root: √वृध् (वर्धते/वर्धयति) धातु

• अप्तुरः: active/efficient (doers), capable
• अप्तुरः: कर्तृ (वर्धन्तः इत्यस्य विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अप्तुर (प्रातिपदिक; ‘कार्य-साधक/कर्मकुशल’—Vedic epithet)

• कृण्वन्तः: making, producing, accomplishing
• कृण्वन्तः: कर्तृ (ते एव—‘they, making’)
• Type: Verb (participle)
• Root: √कृ (करोति) धातु

• विश्वम्: all, entire
• विश्वम्: कर्म (कृण्वन्तः—‘making …’)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• आर्यम्: the Arya/noble (one); the noble people
• आर्यम्: कर्म (कृण्वन्तः—‘making (someone/people) Arya/noble’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)

• अपघ्नन्तः: striking down, driving away, destroying
• अपघ्नन्तः: कर्तृ (ते एव—‘they, striking down’)
• Type: Verb (participle)
• Root: अप + √हन् (हन्ति) धातु

• अराव्णः: the hostile/ungenerous ones; enemies
• अराव्णः: कर्म (अपघ्नन्तः—‘striking down …’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अराव्ण (प्रातिपदिक; Vedic: ‘अरि/शत्रु’ अथवा ‘अ-राव्ण’—अधन/असमृद्ध; here as hostile/ungenerous)