Sukta 101
Sukta 8.101
Kāṇva tradition (probable for RV 8.101; exact seer not provided in input)
Mitra-Varuṇa
Triṣṭubh (probable; verification needed)
ഈ സൂക്തം പ്രധാനമായും ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമം) കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഇരട്ട രക്ഷകരായ മിത്ര–വരുണന്മാരെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; യജ്ഞവും യജമാനനും സമൃദ്ധിയിലാകാൻ അവരെ “മുന്നിൽ” രക്ഷകരായി സ്ഥാപിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇടയിൽ അനുബന്ധ യാജ്ഞിക ശക്തികളെയും (പ്രത്യേകിച്ച് വായുവിനെയും ശുദ്ധീകരിച്ച സോമധാരയെയും) സ്പർശിച്ച്, അവസാനം വാചിനെ ദിവ്യ ഗാവായി—ഹാനിക്കരുതാത്തതും ഓടിച്ചുകളയരുതാത്തതുമായ വാക്ക്/അന്തര്ദൃഷ്ടിയായി—അത്യന്തം ഭക്തിയോടെ വന്ദിക്കുന്നു. ആകെക്കൂടി, സാമൂഹ്യ-നൈതിക ക്രമം, യജ്ഞശുദ്ധി, പ്രചോദിത വാക്ക് എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ സംരക്ഷണ-സമൃദ്ധി ദർശനമായി ഇത് നെയ്യുന്നു.
Mantras
Mantra 1
ऋधगित्था स मर्त्यः शशमे देवतातये । यो नूनं मित्रावरुणावभिष्टय आचक्रे हव्यदातये ॥
സത്യമായും, ദേവത്വത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്ന ആ മർത്ത്യൻ തന്റെ തന്നെ ബലത്തിൽ സമൃദ്ധനാകുന്നു; ഇപ്പോഴും മിത്ര-വരുണന്മാരെ രക്ഷകരായി മുന്നിൽ സ്ഥാപിച്ചവൻ—ഹവിയുടെ ദാനത്തിനായി.
Mantra 2
वर्षिष्ठक्षत्रा उरुचक्षसा नरा राजाना दीर्घश्रुत्तमा । ता बाहुता न दंसना रथर्यतः साकं सूर्यस्य रश्मिभिः ॥
അത്യുച്ചമായ ക്ഷത്രശക്തിയുള്ളവർ, വിശാലദർശികളായവർ—രണ്ട് നരർ, രണ്ട് രാജാക്കന്മാർ, അതിദീർഘശ്രുതന്മാർ; തങ്ങളുടെ ബാഹുബലത്താൽ, തങ്ങളുടെ ദംസനാ (ശക്തി)യാൽ, അവർ രഥമാർഗത്തിൽ സൂര്യന്റെ രശ്മികളോടൊപ്പം ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 3
प्र यो वां मित्रावरुणाजिरो दूतो अद्रवत् । अयःशीर्षा मदेरघुः ॥
ഹേ മിത്ര-വരുണന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ വേഗമുള്ള ദൂതൻ മുന്നോട്ട് ഓടുന്നു; അയംശീർഷൻ (ഇരുമ്പുതല) ആയവൻ, മദത്തിൽ ലഘുവായി സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ. ഈ പ്രേരണം നമ്മുടെ ഇച്ഛയെ ഋതത്തിന്റെ നിയമത്തിലേക്ക് വഹിച്ചു കൊണ്ടുപോകട്ടെ.
Mantra 4
न यः सम्पृच्छे न पुनर्हवीतवे न संवादाय रमते । तस्मान्नो अद्य समृतेरुरुष्यतं बाहुभ्यां न उरुष्यतम् ॥
ആരാണോ ആലോചന തേടാത്തതും, വീണ്ടും ഹവി അർപ്പിക്കാൻ വിളിക്കാത്തതും, സത്യസമ്മതിയുടെ സംവാദത്തിൽ ആനന്ദിക്കാത്തതും—അത്തരം മിഥ്യാ-സംയോഗത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കുവിൻ; നിങ്ങളുടെ ബാഹുബലത്തോടെ ഞങ്ങളെ കാക്കുവിൻ, ഞങ്ങളെ കാക്കുവിൻ.
Mantra 5
प्र मित्राय प्रार्यम्णे सचथ्यमृतावसो । वरूथ्यं वरुणे छन्द्यं वचः स्तोत्रं राजसु गायत ॥
ഋതത്തിന്റെ കാവലാളുകളേ, മിത്രനോടു സഹചാര്യഭരിതമായ വചനം പാടുവിൻ; ആര്യമണനോടും പാടുവിൻ. വരുണനോടു രക്ഷാദായകവും നന്നായി രൂപപ്പെടുത്തിയതുമായ വാക്ക്—സ്തോത്രം—ജപിക്കുവിൻ; ശക്തികളുടെ രാജാക്കന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ നിങ്ങളുടെ ഗാനം പാടുവിൻ.
Mantra 6
ते हिन्विरे अरुणं जेन्यं वस्वेकं पुत्रं तिसॄणाम् । ते धामान्यमृता मर्त्यानामदब्धा अभि चक्षते ॥
അവർ അരുണമായ, ജയശീലമായ വസുവിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—മൂന്നു ശക്തികളുടെ ഏകപുത്രനെ; അമരന്മാർ, അദബ്ധർ, മർത്ത്യരുടെ ധാമങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ചു അവയെ യഥാർത്ഥ ദർശനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 7
आ मे वचांस्युद्यता द्युमत्तमानि कर्त्वा । उभा यातं नासत्या सजोषसा प्रति हव्यानि वीतये ॥
എന്റെ വചനങ്ങളെ ഉയർത്തുക; കൃത്വാ (കർമ്മശക്തി)യിൽ അവയെ അത്യന്തം ദ്യുമത്—പ്രകാശമയമാക്കുക. ഹേ നാസത്യന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും സജോഷസാ—ഒരേ ആനന്ദസമ്മതിയിൽ വരിക; വീതയേ (ആസ്വാദനത്തിനായി) ഹവ്യങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുവാൻ.
Mantra 8
रातिं यद्वामरक्षसं हवामहे युवाभ्यां वाजिनीवसू । प्राचीं होत्रां प्रतिरन्तावितं नरा गृणाना जमदग्निना ॥
ഹേ വാജിനീവസൂ, യുവാഭ്യാം ഞങ്ങൾ അഹിംസകമായ, അരക്ഷസ—രക്ഷസില്ലാത്ത രാതി (ദാനം) വേണ്ടി ഹവാമഹേ ചെയ്യുന്നു. അപ്പോൾ ഹേ നരാ (വീരന്മാരേ), പ്രാചീ ഹോത്രാ—മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന യാജ്ഞിക പ്രചോദനത്തിലേക്ക് പ്രതിരന്താ—മുന്നേറി വരിക; ജമദഗ്നിയോടൊപ്പം ഞങ്ങൾ ഗാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 9
आ नो यज्ञं दिविस्पृशं वायो याहि सुमन्मभिः । अन्तः पवित्र उपरि श्रीणानोऽयं शुक्रो अयामि ते ॥
ഹേ വായോ, ദിവിസ്പൃശ്—സ്വർഗ്ഗത്തെ സ്പർശിക്കുന്ന ഞങ്ങളുടെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് സുമന്മഭിഃ, ശുഭമനസ്സുകളോടെ വരിക. പവിത്രത്തിനുള്ളിൽ, മുകളിൽ, ശ്രിണാനഃ—ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നവനായി, ഈ ശുക്ര (പ്രകാശമയ) അർപ്പണ-പ്രവാഹം ഞാൻ നിനക്കായി നീട്ടുന്നു.
Mantra 10
वेत्यध्वर्युः पथिभी रजिष्ठैः प्रति हव्यानि वीतये । अधा नियुत्व उभयस्य नः पिब शुचिं सोमं गवाशिरम् ॥
അധ്വര്യു ഏറ്റവും നേരായ പാതകളിലൂടെ ചെന്നു, നിന്റെ വീതയേ (ആസ്വാദനത്തിനായി) ഹവ്യങ്ങളെ പ്രതിമുഖീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഹേ നിയുത്വാൻ (രഥയുക്തനേ), ഞങ്ങള്ക്കായി ഉഭയസ്യ—ഇരുപക്ഷങ്ങളുടെയും/ലോകങ്ങളുടെയും—ശുചി സോമം പാനം ചെയ്ക; ഗവാശിര (ഗോ-രസമിശ്രിത) സോമം.
Mantra 11
बण्महाँ असि सूर्य बळादित्य महाँ असि । महस्ते सतो महिमा पनस्यतेऽद्धा देव महाँ असि ॥
ഹേ സൂര്യ, നീ സത്യമായും മഹാൻ; ഹേ ആദിത്യ, നീ സത്യമായും മഹാൻ. മഹത്തായതാണ് നിന്റെ സതോ (സത്യസ്വരൂപ) മഹിമ; നിന്റെ മഹത്ത്വം ആരാധ്യമാണ്—നിശ്ചയം, ഹേ ദേവ, നീ മഹാൻ.
Mantra 12
बट् सूर्य श्रवसा महाँ असि सत्रा देव महाँ असि । मह्ना देवानामसुर्यः पुरोहितो विभु ज्योतिरदाभ्यम् ॥
അതെ, ഹേ സൂര്യ, നിന്റെ ശ്രവസ് (യശസ്/പ്രഭ) കൊണ്ടു നീ മഹാൻ; സദാ, ഹേ ദേവ, നീ മഹാൻ. നിന്റെ മഹത്ത്വം കൊണ്ടു നീ ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതനായ അസുര്യ (ദൈവീ പ്രഭുത്വ) ശക്തി—വിഭു, അദാഭ്യമായ ജ്യോതി; അതിനെ ആരും ഇരുണ്ടാക്കാൻ കഴിയില്ല.
Mantra 13
इयं या नीच्यर्किणी रूपा रोहिण्या कृता । चित्रेव प्रत्यदर्श्यायत्यन्तर्दशसु बाहुषु ॥
ഈ ശക്തി—താഴ്ത്തപ്പെട്ടതുപോലെയും മറഞ്ഞതുപോലെയും—എന്നാലും സ്വരൂപത്തിൽ ദീപ്തമായത്; രോഹിണി (ചുവന്ന ശക്തി) രൂപപ്പെടുത്തിയതു. ചിത്രമെന്നപോലെ അത്ഭുതമായി വീണ്ടും ദർശനത്തിന് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; പത്ത് ബാഹുക്കളുടെ (മനുഷ്യന്റെ പൂർണ്ണ ഉപകരണങ്ങളുടെ) ഉള്ളിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്നു.
Mantra 14
प्रजा ह तिस्रो अत्यायमीयुर्न्यन्या अर्कमभितो विविश्रे । बृहद्ध तस्थौ भुवनेष्वन्तः पवमानो हरित आ विवेश ॥
സത്തയുടെ മൂന്ന് ജന്മങ്ങൾ സാധാരണ പരിധിയെ അതിക്രമിച്ച് നീങ്ങുന്നു; മറ്റുള്ളവർ പ്രകാശകിരണത്തെ ചുറ്റി പ്രവേശിച്ച് അവിടെ പാർക്കുന്നു. ലോകങ്ങളിലകത്ത് മഹത്തായതു (ബൃഹത്) നിലകൊള്ളുന്നു; അങ്ങനെ ഹരിത-സുവർണ്ണ ഊർജങ്ങളോടെ സ്വയം-ശുദ്ധനായ പവമാനൻ പ്രവേശിക്കുന്നു.
Mantra 15
माता रुद्राणां दुहिता वसूनां स्वसादित्यानाममृतस्य नाभिः । प्र नु वोचं चिकितुषे जनाय मा गामनागामदितिं वधिष्ट ॥
രുദ്രന്മാരുടെ മാതാവ്, വസുക്കളുടെ പുത്രി, ആദിത്യന്മാരുടെ സഹോദരി—അമൃതത്തിന്റെ നാഭി. വിവേകമുള്ള മനുഷ്യനോട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവളെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പശുവിനെ—നിഷ്പാപയായ അദിതി (അനന്തം)യെ—അടിക്കരുത്; നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ അമരത്വത്തിന്റെ മൂലത്തെ മുറിവേൽപ്പിക്കരുത്.
Mantra 16
वचोविदं वाचमुदीरयन्तीं विश्वाभिर्धीभिरुपतिष्ठमानाम् । देवीं देवेभ्यः पर्येयुषीं गामा मावृक्त मर्त्यो दभ्रचेताः ॥
വചനത്തെ അറിയുന്ന ആ ഗോവ്, വാണിയെ ഉയർത്തി ഉച്ചരിക്കുന്നവൾ, സർവ്വ ധീകളാൽ (ബുദ്ധി-പ്രേരണകളാൽ) സമീപം നിലകൊള്ളുന്നവൾ—ദേവി, ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൾ; അല്പചേതനനായ മർത്ത്യൻ അവളെ ഹാനിക്കരുത്, അവളെ ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റിത്തിരിയിക്കരുത്.
Inside Sukta 101
How it unfolds
- Where it opens
A mortal truly prospers when he strives for the divine and places Mitra-Varuṇa at the forefront as protectors of the offering and the worshiper.
- Development
The hymn expands from personal prosperity to ritual and cosmic order: the sacrifice is portrayed as heaven-reaching, the offering-stream clarified, and divine cooperation sought so the yajña proceeds without obstruction.
- Climax
A heightened recognition of sacred power in Vāc as the divine Cow who ‘knows the Word’—the source of inspired utterance and right understanding in the rite.
- Where it settles
A protective closing mood: the poet prays that no small-minded person may injure or turn away that divine Speech/insight, ensuring continuity of blessing and effective praise.
The deity: Mitra-Varuṇa
- In the VedaMitra and Varuṇa are paired Ādityas: Mitra embodies concord, covenant, and right relationship; Varuṇa embodies sovereign oversight, the binding power of law, and the all-encompassing moral-cosmic order (ṛta). They are approached as protectors who uphold truth, guard the sacrifice, and grant safe passage and prosperity to the worshiper.
- Cosmic functionThey stabilize ṛta by supervising truth, oaths, social harmony, and the regularity of heaven and earth; they protect the yajña so the offering reaches the gods and returns as blessing.
- Inner significanceMitra-Varuṇa symbolize the inner alignment of one’s intentions and actions with truth: Mitra as harmonious clarity in relations, Varuṇa as conscience/inner law that restrains disorder and restores integrity through right conduct and prayer.
The seer
- Kāṇva (Kāṇva tradition; specific seer uncertain)Kāṇva gotra / Kāṇva śākhā-associated poet-family · The Kāṇvas are among the most prominent Rigvedic poet-families, especially in Mandala 8, known for vivid ritual poetry, strong Soma-yajña orientation, and frequent praise of Mitra-Varuṇa and other Ādityas in the language of ṛta and protection.
Famous verses
mitrāvaruṇāv abhiṣṭaye
yajñaṃ divispṛśam
vacovidaṃ vācam
Attributes of the deity
- Guardians of ṛta (cosmic and moral order)
- Protectors and patrons of truthful speech and right action
- Upholders of covenants, law, and social harmony
- Bestowers of safety, prosperity, and sacrificial success
- Majestic, watchful, and responsive to sincere offering
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Mandala 8 are attributed to Kāṇva seers (Kāṇvas).
- Many Kāṇva hymns are Soma-pressing and offering hymns, often integrating multiple deities within a single sacrificial setting.
- The Kāṇva corpus is noted for refrains and compact, forceful Triṣṭubh-style praise typical of public ritual performance.
The rite, step by step
- Prepare the ritual ground and kindle the fire (Agni) as the carrier of offerings.
- Establish intention: “set Mitra-Varuṇa in front” as abhiṣṭi (protective support) for the rite and the community.
- Press and clarify Soma (pavitra imagery), inviting allied deities who move with the offering-current (e.g., Vāyu as the swift recipient of Soma).
- Recite praise that links prosperity to devatātā (orientation to the divine) and to truthful, orderly conduct.
- Conclude with reverence for inspired Speech (Vāc)—guarding the ‘Word-Cow’ so insight and blessing are not lost or driven away.
Offerings
- Soma (pressed and clarified)
- Ghee/clarified butter (as oblation into fire)
- Havis (general oblation: grains/cakes as applicable)
Frequently Asked Questions
They are twin Āditya deities who protect truth and right order (ṛta). The hymn asks them to stand in front as guardians so the sacrifice and the worshiper are kept safe and successful.
In Soma rituals, the pressed Soma is purified and offered, and Vāyu is a key recipient associated with swift movement and the first draught. The verse highlights the “heaven-touching” sacrifice and the clarified flow that draws the gods.
It refers to Vāc—sacred Speech and inspired understanding—pictured as a goddess-cow who knows and raises the Word. The hymn prays that no careless person should harm or drive away this power, because it sustains right praise and wisdom.
Ask anything about Sukta 101 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
