Rig Veda 6.1.3 — Mandala 6, Sukta 1, Mantra 3

Sukta 6.1

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वृतेव यन्तं बहुभिर्वसव्यैस्त्वे रयिं जागृवांसो अनु ग्मन् । रुशन्तमग्निं दर्शतं बृहन्तं वपावन्तं विश्वहा दीदिवांसम् ॥

Transliteration

vṛtā́iva yántaṃ bahúbhir vasavyáiḥ tvé rayíṃ jāgṛvā́ṃso ánu gman | rúśantam agníṃ darśatáṃ bṛhántam vapā́vantam viśváhā dīdivā́ṃsam ||

Translation

തിരഞ്ഞെടുത്ത ലക്ഷ്യത്തിലേക്കെന്നപോലെ, അവർ അനേകം വസുക്കളോടെ നിന്നെ അനുഗമിക്കുന്നു—നിനക്കുള്ള റയി (സമൃദ്ധി)യെ തങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഉണർത്തിക്കൊണ്ട്. അവർ പ്രകാശിക്കുന്ന അഗ്നിയെ അനുഗമിക്കുന്നു—ദർശനീയനും മഹത്തുമായവൻ—ജ്വലിക്കുന്ന ശിഖ ധരിച്ചവൻ, എല്ലാ ദിവസങ്ങളിലും നിരന്തരം ദീപ്തിമാൻ.

Word by Word

• वृते: in/like a chosen course (as in a vow/ordered path)
• वृते: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वृत (प्रातिपदिक; √वृ ‘आवरणे/वरणे’ से) अथवा ‘व्रत’ (नियम) का वैदिक रूप

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• यन्तम्: going, proceeding
• यन्तम्: Karma
• Type: Adjective/Participle
• Root: √या (गत्यर्थ) → यत्/यन्त् (वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक)

• बहुभिः: with many (means/attendants)
• बहुभिः: Karaṇa
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बहु (प्रातिपदिक)

• वसव्यैः: with the Vasus / with wealth-giving powers
• वसव्यैः: Karaṇa
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वसव्य (प्रातिपदिक; ‘वसु’/‘वसव’ से ‘वसुओं से सम्बन्धित/वसु-सम्बद्ध’)

• त्वे: in you
• त्वे: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: त्वम् (सर्वनाम)

• रयिम्: wealth, bounty
• रयिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• जागृवांसः: the wakeful ones, vigilant worshippers
• जागृवांसः: Kartā
• Type: Adjective/Participle
• Root: √जागृ (जागरणे) → जागृवांस् (परिपूर्ण/भूत कृदन्त; ‘जागृ’ का परस्मैपदी परिपूर्ण-प्रत्ययवत्)

• अनु: after, along
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• ग्मन्: they went / they followed
• ग्मन्: —
• Type: Verb
• Root: √गम् (गत्यर्थ) — वैदिक लुङ्/आorist 3pl (जुसिव/इंजंक्टिव रूप) ‘ग्मन्’

• रुशन्तम्: shining, radiant
• रुशन्तम्: Karma
• Type: Adjective/Participle
• Root: √रुश्/रुच् (दीप्तौ) → रुशन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अग्निम्: Agni (fire-god)
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• दर्शतम्: beautiful to see, splendid
• दर्शतम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दर्शत (प्रातिपदिक; √दृश् ‘दर्शने’ से ‘दर्शनीय’)

• बृहन्तम्: great, lofty
• बृहन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक; √बृह् ‘वृद्धौ’)

• वपावन्तम्: possessing beauty/brightness
• वपावन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वपावन्त् (प्रातिपदिक; ‘वपा’/‘वपस्’ ‘तेज/रूप’ + -वन्त्) अथवा ‘सुन्दर-रूपयुक्त’

• विश्वहा: always, all days
• विश्वहा: —
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वहा (अव्यय; ‘विश्व’ + ‘हा/ह’ = सर्वदा)

• दीदिवांसम्: shining forth, blazing
• दीदिवांसम्: Karma
• Type: Adjective/Participle
• Root: √दीदी/√दीप् (दीप्तौ) → दीदिवांस् (परिपूर्ण/भूत कृदन्त)