Rig Veda 5.68.5 — Mandala 5, Sukta 68, Mantra 5

Sukta 5.68

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Mitra-Varuṇa (as lords of iṣ; imagery extends to rain/waters as their workings)

Chandas: Gāyatrī (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

वृष्टिद्यावा रीत्यापेषस्पती दानुमत्याः । बृहन्तं गर्तमाशाते ॥

Transliteration

vṛṣṭí-dyāvā rītí-āpé iṣás pátī dā́nu-matyāḥ | bṛhántam gártam āśāte ||

Translation

വൃഷ്ടിയുടെ ദ്യാവാ, ഒഴുക്കിന്റെ ആപഃ—പോഷണത്തിന്റെ ആ രണ്ടു പതികൾ, ദാനുമതീ സമൃദ്ധിയാൽ സമ്പന്നർ—വിശാലമായ ഗർത്തത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; പരിപൂർണതകൾ ധരിക്കാവുന്ന മഹത്തായ അടിത്തറ നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ തുറക്കുന്നു.

Word by Word

• वृष्टि: rain, rainfall
• वृष्टि: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वृष्टि- (प्रातिपदिक; √वृष् ‘वर्षणे/सिञ्चने’ से भाव/कृदन्त-निर्मित)

• द्यावा: the two heavens (Heaven and Earth as a pair in Vedic usage)
• द्यावा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्याव्/द्यौ- (प्रातिपदिक)

• रीत्या: by the course/flow; in (their) flowing manner
• रीत्या: करण
• Type: Noun
• Root: रीति- (प्रातिपदिक; √री ‘गत्यर्थ/प्रवाहे’ से)

• अपे: away, off
• अपे: उपपद/दिशा-निर्देश (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अप (अव्यय/उपसर्ग-प्रयोग; ‘away, off’)

• षस्पती: the two lords of vegetation/grass
• षस्पती: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: षस्पति- (प्रातिपदिक; षस्/षस्प ‘अन्न/घास’ + पति)

• दानुमत्याः: of Dānumatī (the watery one; a river/waters-figure)
• दानुमत्याः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective (used substantively) / Noun-epithet
• Root: दानुमती- (प्रातिपदिक; दानु- ‘जल/द्रव/दानव-नाम’ + मतुप्)

• बृहन्तम्: the great, lofty
• बृहन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त्- (प्रातिपदिक; √बृह् ‘वर्धने’ से)

• गर्तम्: pit, hollow, deep place (cavity/channel)
• गर्तम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गर्त- (प्रातिपदिक)

• आशाते: they reach/attain; they seek toward
• आशाते: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्ध: वृष्टि/द्यावा/षस्पती)
• Type: Verb
• Root: √आश् (आशाते) ‘व्याप्तौ/इच्छायाम्’ (आ- उपसर्ग)