Rig Veda 4.56.3: Mandala 4, Sukta 56, Mantra 3

Sukta 4.56

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Dyāvāpṛthivī with an implied creator power (often Indra/Agni/Viśvakarman-like function)

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

स इत्स्वपा भुवनेष्वास य इमे द्यावापृथिवी जजान । उर्वी गभीरे रजसी सुमेके अवंशे धीरः शच्या समैरत् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.56.3

Transliteration

sá ít svapā́ bhuvaneṣv āsa yá imé dyāvāpṛthivī́ jajā́na | urvī́ gabhīré rájasī suméke avaṃśé dhīráḥ śácyā sám airat ||

Translation

അവൻ തന്നേ—സ്വപാ (സുകൃത്യകാരി)—ഭുവനങ്ങളിൽ വസിച്ചു; ഇവയായ ദ്യാവാ-പൃഥിവീ (ആകാശവും ഭൂമിയും) ജനിപ്പിച്ചവൻ. വിശാലവും ഗഹനവും ആയ ആ രണ്ടു രജസ്സുകൾ (ലോകവ്യാപ്തികൾ) സുമേകേ (സുസ്ഥിരം) ആകുന്നു; അവിച്ഛിന്ന വംശത്തിൽ ധീര ഋഷി തന്റെ ശച്യാ (കാര്യസാധകശക്തി) കൊണ്ടു അവയെ സമരസമാക്കി.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• स्वपाः: good protector; well-working/skillful (protector)
• स्वपाः: कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सु- + पा (√पा ‘to protect’) → स्वपा (प्रातिपदिक)

• भुवनेषु: in the worlds
• भुवनेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• आस: was
• आस: —
• Type: Verb
• Root: √अस् ‘to be’

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (संबन्ध-सर्वनाम)

• इमे: these (two)
• इमे: कर्म (जजान इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• द्यावापृथिवी: Heaven and Earth
• द्यावापृथिवी: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास, प्रातिपदिक)

• जजान: begot, generated
• जजान: —
• Type: Verb
• Root: √जन् ‘to beget, produce’

• उर्वी: wide, vast
• उर्वी: —
• Type: Adjective
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)

• गभीरे: deep
• गभीरे: —
• Type: Adjective
• Root: गभीर (प्रातिपदिक)

• रजसी: the two realms/spaces (mid-regions)
• रजसी: कर्म (समैरत् इत्यस्य; ‘the two regions/spaces’)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• सु-मेके: well-fixed, firmly set
• सु-मेके: —
• Type: Adjective
• Root: सु + मेक (प्रातिपदिक; ‘stake/peg; fixed point’, वैदिक) → सुमेक

• अवंशे: in the lineage/branch (of descent)
• अवंशे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अव-वंश (प्रातिपदिक; ‘descent/lineage; branch’, वैदिक)

• धीरः: the wise one
• धीरः: कर्तृ (समैरत् इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: धीर (प्रातिपदिक)

• शच्या: with power/skill
• शच्या: करण
• Type: Noun
• Root: शची (प्रातिपदिक; ‘power, skill’), instr. sg.

• समैरत्: set in order; fitted/arranged; impelled
• समैरत्: —
• Type: Verb
• Root: सम् + √ईर्/√इर् (वैदिक ‘to set in motion, to impel; to fit/arrange’)