Rig Veda 4.48.5 — Mandala 4, Sukta 48, Mantra 5

Sukta 4.48

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Vāyu

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

वायो शतं हरीणां युवस्व पोष्याणाम् । उत वा ते सहस्रिणो रथ आ यातु पाजसा ॥

Transliteration

vāyo śatáṃ hárīṇāṃ yuvásva póṣyāṇām | utá vā te sahasríṇo rátha ā́ yātu pā́jasā ||

Translation

ഹേ വായു, വർദ്ധന നൽകുന്ന ദീപ്തമായ അശ്വങ്ങളുടെ നൂറിൽ ആനന്ദിക്ക. അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ സഹസ്രഗുണ രഥം, ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സിന്റെ ബലത്തോടെ, ഇവിടെ വരട്ടെ.

Word by Word

• वायो: O Vāyu
• वायो: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: वायु- (प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: विशेषण (हरीणाम्) / परिमाण
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत- (संख्या-प्रातिपदिक)

• हरीणाम्: of the bay horses
• हरीणाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: हरि- (प्रातिपदिक)

• युवस्व: yoke (you)!
• युवस्व: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: यु (धातु; ‘योजने/संयोजने’)

• पोष्याणाम्: of the nourishing (ones/possessions)
• पोष्याणाम्: सम्बन्ध (genitive) — ‘of the nourishing (ones/things)’
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: पोष्य- (कृदन्त/विशेषण; √पुष् ‘पोषणे’ → पोष्य ‘to be nourished/that which nourishes’)

• उत: and / also
• उत: समुच्चय/वाक्य-सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• वा: or / indeed
• वा: विकल्प/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (genitive) — ‘thy/your’
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहस्रिणः: thousand-fold / having a thousand
• सहस्रिणः: विशेषण (रथः) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: सहस्रिन्- (प्रातिपदिक; ‘having a thousand’)

• रथः: chariot
• रथः: कर्तृ (आयातु) / विषय
• Type: Noun
• Root: रथ- (प्रातिपदिक)

• आ: hither, towards
• आ: क्रिया-विशेषण (दिशा/सम्प्राप्ति)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• यातु: let (it) come
• यातु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु; ‘गत्यर्थ’)

• पाजसा: with might/strength
• पाजसा: करण (means) — ‘with strength’
• Type: Noun (instrumental)
• Root: पाजस्- (प्रातिपदिक; ‘strength, might, vigor’)