Sukta 41
Sukta 4.41
Vāmadeva Gautama (Maṇḍala 4 context)
Indra-Varuṇa (paired powers: forceful victory + vast law/purity)
Triṣṭubh (probable)
ഈ സ്തോത്രം ഇന്ദ്രനും വരുണനും എന്ന ഇരട്ടശക്തികളെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു: കവിയുടെ ഭക്തിപൂർവമായ അർപ്പണം സ്വീകരിക്കാനും, ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമം) നയിക്കുന്ന വിജയബലം സ്ഥാപിക്കാനും. ഉള്ളിലെയും പുറത്തെയും ഹാനികളെ—ദുഷ്ടാഭിപ്രായം, ഇരപിടിക്കുന്ന വൈരാഗ്യം, വഞ്ചനാപരമായ ഭയം—അവർ തകർത്തുകളയട്ടെ; കൂടാതെ അശ്വശക്തി, രഥശക്തി, ദീർഘകാല വർധന എന്നിങ്ങനെ പ്രകടമാകുന്ന സ്ഥിരസമൃദ്ധി നൽകട്ടെ എന്നും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रा को वां वरुणा सुम्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता । यो वां हृदि क्रतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् ॥
ഹേ ഇന്ദ്രനും വരുണനും, ഏതു സ്തോത്ര-ഹവിഷ്യുക്ത അർപ്പണം നിങ്ങളുടെ സുമ്നം (കൃപ) പ്രാപിച്ചു—ഹവിഷ്മാൻ, അമൃതസമനായ ഹോതാവിനെപ്പോലെ? ഹൃദയത്തിൽ ക്രതു (സങ്കൽപശക്തി) ഉള്ള നമ്മുടെ ഉക്തവചനം, നമസ്കാരത്തോടെ നമിഞ്ഞ്, ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുൺ, നിങ്ങളെ സ്പർശിച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 2
इन्द्रा ह यो वरुणा चक्र आपी देवौ मर्तः सख्याय प्रयस्वान् । स हन्ति वृत्रा समिथेषु शत्रूनवोभिर्वा महद्भिः स प्र शृण्वे ॥
ഹേ ഇന്ദ്രനും വരുണനും, യജ്ഞ-പ്രയാസത്തിൽ സമൃദ്ധനായ ആ മർത്ത്യൻ സഖ്യതയ്ക്കായി നിങ്ങളിരുവരെയും തന്റെ ആപി (നികടസംഗതി) ആക്കുകയാണെങ്കിൽ—അവൻ വൃത്രങ്ങളെ, തടസ്സശക്തികളെ, സംഹരിക്കുന്നു; സമിഥുകളിൽ ശത്രുസേനകളെ തകർക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ സഹായങ്ങളാലോ നിങ്ങളുടെ മഹത്തായ ശക്തിയാലോ അവൻ പ്രസിദ്ധ വിജയിയായി മാറുന്നു.
Mantra 3
इन्द्रा ह रत्नं वरुणा धेष्ठेत्था नृभ्यः शशमानेभ्यस्ता । यदी सखाया सख्याय सोमैः सुतेभिः सुप्रयसा मादयैते ॥
ഇന്ദ്രനും വരുണനും തീർച്ചയായും ഇങ്ങനെ രത്നം (ധന-വർ) മനുഷ്യർക്കായി സ്ഥാപിക്കുന്നു—ശ്രമിക്കുകയും പരിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർക്കായി. ആ രണ്ടു സഖാക്കൾ സഖ്യതയ്ക്കായി, സുപ്രയസ് (സുന്ദര യജ്ഞ-പ്രയാസം) സമൃദ്ധമായ സുത സോമങ്ങളാൽ ആനന്ദിച്ച് മദിക്കുന്നു.
Mantra 4
इन्द्रा युवं वरुणा दिद्युमस्मिन्नोजिष्ठमुग्रा नि वधिष्टं वज्रम् । यो नो दुरेवो वृकतिर्दभीतिस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രനും വരുണനും, ഹേ യുഗള മഹാബലവാന്മാരായ ഉഗ്രന്മാരേ, ഈ (നമ്മുടെ അസ്തിത്വ)ത്തിൽ ഏറ്റവും തേജസ്സുള്ള, അതിപ്രബലമായ വജ്രം സ്ഥാപിക്കുവിൻ. ഞങ്ങളിലുള്ള ദുർഭാവം, ചെന്നായപോലെ കീറുന്ന വൃത്തി, വഞ്ചനാഭരിതമായ ഭയം—അതിന്റെ മേൽ ജയകരമായ ശക്തിയാൽ അതിനെ തകർത്തുകളയുവിൻ.
Mantra 5
इन्द्रा युवं वरुणा भूतमस्या धियः प्रेतारा वृषभेव धेनोः । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രനും വരുണനും, ഈ പ്രചോദിത ധീകളുടെ (ധിയഃ) നേതാക്കളാകുവിൻ; രണ്ട് വൃഷഭങ്ങൾ പാലുതരുന്ന ധേനുവിനെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നതുപോലെ. സഹസ്രധാരകളായ പയസ്സാൽ സമൃദ്ധമായ ആ മഹാഗൗ, മേച്ചിലിലേക്കു പോകുന്നവളെപ്പോലെ സഞ്ചരിച്ച്, ഞങ്ങൾക്ക് പാൽ ദോഹിക്കട്ടെ.
Mantra 8
ता वां धियोऽवसे वाजयन्तीराजिं न जग्मुर्युवयूः सुदानू । श्रिये न गाव उप सोममस्थुरिन्द्रं गिरो वरुणं मे मनीषाः ॥
ബലത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ ധീകൾ (പ്രേരണകൾ) സഹായത്തിനായി ഓട്ടംപോലെ നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു, ഹേ യുവ സുധാനൂ. ശ്രീക്കായി ഗാവുകൾ എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെ അവ സോമത്തിനരികെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്റെ ഗിരഃ ഇന്ദ്രനിലേക്കു പോകുന്നു; എന്റെ മനീഷകൾ (ചിന്താരൂപങ്ങൾ) വരുണനിലേക്കു.
Mantra 10
अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥
സ്വശക്തിയിലുള്ള അശ്വബലത്തിന്റെയും, രഥബലത്തിന്റെയും, പോഷക വർധനയായ നിത്യ റായത്തിന്റെയും അധിപതികളായി ഞങ്ങൾ വരട്ടെ. ആ രണ്ടു (ഇന്ദ്ര–വരുൺ), എപ്പോഴും പുതുപുതിയ ഊതികൾ രൂപപ്പെടുത്തി, ഇവിടെ ഞങ്ങളോടു ധനത്തിന്റെ നിയത നിയുതുകൾ (ക്രമബദ്ധമായ യോജനങ്ങൾ) ചേർക്കട്ടെ/യോജിപ്പിക്കട്ടെ.
Inside Sukta 41
How it unfolds
- Where it opens
A reverent question and invocation: what hymn-offering reaches the grace of Indra and Varuṇa, like an immortal priest bearing oblation (4.41.1).
- Development
The poet establishes heartfelt intention (kratu) and asks the deities to actively place victorious force within the worshipper/community while maintaining right order.
- Climax
A direct protective command: set down the flashing, strongest vajra and crush ill-will, predatory hostility, and deceiving fear with conquering power (4.41.4).
- Where it settles
The hymn turns to durable prosperity—mastery of horse- and chariot-force and nourishing increase—asking the two to yoke ‘ordered’ riches to the worshipper through ever-new helps (4.41.10).
The deity: Indra-Varuṇa
- In the VedaIndra appears as the thunder-wielding victor who breaks obstacles and protects the worshipper; Varuṇa appears as the vast sovereign upholding ṛta, binding falsehood, and purifying through truth and law. Together they are invoked as complementary guardians—force and sovereignty acting in harmony.
- Cosmic functionTo secure the world through both decisive power (Indra’s vajra, conquest over threats) and stabilizing order (Varuṇa’s ṛta, moral governance), ensuring protection, lawful prosperity, and fearless movement for the community.
- Inner significanceIndra-Varuṇa symbolize the integration of will and conscience: courageous energy that can act (Indra) guided by clarity, restraint, and truth (Varuṇa). Spiritually, they represent power purified by law—strength that defeats fear and hostility without falling into disorder.
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama gotra · A major seer of Maṇḍala 4, celebrated for powerful, psychologically acute praise-hymns that unite martial force with moral order; also remembered in later tradition as the Vāmadeva associated with profound insight and inspired speech.
Famous verses
इन्द्रा को वां वरुणा सुम्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता । यो वां हृदि क्रतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् ॥इन्द्रा युवं वरुणा दिद्युमस्मिन्नोजिष्ठमुग्रा नि वधिष्टं वज्रम् । यो नो दुरेवो वृकतिर्दभीतिस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥Attributes of the deity
- Dual deity (paired sovereignty and might)
- Vajra/flash of force (Indra)
- Ṛta, truth, and moral binding (Varuṇa)
- Protection from hostility, deception, and fear
- Bestowers of ordered wealth and effective help (ūtī)
Also by this seer
- Primary author of many hymns in Rig Veda Maṇḍala 4 (Vāmadeva’s family collection)
- Hymns to Indra, the Aśvins, Agni, and allied deities within Maṇḍala 4 attributed to the Vāmadeva-Gautama tradition
- Noted for distinctive stotra-style compositions emphasizing protection, victory, and right order (ṛta)
The rite, step by step
- Establish the sacred fire (Agni) and seat the officiants; perform ācamana and intention (saṅkalpa) for protection and prosperity.
- Offer preliminary oblations (āghāra) and invite Indra-Varuṇa with respectful namas (reverence).
- Recite the hymn in Triṣṭubh cadence, emphasizing the ‘hymn-offering’ as a living hotṛ-like act (as in 4.41.1).
- During the protective petition portion, mentally ‘set down the vajra’ and negate harms (as in 4.41.4), aligning speech with ṛta.
- Conclude with prosperity and yoking imagery—requesting ‘ordered harnessings of riches’ and stable increase (as in 4.41.10).
- Seal with final oblation and a short śānti-style prayer for fearlessness and right order.
Offerings
- Soma (where applicable)
- Ghee (ghṛta) oblations into Agni
- Grain cakes/oblations (puroḍāśa) as customary
- Water for purification and truth-alignment (Varuṇa)
Frequently Asked Questions
They represent complementary powers: Indra gives decisive victory and protection, while Varuṇa upholds ṛta (truth and moral order). Together, strength becomes lawful and steady rather than chaotic.
It asks them to crush harmful forces like ill-will, predatory aggression, and deceiving fear—both from outside opponents and from inner anxiety or confusion.
It seeks enduring, well-ordered prosperity: strength like horses, effective movement like chariots, steady nourishment, and “ever-new helps” that keep wealth and success aligned with ṛta.
Ask anything about Sukta 41 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
