Rig Veda 4.20.8: Mandala 4, Sukta 20, Mantra 8

Sukta 4.20

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4; Sukta 4.20 is Indra-hymn of Vāmadeva)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.20; verse-length and cadence consistent)

Samhita Patha (Devanagari)

ईक्षे रायः क्षयस्य चर्षणीनामुत व्रजमपवर्तासि गोनाम् । शिक्षानरः समिथेषु प्रहावान्वस्वो राशिमभिनेतासि भूरिम् ॥

Transliteration

īkṣé rāyáḥ kṣáyasya carṣaṇīnā́m utá vrajám apa-vartā́si gónām | śikṣā-naráḥ sam-ithéṣu pra-hā́vān vásvo rāśím abhi-netā́si bhū́rim ||

Translation

മനുഷ്യജനങ്ങളുടെ റായഃ (സമൃദ്ധി)യും ക്ഷയ (നിവാസം/സ്ഥിരവാസം)വും നീ നിരീക്ഷിച്ചു ഭരിക്കുന്നു; ഗോ (പ്രകാശകിരണങ്ങൾ)യുടെ അടച്ച വ്രജ (കൂട്ടം/വേലി) തിരിച്ചു തുറന്ന് വിടുന്നതും നീ തന്നെയാണ്. ഉള്ളിലെ സമിഥേഷു (സംഘർഷങ്ങളിൽ) ആഗ്രഹിക്കുന്ന നരനെ പരിശീലിപ്പിച്ച്, തടസ്സക്കാരെ പ്രഹരിച്ച് വീഴ്ത്തി, നീ ഞങ്ങളെ മഹത്തായ ധനരാശിയിലേക്കു നയിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ईक्षे: I behold / I look upon
• ईक्षे: —
• Type: Verb
• Root: ईक्ष् (īkṣ) धातु

• रायः: of wealth
• रायः: सम्बन्ध (genitive) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: राय्/राय (प्रातिपदिक: रयि-/राय-)

• क्षयस्य: of dwelling/abode; of possession
• क्षयस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक) < √क्षि (kṣi) ‘to dwell/settle; to possess’

• चर्षणीनाम्: of the peoples / of men
• चर्षणीनाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: चर्षणि (प्रातिपदिक)

• उत: and; also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• व्रजम्: the pen/enclosure (cattle-pen)
• व्रजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: व्रज (प्रातिपदिक)

• अपवर्ता: the opener/turner-away (one who releases)
• अपवर्ता: कर्ता
• Type: Noun (agent)
• Root: अपवर्तृ (प्रातिपदिक) < √वृत्/√वर्त् ‘to turn’ with अप-

• असि: thou art
• असि: —
• Type: Verb
• Root: √अस् (as) धातु

• गोनाम्: of cows / of cattle
• गोनाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• शिक्षानरः: man-instructing / trainer of men
• शिक्षानरः: कर्ता (विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: शिक्षानर (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास: ‘शिक्षा’ + ‘नर’)

• समिथेषु: in battles / in encounters
• समिथेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: समिथ (प्रातिपदिक)

• प्रहावान्: mighty striker / smiter
• प्रहावान्: कर्ता (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्रहावन् (प्रातिपदिक) < √हू/√हा ‘to strike/drive’ with प्र- (Vedic epithet)

• वस्वः: of wealth; of treasure
• वस्वः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• राशिम्: heap; mass; store
• राशिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: राशि (प्रातिपदिक)

• अभिनेता: leader; bringer; conductor
• अभिनेता: कर्ता
• Type: Noun (agent)
• Root: अभिनेतृ (प्रातिपदिक) < √नी (nī) ‘to lead’ with अभि-

• असि: thou art
• असि: —
• Type: Verb
• Root: √अस् (as) धातु

• भूरिम्: abundant; much
• भूरिम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: भूरि (प्रातिपदिक)