Rig Veda 2.1.11: Mandala 2, Sukta 1, Mantra 11

Sukta 2.1

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Agni (identified with multiple divine powers: Aditi, Bhāratī, Iḷā, Sarasvatī)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने अदितिर्देव दाशुषे त्वं होत्रा भारती वर्धसे गिरा । त्वमिळा शतहिमासि दक्षसे त्वं वृत्रहा वसुपते सरस्वती ॥

Transliteration

tvám agne áditir deva dāśúṣe tváṃ hotrā́ bhā́ratī vardhase girā́ | tvám iḷā́ śatáhimā asi dákṣase tváṃ vṛtrahā́ vasupate sárasvatī ||

Translation

ഹേ അഗ്നേ, ദാനം ചെയ്യുന്ന യജമാനനുവേണ്ടി നീ അദിതി—വിശാലമായ മോചനദായിനി; നീ ഹോതൃവാണിയായ ഭാരതി, സ്തുതിയാൽ വർധിക്കുന്നവൾ. നീ ഇളാ—ശതധാരാപോഷണം—ദക്ഷത (ദക്ഷ)യ്ക്കായി; നീ വൃത്രഹാ, വസുപതി, പ്രചോദനത്തിന്റെ പ്രവാഹമായ സരസ്വതി.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अदितिः: Aditi
• अदितिः: कर्तृ (समानााधिकरण-विशेषणभावः त्वम्-इति)
• Type: Noun
• Root: अदिति (प्रातिपदिक)

• देव: O god
• देव: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• दाशुषे: to the worshipper/giver
• दाशुषे: सम्प्रदान
• Type: Noun (participle used substantively)
• Root: दाश्वस्/दाशुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दाश्/दश् ‘पूजादाने’)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• होत्रा: as Hotṛ / by the priesthood
• होत्रा: करण
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• भारती: Bhāratī
• भारती: कर्तृ (समानााधिकरण-विशेषणभावः त्वम्-इति)
• Type: Noun
• Root: भारती (प्रातिपदिक)

• वर्धसे: you grow/increase
• वर्धसे: (अकर्मक) कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वर्धते) ‘वृद्धौ’

• गिरा: by/with song (hymn)
• गिरा: करण
• Type: Noun
• Root: गिर्/गीर् (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इळा: Iḷā (Idā)
• इळा: कर्तृ (समानााधिकरण-विशेषणभावः त्वम्-इति)
• Type: Noun
• Root: इळा/इडा (प्रातिपदिक)

• शतहिमा: having a hundred winters / very long-lasting
• शतहिमा: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शत-हिम (समास-प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: (सम्बन्ध/अस्ति-क्रिया) कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् ‘भुवि’

• दक्षसे: for skill/strength (dakṣa)
• दक्षसे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृत्रहा: Vṛtra-slayer
• वृत्रहा: कर्तृ (समानााधिकरण-विशेषणभावः त्वम्-इति)
• Type: Noun (agent epithet)
• Root: वृत्र-हन् (समास-प्रातिपदिक)

• वसुपते: O lord of wealth
• वसुपते: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: वसु-पति (समास-प्रातिपदिक)

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: कर्तृ (समानााधिकरण-विशेषणभावः त्वम्-इति)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)