Rig Veda 10.91.10: Mandala 10, Sukta 91, Mantra 10

Sukta 10.91

Rishi: Aruṇa Vaitahavya (aruṇavaitahavya)

Devata: Agni

Chandas: Nicṛj Jagatī

Samhita Patha (Devanagari)

तवाग्ने होत्रं तव पोत्रमृत्वियं तव नेष्ट्रं त्वमग्निदृतायतः । तव प्रशास्त्रं त्वमध्वरीयसि ब्रह्मा चासि गृहपतिश्च नो दमे ॥

Transliteration

távāgne hótraṃ táva pótram ṛtviyáṃ táva néṣṭraṃ tvám agníd ṛtá-yataḥ | táva pra-śā́straṃ tvám adhvarīyasi brahmā́ cā́si gṛhá-patiś ca no dám e ||

Translation

അഗ്നേ, നിനക്കാണ് ഹോത്രകർമ്മം; ഋതുവിൽ നിനക്കാണ് പോത്രകർമ്മം. നിനക്കാണ് നേതൃ (നേഷ്ടൃ) നേതൃത്വം; നീ തന്നെയാണ് അഗ്നീധ്—ഋതപ്രകാരം യജ്ഞത്തെ സത്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ. നിനക്കാണ് പ്രശാസ്ത്രം (നിയാമക വചനം); നീ തന്നെയാണ് അധ്വര്യു. നീ ബ്രഹ്മനും, നമ്മുടെ ദമേ (ഗൃഹത്തിൽ) ഗൃഹപതിയും ആകുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (युष्मद्-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि

• होत्रम्: the Hotṛ-function / hotṛship
• होत्रम्: कर्म (as predicate/accusative of identification) / विधेय
• Type: Noun
• Root: होत्र (from √हु ‘to sacrifice/invoke’ → hotṛ/होतृ; neut. ho-tra ‘office of Hotṛ’)

• तव: your
• तव: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (युष्मद्-प्रातिपदिक)

• पोत्रम्: the Potṛ-function (purifier-priesthood)
• पोत्रम्: कर्म/विधेय
• Type: Noun
• Root: पोत्र (from √पू/√पु ‘to purify’ → potṛ; neut. po-tra ‘office of Potṛ’)

• ऋत्वियम्: ritual, belonging to the proper season/rite
• ऋत्वियम्: विशेषण
• Type: Adjective/Noun
• Root: ऋत्विय (from ऋतु ‘season, proper time’)

• तव: your
• तव: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्

• नेष्ट्रम्: the Neṣṭṛ-function (leader/guide priesthood)
• नेष्ट्रम्: कर्म/विधेय
• Type: Noun
• Root: नेष्ट्र (from √नी ‘to lead’ → neṣṭṛ; neut. neṣ-tra ‘office of Neṣṭṛ’)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (त्वम्)

• अग्निदृताय॒तः: for the one who strives to kindle/maintain Agni
• अग्निदृताय॒तः: सम्प्रदान/अधिकरण (contextual: ‘for the sacrificer’)
• Type: Adjective (compound epithet)
• Root: अग्नि-दृत (compound; दृत from √दृ/√दर् ‘to split/cleave; to tear’ in Vedic, ‘kindler/producer’ sense) + यत (from √यत् ‘to strive/endeavour’)

• तव: your
• तव: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्

• प्रशास्त्रम्: the (ritual) recitation/command; the Praśāstra
• प्रशास्त्रम्: कर्म/विधेय
• Type: Noun
• Root: प्र-शास्त्र (from √शास् ‘to instruct, recite, command’; ‘prāśāstra’ ritual recitation/office)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• अध्वरीयसि: you act as the Adhvaryu / you perform the sacrifice
• अध्वरीयसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अध्वर्/अध्वरि (denom. from अध्वर ‘sacrifice’)

• ब्रह्मा: the Brahman-priest
• ब्रह्मा: विधेय (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् → ब्रह्मा (priest ‘Brahman’)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• असि: you are
• असि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् ‘to be’

• गृहपतिः: house-lord, master of the house
• गृहपतिः: विधेय
• Type: Noun
• Root: गृहपति (गृह + पति)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• नः: of us / our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (enclitic नः)

• दमे: in the house / at home
• दमे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दम (Vedic ‘house, home’; cf. दमः)