Rig Veda 10.43.6: Mandala 10, Sukta 43, Mantra 6

Sukta 10.43

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

विशंविशं मघवा पर्यशायत जनानां धेना अवचाकशद्वृषा । यस्याह शक्रः सवनेषु रण्यति स तीव्रैः सोमैः सहते पृतन्यतः ॥

Transliteration

víśaṃ-viśaṃ maghávā páry aśāyata jánānāṃ dhénā avá-cākaśad vṛ́ṣā | yásyā́ha śakráḥ sávanēṣu ráṇyati sá tīvráir sómaiḥ sahate pṛtanyatáḥ ||

Translation

കുലംതോറും മഘവൻ പര്യടനം ചെയ്യുന്നു; വൃഷഭനായി അവൻ ജനങ്ങളുടെ ധേനുക്കളെ (ഗോവൃന്ദങ്ങളെ) പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ആരുടെ സവനങ്ങളിൽ ശക്രൻ ആനന്ദിക്കുന്നുവോ—അവൻ തീക്ഷ്ണ സോമങ്ങളാൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവരെ ജയിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विशम्: clan, settlement
• विशम्: कर्म (गन्तव्य/पर्यायशयनस्य विषयः)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक: विश्/विश्- ‘कुल/जनसमूह’)

• विशम्: each clan (repeated for distributive sense)
• विशम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• मघवा: the bountiful one (Indra)
• मघवा: कर्तृ
• Type: Noun (epithet)
• Root: मघवन् (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)

• परि: around, all about
• परि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• अशायत: lay down, reclined
• अशायत: क्रिया (कर्तृ: मघवा)
• Type: Verb
• Root: शी/शय् (धातु: √शी ‘to lie, recline’)

• जनानाम्: of the people
• जनानाम्: सम्बन्ध (अवचाकशत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• धेनाः: milch-cows
• धेनाः: कर्तृ (अवचाकशत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• अव: down, forth
• अव: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• चाकशत्: appeared forth, shone out
• चाकशत्: क्रिया (कर्तृ: धेनाः)
• Type: Verb
• Root: कश्/चक्ष् (धातु: √कश्/√चक्ष् ‘to appear, shine, be visible’; वैदिक रूप)

• वृषा: the bull (Indra)
• वृषा: कर्तृ (अन्तर्निहितः/सम्बोधन-भावः)
• Type: Noun (epithet)
• Root: वृषन्/वृष (प्रातिपदिक; ‘bull’, इन्द्रस्य विशेषणम्)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अह: indeed, surely
• अह: —
• Type: Indeclinable (particle)
• Root: अह (निपात; वैदिक)

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य नाम)

• सवनेषु: in the Soma-pressings (ritual sessions)
• सवनेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: सवन (प्रातिपदिक)

• रण्यति: delights, rejoices
• रण्यति: क्रिया (कर्तृ: शक्रः)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु: √रम् ‘to delight’; वैदिक वर्तमान-रूप ‘रण्यति’)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तीव्रैः: with strong, sharp
• तीव्रैः: करण
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)

• सोमैः: Soma-draughts
• सोमैः: करण
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• सहते: overcomes, withstands
• सहते: क्रिया (कर्तृ: सः)
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु: √सह् ‘to overcome, withstand’)

• पृतन्यतः: of the one who is fighting; of the battling (foe)
• पृतन्यतः: सम्बन्ध/कर्म-सम्बन्ध (यस्य सहते)
• Type: Participle (present active)
• Root: पृतन्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पृतन्/पृतन्य् ‘to fight, wage battle’)