Rig Veda 10.29.4 — Mandala 10, Sukta 29, Mantra 4

Sukta 10.29

Devata: Indra (with Mitra as comparative archetype of truth-harmony)

Chandas: Trishtubh (probable; confirm by metrical count)

Samhita Patha (Devanagari)

कदु द्युम्नमिन्द्र त्वावतो नॄन्कया धिया करसे कन्न आगन् । मित्रो न सत्य उरुगाय भृत्या अन्ने समस्य यदसन्मनीषाः ॥

Transliteration

kád u dyumnám indra tvā́vato nṝ́n káyā dhiyā́ karase kán na ā́gan | mitró ná satyá urugāya bhṛtyā́ anné samasya yád ásan manīṣā́ḥ ||

Translation

ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെവരായ നരന്മാർക്കു ആ ദ്യുമ്നം (തേജോബലം) എപ്പോൾ വരും? ഏതു ധിയാ (പ്രേരിത ചിന്ത)കൊണ്ട് നീ അതിനെ രൂപപ്പെടുത്തും, ഞങ്ങളിലേക്കു എപ്പോൾ എത്തും? സത്യ മിത്രനെപ്പോലെ, ഉരുഗായ (വിശാലഗതിയുള്ളവൻ) നീ പോഷണത്തിൽ സേവകനായി സഹായകനാകുന്നു—ഞങ്ങളുടെ മനീഷകൾ (പ്രേരിത ബുദ്ധികൾ) യജ്ഞത്തിന്റെ അന്നം (പോഷക അർപ്പണം) കൂടെ യോജിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ.

Word by Word

• कदु: when indeed?
• कदु: Adhikaraṇa (काल-प्रश्न) / अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: कदु (प्रश्नाव्यय) अथवा कदा + उ

• द्यु॒म्नम्: splendour, glory
• द्यु॒म्नम्: Karma
• Type: Noun
• Root: द्यु॒म्न (प्रातिपदिक) < द्युत्/द्युत् (दीप्तौ) भाव/फल

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• त्वावतः: of those who have you (as helper), your followers
• त्वावतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: त्वावत् (प्रातिपदिक) < त्वा (सर्वनाम) + वत्

• नॄन्: men, heroes
• नॄन्: Karma
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• कया: by which?
• कया: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धिया: by thought, by insight
• धिया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• करसि: you make, you do
• करसि: Kriyā
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• अय: indeed, pray (particle)
• अय: अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: अय (अव्यय/निपात) — पदपूरण/उद्गार

• कन्नु: how then?
• कन्नु: अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: किम् + नु (निपात) → कन्नु

• आगन्: they came, they arrived
• आगन्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + आ (उपसर्ग)

• मित्रः: Mitra; a friend
• मित्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• सत्यः: true, faithful
• सत्यः: Kartā (विशेषण-भाव)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• उरुगाय: O wide-sung one (far-famed)
• उरुगाय: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: उरुगाय (प्रातिपदिक) < उरु + गाय (गै/गाय् ‘गाने/स्तुतौ’ से) बहुव्रीहि

• भृत्या: servants, dependants
• भृत्या: Kartā
• Type: Noun
• Root: भृत्य (प्रातिपदिक) < भृ (धातु) ‘to bear/support’ से

• अन्ने: in food, in nourishment
• अन्ने: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)

• समस्य: of the equal, impartial one
• समस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: समस् (प्रातिपदिक) ‘equal’

• यत्: which, that which
• यत्: Karma/सम्बन्ध (यद्-सम्बन्ध)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• असन्: they were
• असन्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) ‘to be’

• मनीषाः: thoughts, wise intentions
• मनीषाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मनीषा (प्रातिपदिक)