Rig Veda 10.120.8: Mandala 10, Sukta 120, Mantra 8

Sukta 10.120

Rishi: Bṛhaddiva Ātharvaṇa (traditional attribution for RV 10.120)

Devata: Indra (victorious luminous Mind-force; opener of the doors/cave)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable for RV 10.120; requires full metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

इमा ब्रह्म बृहद्दिवो विवक्तीन्द्राय शूषमग्रियः स्वर्षाः । महो गोत्रस्य क्षयति स्वराजो दुरश्च विश्वा अवृणोदप स्वाः ॥

Transliteration

imā́ brahmá bṛháddivo vivaktī́ndrāya śūṣám agriyáḥ svàrṣāḥ | mahó gótrasya kṣayati svàrājo dúraś ca víśvā avṛṇod ápa svā́ḥ ||

Translation

വിശാല ദ്യൗവിന്റെ ഈ ബ്രഹ്മ (മന്ത്രങ്ങൾ) വേർതിരിച്ച് ഇന്ദ്രനു ശൂഷ (ഉത്കട തേജസ്) സമർപ്പിക്കുന്നു—സ്വർ-ലോകങ്ങളുടെ അഗ്രവിജയി, സ്വർഷാ യ്ക്ക്. സ്വരാജൻ മഹത്തായ ഗോത്രത്തിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാ വാതിലുകളും തുറന്ന്, തന്റെതായ തടസ്സം നീക്കിക്കളഞ്ഞു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इमाः: these
• इमाः: Karma (object of ‘विवक्ति’)
• Type: Pronoun (Demonstrative)
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्म: sacred utterance; hymn
• ब्रह्म: Karma (apposition to ‘इमाः’ as what is being uttered/assigned)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• बृहत्: great
• बृहत्: Karma (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven
• दिवः: Sambandha (genitive relation with ‘बृहत्’/‘ब्रह्म’)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• विवक्ति: utters; proclaims
• विवक्ति: Kriyā (finite verb)
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचँ) + वि-

• इन्द्राय: for Indra
• इन्द्राय: Sampradāna (recipient)
• Type: Noun (Proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• शूषम्: strength; might
• शूषम्: Karma (object; what is set forth/assigned)
• Type: Noun
• Root: शूष (प्रातिपदिक)

• अग्रियः: foremost
• अग्रियः: Kartā (implied subject: the foremost one)
• Type: Adjective
• Root: अग्रिय (प्रातिपदिक)

• स्वर्षाः: winning the sun/light; bringing heaven’s light
• स्वर्षाः: Kartā (implied subject, epithet)
• Type: Adjective/Noun (epithet)
• Root: स्वर्षा (प्रातिपदिक; ‘स्वर्’ + ‘षा/सा’)

• महो: of the great
• महो: Sambandha (genitive with ‘गोत्रस्य’ as a genitive chain)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• गोत्रस्य: of the cow-pen; of the enclosure (of cows)
• गोत्रस्य: Sambandha (genitive with ‘क्षयति’—domain/possession)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)

• क्षयति: dwells; rules; holds sway
• क्षयति: Kriyā (finite verb)
• Type: Verb
• Root: √क्षि (क्षि/क्षय् ‘to dwell, rule, possess’)

• स्वराजः: the self-ruling one
• स्वराजः: Kartā (subject of ‘क्षयति’)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: स्वराज् (प्रातिपदिक)

• दुरः: doors; gates
• दुरः: Karma (object of ‘अवृणोत्’)
• Type: Noun
• Root: दुर्/द्वार् (प्रातिपदिक; ‘दुर्’ = door, gate)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• विश्वाः: all
• विश्वाः: Karma (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• अवृणोत्: opened; unbarred
• अवृणोत्: Kriyā (finite verb)
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणोति ‘to choose/open’) + अव-

• अप: away; off
• अप: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: अप

• स्वाः: own; belonging to oneself
• स्वाः: Karma (qualifier: ‘their/own’ doors)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: स्व (प्रातिपदिक)