Rig Veda 10.104.9: Mandala 10, Sukta 104, Mantra 9

Sukta 10.104

Devata: Indra (Vṛtra-slayer; also the presiding ‘one god’ wakeful over the Waters)

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in Anukramaṇī/meter index)

Samhita Patha (Devanagari)

अपो महीरभिशस्तेरमुञ्चोऽजागरास्वधि देव एकः । इन्द्र यास्त्वं वृत्रतूर्ये चकर्थ ताभिर्विश्वायुस्तन्वं पुपुष्याः ॥

Transliteration

apó mahī́r abhíśaster amuñco ’jā́garāsv ádhi devá ékaḥ | índra yā́s tvaṃ vṛtra-tū́rye cákartha tā́bhir viśvā́yus tanvàṃ pupuṣyāḥ ||

Translation

നീ മഹത്തായ ജലങ്ങളെ അഭിശസ്തി (പീഡനം/അടിച്ചമർത്തൽ)യിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു; ഏകദേവൻ സ്വധയിൽ ജാഗരിതനായി അവയുടെ മേൽ നിലകൊണ്ടു. ഹേ ഇന്ദ്ര, വൃത്ര-യുദ്ധത്തിൽ നീ ഏതു ജലശക്തികളാൽ പ്രവർത്തിച്ചുവോ—അവയാൽ തന്നെ സർവായു (വിശ്വ-ജീവൻ) നിറഞ്ഞ നിന്റെ തനുവിനെ പോഷിപ്പിക്കുമാറാകട്ടെ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अपः: the waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• महीः: great
• महीः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक; मह् ‘to be great’ से) / महत्-सम्बद्ध

• अभिशस्तेः: from the imprecation/accusation (curse)
• अभिशस्तेः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अभिशस्ति (प्रातिपदिक) < अभि-शंस् ‘to curse/accuse’

• अमुञ्चः: you released
• अमुञ्चः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु) ‘to release’

• अजागराः: unsleeping, ever-wakeful
• अजागराः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जागर्/जागृ (धातु) ‘to be awake’ + अ- (निषेध/अभाव) → ‘not sleeping’

• स्वधि: by your own power, of yourself
• स्वधि: करण (भावे साधन/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वधि (अव्यय/निपात; ‘by one’s own power/impulse’)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) < दिव् ‘to shine’

• एकः: alone, single
• एकः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• याः: which (those)
• याः: (सम्बन्ध/अन्वय)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृत्रतूर्ये: in the Vṛtra-overcoming contest/battle
• वृत्रतूर्ये: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वृत्रतूर्य (प्रातिपदिक; वृत्र + तूर्य ‘overcoming/contest, victory’)

• च: and
• च: (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• चकर्थ: you have done, you accomplished
• चकर्थ: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) ‘to do, make’

• ताभिः: with those (deeds/helps; lit. with those [f.])
• ताभिः: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विश्वायुः: having all life, life-extending (for all)
• विश्वायुः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्वायु (प्रातिपदिक; विश्व + आयु ‘life, lifetime’)

• तन्वम्: the body, person
• तन्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• पुपुष्याः: may you make prosper / may you nourish
• पुपुष्याः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पुष् (धातु) ‘to thrive, make prosper, nourish’