Rig Veda 1.93.3 — Mandala 1, Sukta 93, Mantra 3

Sukta 1.93

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.93)

Devata: Agniṣomā (dual deity: Agni and Soma together)

Chandas: Triṣṭubh (probable for this section of the hymn)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्नीषोमा य आहुतिं यो वां दाशाद्धविष्कृतिम् । स प्रजया सुवीर्यं विश्वमायुर्व्यश्नवत् ॥

Transliteration

agnī́ṣomā yá āhútiṃ yó vāṃ dā́śādd havíṣkṛtim | sá prajā́yā su-vī́ryaṃ víśvam ā́yur ví aśnavat ||

Translation

അഗ്നി–സോമാ, ആരെങ്കിലും നിങ്ങള്ക്ക് ആഹുതി അർപ്പിക്കുന്നുവോ, ആരെങ്കിലും വാംക്ക് ഹവിഷ്കൃതി—വിധിപൂർവ്വം രൂപപ്പെടുത്തിയ ഹവിസ്സർപ്പണം നല്കുന്നുവോ, അവൻ പ്രജയാ (സന്തതി/വർദ്ധന) സഹിതം സുവീര്യം പ്രാപിക്കുകയും വിശ്വമായുഃ—ജീവിതത്തിന്റെ സമഗ്ര വ്യാപ്തിയിലേക്കു എത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

Word by Word

• अग्नीषोमा: O Agni and Soma
• अग्नीषोमा: सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ (सन्दर्भतः)
• Type: Noun
• Root: अग्नि- + सोम- (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आहुतिम्: oblation
• आहुतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आ-हु (धातु) → आहुति- (कृदन्त/स्त्रीप्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाम्: to you two / of you two
• वाम्: सम्प्रदान/सम्बन्ध (द्वयर्थकः: ‘to you two’/‘of you two’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• दाशात्: has offered
• दाशात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दाश् (धातु; ‘to offer, present, worship’)

• हविष्कृतिम्: the oblation-preparation / offering-arrangement
• हविष्कृतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हविस्- + कृति- (प्रातिपदिक); समास: हविः-कृति (‘preparation/arrangement of oblation’)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रजया: with offspring
• प्रजया: करण (साधन) / सहार्थ (by/with offspring)
• Type: Noun
• Root: प्रजा- (प्रातिपदिक)

• सुवीर्यम्: good heroism / excellent manly power
• सुवीर्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सु- (उपसर्ग/उपपद) + वीर्य- (प्रातिपदिक)

• विश्वम्: all (of it), the whole
• विश्वम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस्- (प्रातिपदिक)

• वि: apart, fully, widely (intensifier)
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• अश्नवत्: attained, reached, obtained
• अश्नवत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु; ‘to attain, reach, obtain’)