Rig Veda 1.181.9: Mandala 1, Sukta 181, Mantra 9

Sukta 1.181

Rishi: Agastya Māna (traditional; confirm via Anukramaṇī)

Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युवां पूषेवाश्विना पुरंधिरग्निमुषां न जरते हविष्मान् । हुवे यद्वां वरिवस्या गृणानो विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥

Transliteration

yuvāṃ pūṣevāśvinā puraṃdhir agnim uṣāṃ na jarate haviṣmān | huve yad vāṃ varivasyā gṛṇāno vidyām eṣaṃ vṛjanaṃ jīra-dānum ||

Translation

ഹേ അശ്വിന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും പൂഷനെപ്പോലെ പുരന്ധി (പരിപൂരണമെത്തിക്കുന്ന ശക്തി) ആകുന്നു; ഉഷസ്സിനെപ്പോലെ ഹവിഷ്മാൻ (ഹവിഷ് ധാരകൻ) വേണ്ടി നിങ്ങൾ ജരിക്കുകയില്ല. ഞാൻ പാത വിശാലമാക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, നിങ്ങളെ പുകഴ്ത്തി, നിങ്ങളെ ഹുവെ ചെയ്യുമ്പോൾ—പ്രേരകമായ ഏഷ (അന്വേഷണം)യും വിജയകരമായ വ്രജനം (തടസ്സഭേദന-ജയം)യും ഞങ്ങൾ അറിയുകയും, ജീരദാനു (വേഗം ദാനം ചെയ്യുന്ന) അനുഗ്രഹം നേടുകയും ചെയ്യട്ടെ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• युवाम्: you two
• युवाम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पूषा: Pūṣan
• पूषा: कर्तृ (उपमान-कर्तृ) / संबोधनार्थ-उपमान
• Type: Noun
• Root: पूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• अश्विना: O Aśvins
• अश्विना: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (देवनाम-प्रातिपदिक)

• पुरंधिः: bounty, liberality (personified)
• पुरंधिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पुरंधि (स्त्री-प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni (fire)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• उषाम्: Uṣas (Dawn)
• उषाम्: कर्म (उपमेय-ग्रहण) / उपमान-संबन्ध
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• जरते: wanes, grows old
• जरते: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जॄ/जर् (धातु: जॄ—‘क्षय/जीर्णभावे’, वैदिक प्रयोग ‘to wane, grow old’)

• हविष्मान्: the oblation-bearing (one)
• हविष्मान्: कर्तृ (जरते इत्यस्य) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: हविष्मत् (प्रातिपदिक; ‘having oblation’)

• हुवे: I invoke
• हुवे: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हू (धातु: √हू ‘to call, invoke’)

• यत्: when, since
• यत्: —
• Type: Indeclinable/Relative
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / अव्ययीभाव-सम्बन्ध

• वाम्: of you two / you two
• वाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) / कर्म (यदि हुवे-सम्बन्धे)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वरिवस्या: service, worship
• वरिवस्या: कर्तृ (गृणानः इत्यस्य भाव/उद्देश्य) / हेत्वर्थ
• Type: Noun
• Root: वरिवस्य (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘service, worship, seeking wide space/favor’)

• गृणानः: praising, singing
• गृणानः: कर्तृ (हुवे इत्यस्य) सह-विशेषण
• Type: Participle
• Root: √गॄ/गृ (धातु: √गृ ‘to sing, praise’)

• विद्याम: may we know/find
• विद्याम: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु: √विद् ‘to know, find’)

• एषम्: this one; the sought one
• एषम्: कर्म (विद्यामेति) / विशेष्य
• Type: Adjective/Noun
• Root: एष (प्रातिपदिक; ‘this/that one’, वैदिक ‘swift one’ भी)

• वृजनम्: the hostile band / distress
• वृजनम्: कर्म (विद्यामेति) / अपायार्थ-लक्ष्य
• Type: Noun
• Root: वृजन (नपुं.-प्रातिपदिक; ‘enclosure, community; distress/hostile band’ वैदिक)

• जीरदानुम्: with wasting/weakening flow; (epithet) ‘Jīradānu’
• जीरदानुम्: विशेषण (वृजनम्/एषम् प्रति) / कर्म
• Type: Adjective
• Root: जीरदानु (बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रातिपदिक; जीर ‘wasting/decaying’ + दानु ‘stream/flow; demon-name’ वैदिक) अथवा ‘जीर’ + ‘दानु’ = ‘whose flow is swift/old’ (वैदिक विशेषण)