Rig Veda 1.166.15 — Mandala 1, Sukta 166, Mantra 15

Sukta 1.166

Rishi: Agastya (traditional); internal mention of a kāru with Māndārya lineage/epithet

Devata: Maruts

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

एष वः स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥

Transliteration

eṣá vaḥ stómo maruta iyáṃ gī́r māndāryásya mānyásya kāróḥ | eṣā́ yāsīṣṭa tanvé vayā́ṃ vidyā́m eṣáṃ vṛjánam jī́ra-dānum ||

Translation

ഹേ മരുതുകളേ, ഇതാണ് നിങ്ങളുടെ സ്തോമം; ഇത് മാന്യനായ കാരു (സ്തുതികാരൻ)ന്റെ ഗീർ (ഗാനം) ആകുന്നു. ഇതിലൂടെ നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ തന്വേ (ദേഹധാരി അസ്തിത്വ)യിലേക്കു വയം (പോഷണം/ബലം) കൊണ്ടു വരിക; അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഈ വൃജന (സംഘർഷ-ക്ഷേത്രം) അറിയുകയും അതിനെ അധീനമാക്കുകയും ചെയ്ത്, ജീരദാനു (ദാനത്തിൽ ദീർഘകാലം ദൃഢൻ) ആയ ദാതാവിനെ നേടുകയും ചെയ്യട്ടെ.

Word by Word

• एषः: this (is)
• एषः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वः: of you / your
• वः: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्तोमः: hymn of praise
• स्तोमः: Kartā
• Type: Noun
• Root: स्तोम (प्रातिपदिक) < √स्तु (स्तवने)

• मरुतः: O Maruts
• मरुतः: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• इयम्: this
• इयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गीः: song, hymn
• गीः: Kartā
• Type: Noun
• Root: गीर्/गिर् (प्रातिपदिक) < √गॄ/गै (गायने/स्तुतौ)

• मन्दार्यस्य: of the gladdening/joy-giving (one)
• मन्दार्यस्य: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: मन्दार्य (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘मन्दार’ + य)

• मान्यस्य: of the worthy of honor
• मान्यस्य: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: मान्य (कृदन्त-विशेषण) < √मन् (मानने) + य

• कारोः: of the singer/poet
• कारोः: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: कारु (प्रातिपदिक) < √कृ (करणे) (कारु = कवि/स्तोता)

• एषा: this (she/it)
• एषा: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यासीष्ट: may you go / do you go
• यासीष्ट: Kartā
• Type: Verb
• Root: √या (गत्यर्थे)

• तन्वे: for (your) body/self
• तन्वे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• वयाम्: vigor, strength
• वयाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वय (प्रातिपदिक; ‘वय’ = बल/शक्ति/जीवन-शक्ति) अथवा ‘वयस्’ (बल/यौवन) का वैदिक रूप

• विद्याम: may we know / may we find
• विद्याम: Kartā
• Type: Verb
• Root: √विद् (ज्ञाने)

• एषम्: this
• एषम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृजनम्: enclosure/settlement; (also) battle/host (contextual)
• वृजनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वृजन (प्रातिपदिक)

• जीरदानुम्: swift-giving / bountiful (epithet)
• जीरदानुम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: जीरदानु (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास; जीर ‘शीघ्र/जीर्ण’ + दानु ‘दान/उदारता’ अथवा ‘दानु’ = दानव/प्रवाह)