Rig Veda 1.144.7: Mandala 1, Sukta 144, Mantra 7

Sukta 1.144

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अग्ने जुषस्व प्रति हर्य तद्वचो मन्द्र स्वधाव ऋतजात सुक्रतो । यो विश्वतः प्रत्यङ्ङसि दर्शतो रण्वः संदृष्टौ पितुमाँ इव क्षयः ॥

Transliteration

ágnē juṣásva práti harya tád váco mándra svadhā́va ṛtá-jāta súkrato | yó viśvátas prátyáṅ ási darśató raṇváḥ sáṃdṛṣṭau pitumā́ṃ iva kṣáyaḥ ||

Translation

ഹേ അഗ്നേ, ഈ വചനം ജുഷസ്വ—ആനന്ദത്തോടെ സ്വീകരിക്ക; അതിലേക്കു തിരിയുക, ഹേ മന്ദ്ര, സ്വധാവാൻ, ഋതജാത, ശുക്രതു. സർവ്വദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന, ദർശനീയനും രണ്വനും ആയ നീ—ദൃഷ്ടികളുടെ സംഗമത്തിൽ പിതുമാൻ (പോഷണസമ്പന്ന) വാസസ്ഥലംപോലെ ക്ഷയ (ആശ്രയം) ആകുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि-

• जुषस्व: take pleasure in / accept
• जुषस्व: क्रिया (आह्वान)
• Type: Verb
• Root: √जुष् (सेवने/प्रीतौ)

• प्रति: towards; in response
• प्रति: उपपद (दिशा/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• हर्य: hasten / come eagerly
• हर्य: क्रिया (आह्वान)
• Type: Verb (imperative, Vedic)
• Root: √हृ (हरणे) / हरि- (हरित्/हरि)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद्-

• वचः: word; utterance; hymn
• वचः: कर्म
• Type: Noun
• Root: वचस्-

• मन्द्र: O gladdening/pleasant one
• मन्द्र: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative)
• Root: मन्द्र-

• स्वधावः: O possessor of svadhā (inherent power/ritual potency)
• स्वधावः: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative)
• Root: स्वधा-वत् (स्वधा + वत्)

• ऋतजात: O born of ṛta (cosmic order)
• ऋतजात: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative)
• Root: ऋत-जात (जात < √जन्)

• सुक्रतो: O of good resolve/wisdom
• सुक्रतो: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative)
• Root: सु-क्रतु-

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद्-

• विश्वतः: from all sides; on every side
• विश्वतः: अधिकरण (व्याप्ति/दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वतः

• प्रत्यङ्: facing towards; turned to
• प्रत्यङ्: अधिकरण (दिशा)
• Type: Adjective/indeclinable (directional)
• Root: प्रत्यञ्च्-

• असि: you are
• असि: क्रिया (सम्बन्धवाक्ये)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भुवि)

• दर्शतः: visible; splendid to behold
• दर्शतः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दर्शत- (from √दृश्)

• रण्वः: delightful; charming
• रण्वः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: रण्व-

• संदृष्टौ: in the two sights/visions; in the two appearances
• संदृष्टौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: संदृष्टि- (सम् + √दृश्)

• पितुमान्: possessing nourishment/food (pitu)
• पितुमान्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पितु-मान्

• इव: like; as
• इव: उपमान-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• क्षयः: dwelling; abode; home
• क्षयः: कर्तृ (उपमेय)
• Type: Noun
• Root: क्षय- (from √क्षि ‘निवासे/क्षये’)