Rig Veda Sukta 110
Mandala 1Sukta 1109 Mantras

Sukta 110

Sukta 1.110

Devata

Ṛbhavaḥ (primary); verse frames sacrificial craft and satisfaction of the artisan-deities

Chandas

Jagatī (probable; longer cadence typical of Ṛbhu hymns)

ഈ സൂക്തം ദിവ്യ ശില്പി-സഹോദരന്മാരായ ഋഭുക്കളെ സ്തുതിക്കുന്നു. യാഗപ്രവർത്തിയെ പരിപൂർണമാക്കാനും അളക്കാനും പുതുക്കാനും കഴിയുന്ന അവരുടെ ശക്തിയെ ‘മധുര’മായ പ്രചോദിത അർപ്പണമായി പാടുന്നു. നിർമ്മിത പാത്രങ്ങൾ, അളന്നിടം, സ്വാഹാ സമയത്തെ തൃപ്തി എന്നീ ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെ, ഋഭുക്കളോടും (ഋഭുമാനനായ ഇന്ദ്രനോടും) ദീപ്തമായ ദാനങ്ങൾ, കീർത്തി, സമൃദ്ധി എന്നിവ നൽകണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനം ആശീർവാദം സർവ്വലോകീയ ഗീതസമൂഹത്തിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു—മിത്ര-വരുൺ, അദിതി, സിന്ധു, ഭൂമി, ദ്യൗസ്—അങ്ങനെ യാഗം സർവ്വതോഭദ്രമായി പിന്തുണ ലഭിക്കുന്നതാകുന്നു.

Mantras

Mantra 1

ततं मे अपस्तदु तायते पुनः स्वादिष्ठा धीतिरुचथाय शस्यते । अयं समुद्र इह विश्वदेव्यः स्वाहाकृतस्य समु तृप्णुत ऋभवः ॥

ഞാൻ വിരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ കർമ്മം—അതേ തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും വ്യാപിക്കുന്നു; ഉച്ചാരണസ്തോത്രത്തിനായി ഏറ്റവും മധുരമായ പ്രേരിത ധീ (ധീതി) പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ ഈ വിശ്വദേവമയ മണ്ഡലത്തിൽ സമുദ്രം നിലകൊള്ളുന്നു; ഹേ ഋഭുക്കളേ, ‘സ്വാഹാ’ എന്ന വിളിയോടെ അർപ്പിച്ച ഹവിസ്സാൽ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തരാകുവിൻ.

Mantra 2

आभोगयं प्र यदिच्छन्त ऐतनापाकाः प्राञ्चो मम के चिदापयः । सौधन्वनासश्चरितस्य भूमनागच्छत सवितुर्दाशुषो गृहम् ॥

വിശാലമായ ഭോഗവും പരിപൂർണ്ണതയും തേടി, അപക്വരായ (എങ്കിലും ആകാംക്ഷയുള്ള) അവർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; എന്റെ ചില ജലധാരകളും പുറത്തോട്ടു ഒഴുകി. പിന്നെ സൗധന്വനന്മാരായ (ഋഭുക്കൾ), തങ്ങളുടെ സിദ്ധമായ ഗതിയുടെ വിപുലതകൊണ്ട്, ദാനം സ്വീകരിക്കുന്ന ദാതാവായ സവിതാവിന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തി.

Mantra 3

तत्सविता वोऽमृतत्वमासुवदगोह्यं यच्छ्रवयन्त ऐतन । त्यं चिच्चमसमसुरस्य भक्षणमेकं सन्तमकृणुता चतुर्वयम् ॥

ആ സവിതൃ (സവിതാവ്) നിങ്ങളിൽ അമൃതത്വം ശ്വസിപ്പിച്ചു—ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു രഹസ്യദാനം—നിങ്ങൾ സത്യത്തിന്റെ ശ്രവണത്തെ പ്രസ്ഫുടമാക്കിക്കൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ. അശുരന്റെ ഭോഗപാത്രമായ ആ ഏക ചമസത്തെയും നിങ്ങൾ നാല്മടങ്കൽ രൂപമായി നിർമ്മിച്ചു.

Mantra 4

विष्ट्वी शमी तरणित्वेन वाघतो मर्तासः सन्तो अमृतत्वमानशुः । सौधन्वना ऋभवः सूरचक्षसः संवत्सरे समपृच्यन्त धीतिभिः ॥

ശരിയായ ആശ്രയസ്ഥാനം കണ്ടെത്തി, അതീതമായി കടന്നുപോകുന്ന ശക്തിയാൽ, ഗായകർ—മർത്ത്യരായിട്ടും—അമൃതത്വം പ്രാപിച്ചു. സൗധാന്വന ഋഭുക്കൾ, സൂര്യദൃഷ്ടിയുള്ളവർ, വർഷചക്രത്തിൽ തങ്ങളുടെ ധീതികളുമായി (പ്രേരിത പ്രകാശ-ബുദ്ധി) പൂർണ്ണമായി ഏകീഭവിച്ചു.

Mantra 5

क्षेत्रमिव वि ममुस्तेजनेनँ एकं पात्रमृभवो जेहमानम् । उपस्तुता उपमं नाधमाना अमर्त्येषु श्रव इच्छमानाः ॥

ഒരു വയൽ അളക്കുന്നതുപോലെ, അളവുകയറുകൊണ്ട് ഋഭുക്കൾ ആ ഒരേയൊരു വിറയുന്ന പാത്രത്തെ അളന്ന് വിഭജിച്ചു. സ്തുതിക്കപ്പെട്ടവർ, പരമ ഉപമയിലേക്കു (ശ്രേഷ്ഠ സാദൃശ്യമിലേക്കു) പരിശ്രമിച്ച്, അമർത്ത്യരിൽ അക്ഷയ ശ്രവസ് (യശസ്) ആഗ്രഹിച്ചു.

Mantra 6

आ मनीषामन्तरिक्षस्य नृभ्यः स्रुचेव घृतं जुहवाम विद्मना । तरणित्वा ये पितुरस्य सश्चिर ऋभवो वाजमरुहन्दिवो रजः ॥

അന്തരിക്ഷത്തിലെ നൃശക്തികൾക്കായി—ഞങ്ങളുടെ മണീഷാ (പ്രേരിത ബുദ്ധി)യിലേക്കു—വിദ്മനാ (ജ്ഞാനം)കൊണ്ട്, സ്രുചിയിൽ ഘൃതംപോലെ ശുദ്ധ സമൃദ്ധി ഹവിക്കുന്നു. തരണിത്വാ (കടന്നുപോകുന്ന ശക്തി)കൊണ്ട് പിതാവിനെ ആശ്രയിച്ച ആ ഋഭുക്കൾ വാജത്തിൽ आरोഹിച്ച്, ദിവ്യമായ പ്രകാശസ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ രജസ്സിലേക്കു ഉയർന്നു.

Mantra 7

ऋभुर्न इन्द्रः शवसा नवीयानृभुर्वाजेभिर्वसुभिर्वसुर्ददिः । युष्माकं देवा अवसाहनि प्रियेऽभि तिष्ठेम पृत्सुतीरसुन्वताम् ॥

ഋഭു ഞങ്ങൾക്ക് ഇന്ദ്രനായി വരട്ടെ—ശവസിൽ (ബലത്തിൽ) പുതുമയോടെ; ഋഭു വാജങ്ങളാലും വസുക്കളാലും ഞങ്ങൾക്ക് സത്യധനനിധി ദാനം ചെയ്യട്ടെ. ദേവന്മാരേ, യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രിയദിനത്തിൽ നിങ്ങളുടെ അവസാ (സഹായം)കൊണ്ട്, സോമം പിഴിയാത്തവരുടെ ശത്രുപ്രഹാരങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് ഞങ്ങൾ ഉറച്ചുനിൽക്കട്ടെ.

Mantra 8

निश्चर्मण ऋभवो गामपिंशत सं वत्सेनासृजता मातरं पुनः । सौधन्वनासः स्वपस्यया नरो जिव्री युवाना पितराकृणोतन ॥

ചർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഋഭുക്കൾ ഗാവിനെ രൂപപ്പെടുത്തി; വത്സത്തോടു ചേർത്ത് മാതാവിനെ വീണ്ടും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. ഹേ സൗധന്വന നരന്മാരേ, സ്വപസ്യാ (സുശില്പം)കൊണ്ട് നിങ്ങൾ രണ്ടു പിതാക്കളെയും വീണ്ടും യുവാക്കളാക്കി—ജീവ്രീയും മറ്റൊരാളെയും.

Mantra 9

वाजेभिर्नो वाजसातावविड्ढ्यृभुमाँ इन्द्र चित्रमा दर्षि राधः । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥

വാജങ്ങളുടെ ശക്തികളാൽ, വാജത്തിന്റെ ജയത്തിൽ ഞങ്ങളെ സഹായിക്കേണമേ; ഋഭു-ശക്തിയിൽ സമൃദ്ധനായ ഇന്ദ്രനേ, ഞങ്ങൾക്ക് ദീപ്തമായ ദാനം ദർശിപ്പിക്ക. അതിനെ ഞങ്ങൾക്ക് മിത്രനും വരുണനും മഹിമപ്പെടുത്തട്ടെ; അദിതി, സിന്ധു (അസ്തിത്വത്തിന്റെ നദി), പൃഥിവി, ദ്യൗ (ആകാശം) എന്നിവയും കൂടെ.

Frequently Asked Questions

The Ṛbhus are divine artisan-deities praised for extraordinary skill—measuring, shaping, and renewing sacred forms. In this hymn they are invited to accept the offering and bless the sacrificer with prosperity and fame.

The imagery teaches that the sacrifice must be made with right measure and precision. The Ṛbhus’ craftsmanship becomes a symbol for perfecting the ritual so it can yield lasting, ‘immortal’ results.

Svāhā marks the oblation as properly offered into the fire. The hymn explicitly asks the Ṛbhus to be fully satisfied with what is ‘svāhā-made,’ meaning correctly consecrated and ritually complete.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App