Shloka 1

महोदरवधः

The Slaying of Mahodara

Devanagari script

हन्यमानेबलेतूर्णमन्योन्यंतेमहामृथे ।सरसीवमहाघर्मेसोपक्षीणेबभूवतुः ।।6.98.1।।

Transliteration

hanyamāne bale tūrṇam anyonyaṃ te mahāmṛdhe |

sarasīva mahāgharme sopakṣīṇe babhūvatuḥ ||6.98.1||

Translation

ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ സൈന്യങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പരസ്പരം നശിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അവ വേനലിന്റെ കഠിനചൂടിൽ ജലം ക്ഷയിച്ച തടാകങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി.

Word by Word

• हन्यमाने: while (it was) being slain
• हन्यमाने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: √han (हन् धातु) + śānac (शानच्)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle); नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (loc.), एकवचन (sg.)

• बले: in the army
• बले: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: bala (बल प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (loc./अधिकरण), एकवचन (sg.)

• तूर्णम्: swiftly
• तूर्णम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tūrṇam (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अन्योन्यम्: mutually, one another
• अन्योन्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: anyonya (अन्योन्य प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव/क्रियाविशेषणवत् प्रयोग; अव्ययार्थे द्वितीया एकवचन (acc. used adverbially)

• ते: those two
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (nom.), द्विवचन (dual)

• महामृधे: in the great battle
• महामृधे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā + mṛdha (मृध्/मृध प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास; स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (loc.), एकवचन (sg.)

• सरसी: (two) lakes
• सरसी: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: sarasī (सरसी प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (nom.), द्विवचन (dual)

• इव: like
• इव: Upamādyotaka (उपमाद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक निपात (particle of comparison)

• महाघर्मे: in great heat (midsummer)
• महाघर्मे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā + gharma (घर्म प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास; पुल्लिङ्ग (m.), सप्तमी विभक्ति (loc.), एकवचन (sg.)

• सोपक्षीणे: when (water) had diminished
• सोपक्षीणे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: sa + upakṣīṇa (उपक्षीण प्रातिपदिक; upa-√kṣi)
• Form: स-उपसर्गयुक्त विशेषण; नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (loc.), एकवचन (sg.)

• बभूवतुः: became, appeared (as)
• बभूवतुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √bhū (भू धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन (dual), परस्मैपदम्

Context

In the major conflict, each one destroying the other army, it seemed like the mid-summer lakes totally lost its water.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse warns that unchecked violence rapidly exhausts collective strength; Dharma requires restraint and right purpose in the use of force.

What is the narrative situation?

A general battlefield description: both sides are inflicting heavy losses, and the armies are becoming depleted.

Which character virtue is emphasized?

Not a single character virtue, but the implied value of prudence—recognizing the cost of war and the need for disciplined action.