Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

Sarga 93: Rāvaṇa’s Grief and Fury after Indrajit’s Fall; Move to Slay Vaidehī and Ministerial Restraint

इत्येवंमैथिलींदृष्टवाविलपन्तींतपस्विनीम् ।रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशंगताम् ।।।।एतस्मिन्नन्तरेतस्यअमात्यःशीलवान् शुचिः ।सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंरक्षसेश्वरम् ।।।।निवार्यमाणःसचिवैरिदंवचनमब्रवीत् ।

ity evaṃ maithilīṃ dṛṣṭvā vilapantīṃ tapasvinīm | rohiṇīm iva candreṇa vinā graha-vaśaṃ gatām || etasminn antare tasya amātyaḥ śīlavān śuciḥ | supārśvo nāma medhāvī rāvaṇaṃ rakṣaseśvaram || nivāryamāṇaḥ sacivair idaṃ vacanam abravīt ||

ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുന്ന തപസ്വിനിയായ മൈഥിലിയെ കണ്ടപ്പോൾ—ചന്ദ്രൻ ഇല്ലാതെ ഗ്രഹവശത്തിലായ രോഹിണിയെപ്പോലെ—അതിനിടയിൽ ശുദ്ധനും ശീലവാനും മേധാവിയുമായ ‘സുപാർശ്വൻ’ എന്ന അമാത്യൻ, മറ്റു മന്ത്രിമാർ തടയാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും, രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണനോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

itithus
iti:
Sambandha (particle)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थ-अव्यय (quotative ‘thus’)
evamin this manner
evam:
Sambandha (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb ‘in this way’)
maithilīmMaithilī (Sītā)
maithilīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmaithilī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund) ‘having seen’
vilapantīmlamenting
vilapantīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi + lap (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘maithilīm’ इति विशेषण
tapasvinīmthe ascetic woman
tapasvinīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottapasvinī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ascetic woman’—apposition to maithilīm
rohiṇīmRohiṇī (star)
rohiṇīm:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootrohiṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ivalike
iva:
Sambandha (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (particle ‘like/as’)
candreṇaby the moon
candreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
vināwithout
vinā:
Sambandha (prepositional)
TypeIndeclinable
Rootvinā (अव्यय)
Formवियोगार्थ-अव्यय/उपपद (preposition ‘without’), तृतीया-सम्बन्ध
grahavaśamplanetary sway
grahavaśam:
Gati/Avadhi (गतिविशेष/अवस्था)
TypeNoun
Rootgraha + vaśa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ग्रहस्य वशः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘under the sway of a planet’
gatāmhaving fallen (into)
gatām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgam (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘gone/come to’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘maithilīm’ इति विशेषण
etasminin this
etasmin:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
antarein the interval
antare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootantara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in the meantime/interval’
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
amātyaḥminister
amātyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootamātya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
śīlavānvirtuous
śīlavān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśīlavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘amātyaḥ’ इति विशेषण
śuciḥpure
śuciḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuci (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘amātyaḥ’ इति विशेषण
supārśvaḥSupārśva
supārśvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsupārśva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
nāmaby name
nāma:
Sambandha (appositive marker)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formनामनिर्देशक-अव्यय (indeclinable ‘by name’)
medhāvīwise
medhāvī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmedhāvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘supārśvaḥ’ इति विशेषण
rāvaṇamRāvaṇa
rāvaṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
rākṣaseśvaramlord of the rākṣasas
rākṣaseśvaram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootrākṣasa + īśvara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (राक्षसानाम् ईश्वरः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘rāvaṇam’ इति विशेषण
nivāryamāṇaḥbeing restrained
nivāryamāṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootni + vṛ (धातु)
Formमान-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (passive present participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being restrained’—‘supārśvaḥ’ इति विशेषण
sacivaiḥby ministers
sacivaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsaciva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
idamthis
idam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘vacanam’ इति विशेषण
vacanamspeech/words
vacanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
abravītspoke
abravīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; अर्थः ‘said/spoke’

'My son who was a chief of the Rakshasa army, a mighty one, who has won even Indra, how has he become a victim of Lakshmana'?

M
Maithilī (Sītā)
R
Rohiṇī
C
Candra (the Moon)
G
Graha (planet)
S
Suparśva
R
Rāvaṇa
R
Rākṣasas

FAQs

Dharma is implied through righteous counsel: a wise minister attempts to speak truth to destructive power, even when others try to silence him.

The narration shifts from Sītā’s lament to the court-politics of Laṅkā: Suparśva prepares to advise Rāvaṇa despite opposition.

Moral courage in counsel—Suparśva’s willingness to speak (satya-oriented advice) against pressure from other ministers.