Shloka 5

अथायान्तंहनूमन्तंददर्शर्क्षपतिपथि ।वानरैःकृतसङ्ग्रामैश्श्वसद्भिरभिसम्वृतम् ।।6.83.5।।

athāyāntaṁ hanūmantaṁ dadarśa ṛkṣapatiḥ pathi | vānaraiḥ kṛtasaṅgrāmaiḥ śvasadbhiḥ abhisamvṛtam ||6.83.5||

അപ്പോൾ വഴിയിൽ ഋക്ഷരാജൻ ഹനൂമാനെ വരുന്നതായി കണ്ടു; യുദ്ധം ചെയ്തു ക്ഷീണിച്ചും ശ്വാസം മുട്ടിയും നിന്ന വാനരന്മാർ അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു.

अथthen
अथ:
सम्बन्ध/वाक्योपपादक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
आयान्तम्coming
आयान्तम्:
कर्म (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootआ+या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies हनूमन्तम्
हनूमन्तम्Hanuman
हनूमन्तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ऋक्षपतिःthe lord of bears
ऋक्षपतिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋक्षपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ऋक्षाणां पतिः
पथिon the road
पथि:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपथिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन
वानरैःby/with monkeys
वानरैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3/करण), बहुवचन
कृतसङ्ग्रामैःwho had fought battles
कृतसङ्ग्रामैः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ-धातु+क्त) + सङ्ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ: ‘those who have done/fought battles’
श्वसद्भिःpanting/sighing
श्वसद्भिः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootश्वस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; qualifies वानरैः
अभिसंवृतम्surrounded/escorted
अभिसंवृतम्:
विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootअभि+सम्+वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; agrees with हनूमन्तम्

Then the Lord of Bears saw Hanuman accompanied by Vanaras who fought in war coming sighing.

H
Hanūmān
J
Jāmbavān
V
Vānaras

FAQs

Collective duty and perseverance: allies continue their service even when exhausted, sustaining the righteous cause.

Jāmbavān notices Hanūmān returning with battle-worn vānaras, indicating an urgent development after fighting.

Endurance and disciplined service in support of dharma.